Reader

Reader | Aeneid, Book 10

Aeneid

Virgil

Book 10 | Primary edition: J. B. Greenough

Text

Position

Line 1 of 911

Waypoints

Line RefJ. B. Greenough | Latin
1

Primary

Panditur interea domus omnipotentis Olympi,

2

Primary

conciliumque vocat divom pater atque hominum rex

3

Primary

sideream in sedem, terras unde arduus omnis

4

Primary

castraque Dardanidum adspectat populosque Latinos.

5

Primary

Considunt tectis bipatentibus, incipit ipse:

6

Primary

Caelicolae magni, quianam sententia vobis

7

Primary

versa retro tantumque animis certatis iniquis?

8

Primary

Abnueram bello Italiam concurrere Teucris.

9

Primary

Quae contra vetitum discordia? Quis metus aut hos

10

Primary

aut hos arma sequi ferrumque lacessere suasit?

11

Primary

Adveniet iustum pugnae, ne arcessite, tempus,

12

Primary

cum fera Karthago Romanis arcibus olim

13

Primary

exitium magnum atque Alpes immittet apertas:

14

Primary

tum certare odiis, tum res rapuisse licebit.

15

Primary

Nunc sinite et placitum laeti componite foedus.

16

Primary

Iuppiter haec paucis; at non Venus aurea contra

17

Primary

pauca refert:

18

Primary

O pater, O hominum rerumque aeterna potestas!

19

Primary

Namque aliud quid sit, quod iam implorare queamus?

20

Primary

Cernis ut insultent Rutulli Turnusque feratur

21

Primary

per medios insignis equis tumidusque secundo

22

Primary

Marte ruat? Non clausa tegunt iam moenia Teucros:

23

Primary

quin intra portas atque ipsis proelia miscent

24

Primary

aggeribus moerorum et inundant sanguine fossas.

25

Primary

Aeneas ignarus abest. Numquamne levari

26

Primary

obsidione sines? Muris iterum imminet hostis

27

Primary

nascentis Troiae nec non exercitus alter;

28

Primary

atque iterum in Teucros Aetolis surgit ab Arpis

29

Primary

Tydides. Equidem credo, mea volnera restant

30

Primary

et tua progenies mortalia demoror arma.

31

Primary

Si sine pace tua atque invito numine Troes

32

Primary

Italiam petiere, luant peccata neque illos

33

Primary

iuveris auxilio; sin tot responsa secuti,

34

Primary

quae superi manesque dabant: cur nunc tua quisquam

35

Primary

vertere iussa potest aut cur nova condere fata?

36

Primary

Quid repetem exustas Erycino in litore classes,

37

Primary

quid tempestatum regem ventosque furentis

38

Primary

Aeolia excitos aut actam nubibus Irim?

39

Primary

Nunc etiam manis, haec intemptata manebat

40

Primary

sors rerum, movet et superis immissa repente

41

Primary

Allecto, medias Italum bacchata per urbes.

42

Primary

Nil super imperio moveor: speravimus ista,

43

Primary

dum fortuna fuit; vincant quos vincere mavis.

44

Primary

Si nulla est regio, Teucris quam det tua coniunx

45

Primary

dura, per eversae, genitor, fumantia Troiae

46

Primary

exscidia obtestor, liceat dimittere ab armis

47

Primary

incolumem Ascanium, liceat superesse nepotem.

48

Primary

Aeneas sane ignotis iactetur in undis

49

Primary

et, quamcumque viam dederit Fortuna, sequatur:

50

Primary

hunc tegere et dirae valeam subducere pugnae.

51

Primary

Est Amathus, est celsa mihi Paphus atque Cythera

52

Primary

Idaliaeque domus: positis inglorius armis

53

Primary

exigat hic aevum. Magna dicione iubeto

54

Primary

Karthago premat Ausoniam: nihil urbibus inde

55

Primary

obstabit Tyriis. Quid pestem evadere belli

56

Primary

iuvit et Argolicos medium fugisse per ignes

57

Primary

totque maris vastaeque exhausta pericula terrae,

58

Primary

dum Latium Teucri recidivaque Pergama quaerunt?

59

Primary

Non satius cineres patriae insedisse supremos

60

Primary

atque solum, quo Troia fuit? Xanthum et Simoenta

61

Primary

redde, oro, miseris iterumque revolvere casus

62

Primary

da, pater, Iliacos Teucris.

62b

Primary

Tum regia Iuno

63

Primary

acta furore gravi: Quid me alta silentia cogis

64

Primary

rumpere et obductum verbis volgare dolorem?

65

Primary

Aenean hominum quisquam divomque subegit

66

Primary

bella sequi aut hostem regi se inferre Latino?

67

Primary

Italiam petiit fatis auctoribus, esto,

68

Primary

Cassandrae inpulsus furiis: num linquere castra

69

Primary

hortati sumus aut vitam committere ventis?

70

Primary

Num puero summam belli, num credere muros

71

Primary

Tyrrhenamque fidem, aut gentis agitare quietas?

72

Primary

Quis deus in fraudem, quae dura potentia nostra

73

Primary

egit? Ubi hic Iuno demissave nubibus Iris?

74

Primary

Indignum est Italos Troiam circumdare flammis

75

Primary

nascentem et patria Turnum consistere terra,

76

Primary

cui Pilumnus avus, cui diva Venilia mater:

77

Primary

quid face Troianos atra vim ferre Latinis,

78

Primary

arva aliena iugo premere atque avertere praedas?

79

Primary

Quid soceros legere et gremiis abducere pactas,

80

Primary

pacem orare manu, praefigere puppibus arma?

81

Primary

Tu potes Aenean manibus subducere Graium

82

Primary

proque viro nebulam et ventos obtendere inanis,

83

Primary

tu potes in totidem classem convertere nymphas:

84

Primary

nos aliquid Rutulos contra iuvisse nefandum est?

85

Primary

Aeneas ignarus abest: ignarus et absit.

86

Primary

Est Paphus Idaliumque tibi, sunt alta Cythera:

87

Primary

quid gravidam bellis urbem et corda aspera temptas?

88

Primary

Nosne tibi fluxas Phrygiae res vertere fundo

89

Primary

conamur, nos, an miseros qui Troas Achivis

90

Primary

obiecit? Quae causa fuit, consurgere in arma

91

Primary

Europamque Asiamque et foedera solvere furto?

92

Primary

Me duce Dardanius Spartam expugnavit adulter,

93

Primary

aut ego tela dedi fovive cupidine bella?

94

Primary

Tum decuit metuisse tuis: nunc sera querelis

95

Primary

haud iustis adsurgis et inrita iurgia iactas.

96

Primary

Talibus orabat Iuno, cunctique fremebant

97

Primary

caelicolae adsensu vario, ceu flamina prima

98

Primary

cum deprensa fremunt silvis et caeca volutant

99

Primary

murmura, venturos nautis prodentia ventos.

100

Primary

Tum pater omnipotens, rerum cui prima potestas,

101

Primary

infit; eo dicente deum domus alta silescit

102

Primary

et tremefacta solo tellus, silet arduus aether,

103

Primary

tum Zephyri posuere, premit placida aequora pontus:

104

Primary

Accipite ergo animis atque haec mea figite dicta.

105

Primary

Quandoquidem Ausonios coniungi foedere Teucris

106

Primary

haud licitum, nec vestra capit discordia finem:

107

Primary

quae cuique est fortuna hodie, quam quisque secat spem,

108

Primary

Tros Rutulusne fuat nullo discrimine habebo.

109

Primary

Seu fatis Italum castra obsidione tenentur

110

Primary

sive errore malo Troiae monitisque sinistris.

111

Primary

Nec Rutulos solvo: sua cuique exorsa laborem

112

Primary

fortunamque ferent. Rex Iuppiter omnibus idem.

113

Primary

Fata viam invenient. Stygii per flumina fratris,

114

Primary

per pice torrentis atraque voragine ripas

115

Primary

adnuit et totum nutu tremefecit Olympum.

116

Primary

Hic finis fandi. Solio tum Iuppiter aureo

117

Primary

surgit, caelicolae medium quem ad limina ducunt.

118

Primary

Interea Rutuli portis circum omnibus instant

119

Primary

sternere caede viros et moenia cingere flammis.

120

Primary

At legio Aeneadum vallis obsessa tenetur,

121

Primary

nec spes ulla fugae. Miseri stant turribus altis

122

Primary

nequiquam et rara muros cinxere corona

123

Primary

Asius Imbrasides Hicetaoniusque Thymoetes

124

Primary

Assaracique duo et senior cum Castore Thymbris,

125

Primary

prima acies; hos germani Sarpedonis ambo

126

Primary

et Clarus et Thaemon Lycia comitantur ab alta.

127

Primary

Fert ingens toto conixus corpore saxum,

128

Primary

haud partem exiguam montis, Lyrnesius Acmon,

129

Primary

nec Clytio genitore minor nec fratre Menestheo.

130

Primary

Hi iaculis, illi certant defendere saxis

131

Primary

molirique ignem nervoque aptare sagittas.

132

Primary

Ipse inter medios, Veneris iustissima cura,

133

Primary

Dardanius caput ecce puer detectus honestum,

134

Primary

qualis gemma micat, fulvum quae dividit aurum,

135

Primary

aut collo decus aut capiti; vel quale per artem

136

Primary

inclusum buxo aut Oricia terebintho

137

Primary

lucet ebur; fusos cervix cui lactea crinis

138

Primary

accipit et molli subnectens circulus auro.

139

Primary

Te quoque magnanimae viderunt, Ismare, gentes

140

Primary

volnera dirigere et calamos armare veneno,

141

Primary

Maeonia generose domo, ubi pinguia culta

142

Primary

exercentque viri Pactolusque inrigat auro.

143

Primary

Adfuit et Mnestheus, quem pulsi pristina Turni

144

Primary

aggere moerorum sublimem gloria tollit,

145

Primary

et Capys: hinc nomen Campanae ducitur urbi.

146

Primary

Illi inter sese duri certamina belli

147

Primary

contulerant: media Aeneas freta nocte secabat.

148

Primary

Namque ut ab Euandro castris ingressus Etruscis

149

Primary

regem adit et regi memorat nomenque genusque,

150

Primary

quidve petat quidve ipse ferat, Mezentius arma

151

Primary

quae sibi conciliet, violentaque pectora Turni

152

Primary

edocet, humanis quae sit fiducia rebus

153

Primary

admonet immiscetque preces: haud fit mora, Tarchon

154

Primary

iungit opes foedusque ferit; tum libera fati

155

Primary

classem conscendit iussis gens Lydia divom,

156

Primary

externo commissa duci. Aeneia puppis

157

Primary

prima tenet, rostro Phrygios subiuncta leones,

158

Primary

imminet Ida super, profugis gratissima Teucris.

159

Primary

Hic magnus sedet Aeneas secumque volutat

160

Primary

eventus belli varios, Pallasque sinistro

161

Primary

adfixus lateri iam quaerit sidera, opacae

162

Primary

noctis iter, iam quae passus terraque marique.

163

Primary

Pandite nunc Helicona, deae, cantusque movete,

164

Primary

quae manus interea Tuscis comitetur ab oris

165

Primary

Aenean armetque rates pelagoque vehatur.

166

Primary

Massicus aerata princeps secat aequora tigri:

167

Primary

sub quo mille manus iuvenum, qui moenia Clusi

168

Primary

quique urbem liquere Cosas, quis tela sagittae

169

Primary

gorytique leves umeris et letifer arcus.

170

Primary

Una torvus Abas: huic totum insignibus armis

171

Primary

agmen et aurato fulgebat Apolline puppis.

172

Primary

Sescentos illi dederat Populonia mater

173

Primary

expertos belli iuvenes, ast Ilva trecentos

174

Primary

insula inexhaustis Chalybum generosa metallis.

175

Primary

Tertius ille hominum divomque interpres Asilas,

176

Primary

cui pecudum fibrae, caeli cui sidera parent

177

Primary

et linguae volucrum et praesagi fulminis ignes,

178

Primary

mille rapit densos acie atque horrentibus hastis.

179

Primary

Hos parere iubent Alpheae ab origine Pisae,

180

Primary

urbs Etrusca solo. Sequitur pulcherrimus Astur,

181

Primary

Astur equo fidens et versicoloribus armis.

182

Primary

Tercentum adiciunt (mens omnibus una sequendi)

183

Primary

qui Caerete domo, qui sunt Minionis in arvis,

184

Primary

et Pyrgi veteres intempestaeque Graviscae.

185

Primary

Non ego te, Ligurum ductor fortissime bello,

186

Primary

transierim, Cinyre, et paucis comitate Cupavo,

187

Primary

cuius olorinae surgunt de vertice pennae,

188

Primary

crimen, Amor, vestrum formaeque insigne paternae.

189

Primary

Namque ferunt luctu Cycnum Phaethontis amati,

190

Primary

populeas inter frondes umbramque sororum

191

Primary

dum canit et maestum Musa solatur amorem,

192

Primary

canentem molli pluma duxisse senectam,

193

Primary

linquentem terras et sidera voce sequentem.

194

Primary

Filius, aequalis comitatus classe catervas,

195

Primary

ingentem remis Centaurum promovet: ille

196

Primary

instat aquae saxumque undis immane minatur

197

Primary

arduus et longa sulcat maria alta carina.

198

Primary

Ille etiam patriis agmen ciet Ocnus ab oris,

199

Primary

fatidicae Mantus et Tusci filius amnis,

200

Primary

qui muros matrisque dedit tibi, Mantua, nomen,

201

Primary

Mantua, dives avis; sed non genus omnibus unum:

202

Primary

gens illi triplex, populi sub gente quaterni,

203

Primary

ipsa caput populis, Tusco de sanguine vires.

204

Primary

Hinc quoque quingentos in se Mezentius armat,

205

Primary

quos patre Benaco velatus harundine glauca

206

Primary

Mincius infesta ducebat in aequora pinu.

207

Primary

It gravis Aulestes centenaque arbore fluctum

208

Primary

verberat adsurgens, spumant vada marmore verso.

209

Primary

Hunc vehit immanis Triton et caerula concha

210

Primary

exterrens freta, cui laterum tenus hispida nanti

211

Primary

frons hominem praefert, in pristim desinit alvus:

212

Primary

spumea semifero sub pectore murmurat unda.

213

Primary

Tot lecti proceres ter denis navibus ibant

214

Primary

subsidio Troiae et campos salis aera secabant.

215

Primary

Iamque dies caelo concesserat almaque curru

216

Primary

noctivago Phoebe medium pulsabat Olympum:

217

Primary

Aeneas (neque enim membris dat cura quietem)

218

Primary

ipse sedens clavumque regit velisque ministrat.

219

Primary

Atque illi medio in spatio chorus ecce suarum

220

Primary

occurrit comitum: nymphae, quas alma Cybebe

221

Primary

numen habere maris nymphasque e navibus esse

222

Primary

iusserat, innabant pariter fluctusque secabant,

223

Primary

quot prius aeratae steterant ad litora prorae.

224

Primary

Agnoscunt longe regem lustrantque choreis,

225

Primary

quarum quae fandi doctissima Cymodocea

226

Primary

pone sequens dextra puppim tenet ipsaque dorso

227

Primary

eminet ac laeva tacitis subremigat undis,

228

Primary

tum sic ignarum adloquitur: Vigilasne, deum gens,

229

Primary

Aenea? Vigila et velis immitte rudentis.

230

Primary

Nos sumus, Idaeae sacro de vertice pinus,

231

Primary

nunc pelagi nymphae, classis tua. Perfidus ut nos

232

Primary

praecipitis ferro Rutulus flammaque premebat,

233

Primary

rupimus invitae tua vincula teque per aequor

234

Primary

quaerimus. Hanc Genetrix faciem miserata refecit

235

Primary

et dedit esse deas aevumque agitare sub undis.

236

Primary

At puer Ascanius muro fossisque tenetur

237

Primary

tela inter media atque horrentis Marte Latinos.

238

Primary

Iam loca iussa tenent forti permixtus Etrusco

239

Primary

Arcas eques: medias illis opponere turmas,

240

Primary

ne castris iungant, certast sententia Turno.

241

Primary

Surge age et Aurora socios veniente vocari

242

Primary

primus in arma iube et clipeum cape, quem dedit ipse

243

Primary

invictum Ignipotens atque oras ambiit auro.

244

Primary

Crastina lux, mea si non inrita dicta putaris,

245

Primary

ingentis Rutulae spectabit caedis acervos.

246

Primary

Dixerat, et dextra discedens impulit altam

247

Primary

haud ignara modi puppim: fugit illa per undas

248

Primary

ocior et iaculo et ventos aequante sagitta.

249

Primary

Inde aliae celerant cursus. Stupet inscius ipse

250

Primary

Tros Anchisiades; animos tamen omine tollit.

251

Primary

Tum breviter super adspectans convexa precatur:

252

Primary

Alma parens Idaea deum, cui Dindyma cordi

253

Primary

turrigeraeque urbis biiugique ad frena leones,

254

Primary

tu mihi nunc pugnae princeps, tu rite propinques

255

Primary

augurium Phrygibusque adsis pede, diva, secundo.

256

Primary

Tantum effatus. Et interea revoluta rubebat

257

Primary

matura iam luce dies noctemque fugarat:

258

Primary

principio sociis edicit, signa sequantur

259

Primary

atque animos aptent armis pugnaeque parent se.

260

Primary

Iamque in conspectu Teucros habet et sua castra,

261

Primary

stans celsa in puppi; clipeum cum deinde sinistra

262

Primary

extulit ardentem. Clamorem ad sidera tollunt

263

Primary

Dardanidae e muris, spes addita suscitat iras,

264

Primary

tela manu iaciunt: quales sub nubibus atris

265

Primary

Strymoniae dant signa grues atque aethera tranant

266

Primary

cum sonitu fugiuntque notos clamore secundo.

267

Primary

At Rutulo regi ducibusque ea mira videri

268

Primary

Ausoniis, donec versas ad litora puppes

269

Primary

respiciunt totumque adlabi classibus aequor.

270

Primary

Ardet apex capiti cristisque a vertice flamma

271

Primary

funditur et vastos umbo vomit aureus ignes:

272

Primary

non secus ac liquida siquando nocte cometae

273

Primary

sanguinei lugubre rubent aut Sirius ardor,

274

Primary

ille sitim morbosque ferens mortalibus aegris,

275

Primary

nascitur et laevo contristat lumine caelum.

276

Primary

Haud tamen audaci Turno fiducia cessit

277

Primary

litora praecipere et venientis pellere terra.

278

Primary

ultro animos tollit dictis atque increpat ultro

279

Primary

Quod votis optastis, adest, perfringere dextra;

280

Primary

in manibus Mars ipse viris. Nunc coniugis esto

281

Primary

quisque suae tectique memor, nunc magna referto

282

Primary

facta, patrum laudes. Ultro occurramus ad undam,

283

Primary

dum trepidi egressisque labant vestigia prima.

284

Primary

Audentis Fortuna iuvat,

285

Primary

haec ait et secum versat, quos ducere contra

286

Primary

vel quibus obsessos possit concredere muros.

287

Primary

Interea Aeneas socios de puppibus altis

288

Primary

pontibus exponit. Multi servare recursus

289

Primary

languentis pelagi et brevibus se credere saltu,

290

Primary

per remos alii. Speculatus litora Tarchon,

291

Primary

qua vada non sperat nec fracta remurmurat unda,

292

Primary

sed mare inoffensum crescenti adlabitur aestu,

293

Primary

advertit subito proram sociosque precatur:

294

Primary

Nunc, o lecta manus, validis incumbite remis;

295

Primary

tollite, ferte rates; inimicam findite rostris

296

Primary

hanc terram, sulcumque sibi premat ipsa carina.

297

Primary

Frangere nec tali puppim statione recuso

298

Primary

arrepta tellure semel. Quae talia postquam

299

Primary

effatus Tarchon, socii consurgere tonsis

300

Primary

spumantisque rates arvis inferre Latinis,

301

Primary

donec rostra tenent siccum et sedere carinae

302

Primary

omnes innocuae, sed non puppis tua, Tarchon.

303

Primary

Namque inflicta vadis dorso dum pendet iniquo,

304

Primary

anceps sustentata diu fluctusque fatigat,

305

Primary

solvitur atque viros mediis exponit in undis

306

Primary

fragmina remorum quos et fluitantia transtra

307

Primary

impediunt, retrahitque pedem simul unda relabens.

308

Primary

Nec Turnum segnis retinet mora, sed rapit acer

309

Primary

totam aciem in Teucros et contra in litore sistit.

310

Primary

Signa canunt. Primus turmas invasit agrestis

311

Primary

Aeneas, omen pugnae, stravitque Latinos

312

Primary

occiso Therone, virum qui maximus ultro

313

Primary

Aenean petit: huic gladio perque aerea suta,

314

Primary

per tunicam squalentem auro latus haurit apertum.

315

Primary

Inde Lichan ferit, exsectum iam matre perempta

316

Primary

et tibi, Phoebe, sacrum: casus evadere ferri

317

Primary

quo licuit parvo? Nec longe Cissea durum

318

Primary

immanemque Gyan, sternentis agmina clava,

319

Primary

deiecit Leto: nihil illos Herculis arma

320

Primary

nec validae iuvere manus genitorque Melampus,

321

Primary

Alcidae comes usque gravis dum terra labores

322

Primary

praebuit. Ecce Pharo, voces dum iactat inertis,

323

Primary

intorquens iaculum clamanti sistit in ore.

324

Primary

Tu quoque, flaventem prima lanugine malas

325

Primary

dum sequeris Clytium infelix, nova gaudia, Cydon,

326

Primary

Dardania stratus dextra, securus amorum,

327

Primary

qui iuvenum tibi semper erant, miserande iaceres,

328

Primary

ni fratrum stipata cohors foret obvia, Phorci

329

Primary

progenies, septem numero, septenaque tela

330

Primary

coniciunt; partim galea clipeoque resultant

331

Primary

inrita, deflexit partim stringentia corpus

332

Primary

alma Venus. Fidum Aeneas adfatur Achaten:

333

Primary

Suggere tela mihi: non ullum dextera frustra

334

Primary

torserit in Rutulos, steterunt quae in corpore Graium

335

Primary

Iliacis campis. Tum magnam corripit hastam

336

Primary

et iacit: illa volans clipei transverberat aera

337

Primary

Maeonis et thoraca simul cum pectore rumpit.

338

Primary

Huic frater subit Alcanor fratremque ruentem

339

Primary

sustentat dextra: traiecto missa lacerto

340

Primary

protinus hasta fugit servatque cruenta tenorem,

341

Primary

dexteraque ex umero nervis moribunda pependit.

342

Primary

Tum Numitor iaculo fratris de corpore rapto

343

Primary

Aenean petiit; sed non et figere contra

344

Primary

est licitum, magnique femur perstrinxit Achatae.

345

Primary

Hic Curibus fidens primaevo corpore Clausus

346

Primary

advenit et rigida Dryopem ferit eminus hasta

347

Primary

sub mentum graviter pressa pariterque loquentis

348

Primary

vocem animamque rapit traiecto gutture; at ille

349

Primary

fronte ferit terram et crassum vomit ore cruorem.

350

Primary

Tres quoque Threicios Boreae de gente suprema

351

Primary

et tris, quos Idas pater et patria Ismara mittit,

352

Primary

per varios sternit casus. Accurrit Halaesus

353

Primary

Auruncaeque manus, subit et Neptunia proles,

354

Primary

insignis Messapus equis. Expellere tendunt

355

Primary

nunc hi, nunc illi; certatur limine in ipso

356

Primary

Ausoniae. Magno discordes aethere venti

357

Primary

proelia ceu tollunt animis et viribus aequis;

358

Primary

non ipsi inter se, non nubila, non mare cedit;

359

Primary

anceps pugna diu, stant obnixa omnia contra:

360

Primary

haud aliter Troianae acies aciesque Latinae

361

Primary

concurrunt; haeret pede pes densusque viro vir.

362

Primary

At parte ex alia, qua saxa rotantia late

363

Primary

impulerat torrens arbustaque diruta ripis,

364

Primary

Arcadas insuetos acies inferre pedestris

365

Primary

ut vidit Pallas Latio dare terga sequaci

366

Primary

(aspera quis natura loci dimittere quando

367

Primary

suasit equos), unum quod rebus restat egenis,

368

Primary

nunc prece, nunc dictis virtutem accendit amaris:

369

Primary

Quo fugitis, socii? Per vos et fortia facta,

370

Primary

per ducis Evandri nomen devictaque bella

371

Primary

Opemque meam, patriae quae nunc subit aemula laudi,

372

Primary

fidite ne pedibus. Ferro rumpenda per hostis

373

Primary

est via. Qua globus ille virum densissimus urget,

374

Primary

hac vos et Pallanta ducem patria alta reposcit.

375

Primary

Numina nulla premunt, mortali urgemur ab hoste

376

Primary

mortales, totidem nobis animaeque manusque.

377

Primary

Ecce, maris magna claudit nos obice pontus,

378

Primary

deest iam terra fugae: pelagus Troiamne petemus?

379

Primary

Haec ait et medius densos prorumpit in hostis.

380

Primary

Obvius huic primum, fatis adductus iniquis,

381

Primary

fit Lagus. Hunc, magno vellit dum pondere saxum,

382

Primary

intorto figit telo, discrimina costis

383

Primary

per medium qua spina dabat, hastamque receptat

384

Primary

ossibus haerentem. Quem non super occupat Hisbo,

385

Primary

ille quidem hoc sperans: nam Pallas ante ruentem,

386

Primary

dum furit, incautum crudeli morte sodalis

387

Primary

excipit atque ensem tumido in pulmone recondit.

388

Primary

Hinc Sthenium petit et Rhoeti de gente vetusta

389

Primary

Anchemolum, thalamos ausum incestare novercae.

390

Primary

Vos etiam, gemini, Rutulis cecidistis in agris,

391

Primary

Daucia, Laride Thymberque, simillima proles,

392

Primary

indiscreta suis gratusque parentibus error;

393

Primary

at nunc dura dedit vobis discrimina Pallas:

394

Primary

nam tibi, Thymbre, caput Evandrius abstulit ensis;

395

Primary

te decisa suum, Laride, dextera quaerit

396

Primary

semianimesque micant digiti ferrumque retractant.

397

Primary

Arcadas accensos monitu et praeclara tuentis

398

Primary

facta viri mixtus dolor et pudor armat in hostis.

399

Primary

Tum Pallas biiugis fugientem Rhoetea praeter

400

Primary

traicit. Hoc spatium tantumque morae fuit Ilo;

401

Primary

Ilo namque procul validam direxerat hastam,

402

Primary

quam medius Rhoeteus intercipit, optime Teuthra,

403

Primary

te fugiens fratremque Tyren, curruque volutus

404

Primary

caedit semianimis Rutulorum calcibus arva.

405

Primary

Ac velut optato ventis aestate coortis

406

Primary

dispersa immittit silvis incendia pastor,

407

Primary

correptis subito mediis extenditur una

408

Primary

horrida per latos acies Volcania campos;

409

Primary

ille sedens victor flammas despectat ovantis:

410

Primary

non aliter socium virtus coit omnis in unum

411

Primary

teque iuvat, Palla. Sed bellis acer Halaesus

412

Primary

tendit in adversos seque in sua conligit arma.

413

Primary

Hic mactat Ladona Pheretaque Demodocumque,

414

Primary

Strymonio dextram fulgenti deripit ense

415

Primary

elatam in iugulum, saxo ferit ora Thoantis

416

Primary

ossaque dispersit cerebro permixta cruento.

417

Primary

Fata canens silvis genitor celarat Halaesum:

418

Primary

ut senior leto canentia lumina solvit,

419

Primary

iniecere manum Parcae telisque sacrarunt

420

Primary

Evandri. Quem sic Pallas petit ante precatus:

421

Primary

Da nunc, Thybri pater, ferro, quod missile libro,

422

Primary

fortunam atque viam duri per pectus Halaesi.

423

Primary

Haec arma exuviasque viri tua quercus habebit.

424

Primary

Audiit illa deus: dum texit Imaona Halaesus,

425

Primary

Arcadio infelix telo dat pectus inermum.

426

Primary

At non caede viri tanta perterrita Lausus,

427

Primary

pars ingens belli, sinit agmina: primus Abantem

428

Primary

oppositum interimit, pugnae nodumque moramque.

429

Primary

Sternitur Arcadiae proles, sternuntur Etrusci

430

Primary

et vos, O Grais imperdita corpora, Teucri.

431

Primary

Agmina concurrunt ducibusque et viribus aequis.

432

Primary

Extremi addensent acies nec turba moveri

433

Primary

tela manusque sinit. Hinc Pallas instat et urget,

434

Primary

hinc contra Lausus, nec multum discrepat aetas:

435

Primary

egregii forma, sed quis Fortuna negarat

436

Primary

in patriam reditus. Ipsos concurrere passus

437

Primary

haud tamen inter se magni regnator Olympi:

438

Primary

mox illos sua fata manent maiore sub hoste.

439

Primary

Interea soror alma monet succedere Lauso

440

Primary

Turnum, qui volucri curru medium secat agmen.

441

Primary

Ut vidit socios: Tempus desistere pugnae;

442

Primary

solus ego in Pallanta feror, soli mihi Pallas

443

Primary

debetur; cuperem ipse parens spectator adesset.

444

Primary

Haec ait, et socii cesserunt aequore iusso.

445

Primary

At Rutulum abscessu iuvenis tum iussa superba

446

Primary

miratus stupet in Turno corpusque per ingens

447

Primary

lumina volvit obitque truci procul omnia visu

448

Primary

talibus et dictis it contra dicta tyranni:

449

Primary

Aut spoliis ego iam raptis laudabor opimis

450

Primary

aut leto insigni: sorti pater aequus utrique est.

451

Primary

Tolle minas. Fatus medium procedit in aequor.

452

Primary

Frigidus Arcadibus coit in praecordia sanguis.

453

Primary

Desiluit Turnus biiugis, pedes apparat ire

454

Primary

comminus; utque leo, specula cum vidit ab alta

455

Primary

stare procul campis meditantem in proelia taurum,

456

Primary

advolat: haud alia est Turni venientis imago.

457

Primary

Hunc ubi contiguum missae fore credidit hastae,

458

Primary

ire prior Pallas, siqua fors adiuvet ausum

459

Primary

viribus imparibus, magnumque ita ad aethera fatur:

460

Primary

Per patris hospitium et mensas, quas advena adisti,

461

Primary

te precor, Alcide, coeptis ingentibus adsis.

462

Primary

Cernat semineci sibi me rapere arma cruenta

463

Primary

victoremque ferant morientia lumina Turni.

464

Primary

Audiit Alcides iuvenem magnumque sub imo

465

Primary

corde premit gemitum lacrimasque effundit inanis.

466

Primary

Tum Genitor natum dictis adfatur amicis:

467

Primary

Stat sua cuique dies, breve et inreparabile tempus

468

Primary

omnibus est vitae: sed famam extendere factis,

469

Primary

hoc virtutis opus. Troiae sub moenibus altis

470

Primary

tot nati cecidere deum; quin occidit una

471

Primary

Sarpedon, mea progenies. Etiam sua Turnum

472

Primary

fata vocant, metasque dati pervenit ad aevi.

473

Primary

Sic ait atque oculos Rutulorum reicit arvis.

474

Primary

At Pallas magnis emittit viribus hastam

475

Primary

vaginaque cava fulgentem deripit ensem.

476

Primary

Illa volans umeri surgunt qua tegmina summa

477

Primary

incidit atque viam clipei molita per oras

478

Primary

tandem etiam magno strinxit de corpore Turni.

479

Primary

Hic Turnus ferro praefixum robur acuto

480

Primary

in Pallanta diu librans iacit atque ita fatur:

481

Primary

Adspice, num mage sit nostrum penetrabile telum.

482

Primary

Dixerat; at clipeum, tot ferri terga, tot aeris,

483

Primary

quem pellis totiens obeat circumdata tauri,

484

Primary

vibranti cuspis medium transverberat ictu

485

Primary

loricaeque moras et pectus perforat ingens.

486

Primary

Ille rapit calidum frustra de volnere telum:

487

Primary

una eademque via sanguis animusque sequuntur.

488

Primary

Corruit in volnus, sonitum super arma dedere

489

Primary

et terram hostilem moriens petit ore cruento.

490

Primary

Quem Turnus super adsistens,

491

Primary

Arcades, haec, inquit, memores mea dicta referte

492

Primary

Euandro; qualem meruit, Pallanta remitto.

493

Primary

Quisquis honos tumuli, quidquid solamen humandi est,

494

Primary

largior. Haud illi stabunt Aeneia parvo

495

Primary

hospitia. Et laevo pressit pede talia fatus

496

Primary

exanimem, rapiens immania pondera baltei

497

Primary

impressumque nefas, una sub nocte iugali

498

Primary

caesa manus iuvenum foede thalamique cruenti,

499

Primary

quae Clonus Eurytides multo caelaverat auro;

500

Primary

quo nunc Turnus ovat spolio gaudetque potitus.

501

Primary

Nescia mens hominum fati sortisque futurae

502

Primary

et servare modum, rebus sublata secundis!

503

Primary

Turno tempus erit, magno cum optaverit emptum

504

Primary

intactum Pallanta et cum spolia ista diemque

505

Primary

oderit. At socii multo gemitu lacrimisque

506

Primary

impositum scuto referunt Pallanta frequentes.

507

Primary

O dolor atque decus magnum rediture parenti

508

Primary

haec te prima dies bello dedit, haec eadem aufert,

509

Primary

cum tamen ingentis Rutulorum linquis acervos.

510

Primary

Nec iam fama mali tanti, sed certior auctor

511

Primary

advolat Aeneae, tenui discrimine leti

512

Primary

esse suos, versis tempus succurrere Teucris.

513

Primary

Proxima quaeque metit gladio latumque per agmen

514

Primary

ardens limitem agit ferro, te, Turne, superbum

515

Primary

caede nova quaerens. Pallas, Euander, in ipsis

516

Primary

omnia sunt oculis, mensae, quas advena primas

517

Primary

tunc adiit, dextraeque datae. Sulmone creatos

518

Primary

quattuor hic iuvenes, totidem, quos educat Ufens,

519

Primary

viventis rapit, inferias quos immolet umbris

520

Primary

captivoque rogi perfundat sanguine flammas.

521

Primary

Inde Mago procul infensam contenderat hastam.

522

Primary

Ille astu subit ac tremibunda supervolat hasta,

523

Primary

et genua amplectens effatur talia supplex:

524

Primary

Per patrios manis et spes surgentis Iuli

525

Primary

te precor, hanc animam serves natoque patrique.

526

Primary

Est domus alta, iacent penitus defossa talenta

527

Primary

caelati argenti, sunt auri pondera facti

528

Primary

infectique mihi. Non hic victoria Teucrum

529

Primary

vertitur aut anima una dabit discrimina tanta.

530

Primary

Dixerat. Aeneas contra cui talia reddit:

531

Primary

Argenti atque auri memoras quae multa talenta,

532

Primary

natis parce tuis. Belli commercia Turnus

533

Primary

sustulit ista prior iam tum Pallante perempto.

534

Primary

Hoc patris Anchisae manes, hoc sentit Iulus.

535

Primary

Sic fatus galeam laeva tenet atque reflexa

536

Primary

cervice orantis capulo tenus applicat ensem.

537

Primary

Nec procul Haemonides, Phoebi Triviaeque sacerdos,

538

Primary

infula cui sacra redimibat tempora vitta,

539

Primary

totus conlucens veste atque insignibus armis.

540

Primary

Quem congressus agit campo lapsumque superstans

541

Primary

immolat ingentique umbra tegit; arma Serestus

542

Primary

lecta refert umeris, tibi, rex Gradive, tropaeum.

543

Primary

Instaurant acies Volcani stirpe creatus

544

Primary

Caeculus et veniens Marsorum montibus Umbro:

545

Primary

Dardanides contra furit. Anxuris ense sinistram

546

Primary

et totum clipei ferro deiecerat orbem;

547

Primary

dixerat ille aliquid magnum vimque adfore verbo

548

Primary

crediderat caeloque animum fortasse ferebat

549

Primary

canitiemque sibi et longos promiserat annos:

550

Primary

Tarquitus exultans contra fulgentibus armis,

551

Primary

silvicolae Fauno Dryope quem nympha crearat,

552

Primary

obvius ardenti sese obtulit. Ille reducta

553

Primary

loricam clipeique ingens onus impedit hasta;

554

Primary

tum caput orantis nequiquam et multa parantis

555

Primary

dicere deturbat terrae truncumque tepentem

556

Primary

provolvens super haec inimico pectore fatur:

557

Primary

Istic nunc, metuende, iace. Non te optima mater

558

Primary

condet humi patrioque onerabit membra sepulchro:

559

Primary

alitibus linquere feris aut gurgite mersum

560

Primary

unda feret piscesque impasti volnera lambent.

561

Primary

Protinus Antaeum et Lucam, prima agmina Turni,

562

Primary

persequitur fortemque Numam fulvumque Camertem,

563

Primary

magnanimo Volcente satum, ditissimus agri

564

Primary

qui fuit Ausonidum et tacitis regnavit Amyclis.

565

Primary

Aegaeon qualis, centum cui bracchia dicunt

566

Primary

centenasque manus, quinquaginta oribus ignem

567

Primary

pectoribusque arsisse, Iovis cum fulmina contra

568

Primary

tot paribus streperet clipeis, tot stringeret enses:

569

Primary

sic toto Aeneas desaevit in aequore victor,

570

Primary

ut semel intepuit mucro. Quin ecce Niphaei

571

Primary

quadriiugis in equos adversaque pectora tendit.

572

Primary

Atque illi longe gradientem et dira frementem

573

Primary

ut videre, metu versi retroque ruentes

574

Primary

effunduntque ducem rapiuntque ad litora currus.

575

Primary

Interea biiugis infert se Lucagus albis

576

Primary

in medios fraterque Liger; sed frater habenis

577

Primary

flectit equos, strictum rotat acer Lucagus ensem.

578

Primary

Haud tulit Aeneas tanto fervore furentis:

579

Primary

inruit adversaque ingens apparuit hasta.

580

Primary

Cui Liger:

581

Primary

Non Diomedis equos nec currum cernis Achillis

582

Primary

aut Phrygiae campos: nunc belli finis et aevi

583

Primary

his dabitur terris. Vesano talia late

584

Primary

dicta volant Ligeri. Sed non et Troïus heros

585

Primary

dicta parat contra: iaculum nam torquet in hostem.

586

Primary

Lucagus ut pronus pendens in verbera telo

587

Primary

admonuit biiugos, proiecto dum pede laevo

588

Primary

aptet se pugnae, subit oras hasta per imas

589

Primary

fulgentis clipei, tum laevum perforat inguen:

590

Primary

excussus curru moribundus volvitur arvis.

591

Primary

Quem pius Aeneas dictis adfatur amaris:

592

Primary

Lucage, nulla tuos currus fuga segnis equorum

593

Primary

prodidit aut vanae vertere ex hostibus umbrae:

594

Primary

ipse rotis saliens iuga deseris. Haec ita fatus

595

Primary

arripuit biiugos; frater tendebat inertis

596

Primary

infelix palmas, curru delapsus eodem:

597

Primary

Per te, per qui te talem genuere parentes,

598

Primary

vir Troiane, sine hanc animam et miserere precantis.

599

Primary

Pluribus oranti Aeneas: Haud talia dudum

600

Primary

dicta dabas. Morere et fratrem ne desere frater.

601

Primary

Tum latebras animae pectus mucrone recludit.

602

Primary

Talia per campos edebat funera ductor

603

Primary

Dardanius, torrentis aquae vel turbinis atri

604

Primary

more furens. Tandem erumpunt et castra relinquunt

605

Primary

Ascanius puer et nequiquam obsessa iuventus.

606

Primary

Iunonem interea compellat Iuppiter ultro:

607

Primary

O germana mihi atque eadem gratissima coniunx ,

608

Primary

ut rebare, Venus, nec te sententia fallit,

609

Primary

Troianas sustentat opes, non vivida bello

610

Primary

dextra viris animusque ferox patiensque pericli.

611

Primary

Cui Iuno summissa Quid, o pulcherrime coniunx,

612

Primary

sollicitas aegram et tua tristia dicta timentem?

613

Primary

Si mihi, quae quondam fuerat quamque esse decebat,

614

Primary

vis in amore foret, non hoc mihi namque negares,

615

Primary

omnipotens, quin et pugnae subducere Turnum

616

Primary

et Dauno possem incolumem servare parenti.

617

Primary

Nunc pereat Teucrisque pio det sanguine poenas.

618

Primary

Ille tamen nostra deducit origine nomen

619

Primary

Pilumnusque illi quartus pater et tua larga

620

Primary

saepe manu multisque oneravit limina donis.

621

Primary

Cui rex aetherii breviter sic fatur Olympi:

622

Primary

Si mora praesentis leti tempusque caduco

623

Primary

oratur iuveni meque hoc ita ponere sentis,

624

Primary

tolle fuga Turnum atque instantibus eripe fatis

625

Primary

hactenus indulsisse vacat. Sin altior istis

626

Primary

sub precibus venia ulla latet totumque moveri

627

Primary

mutarive putas bellum, spes pascis inanis.

628

Primary

Et Iuno adlacrimans: Quid si, quae voce gravaris,

629

Primary

mente dares atque haec Turno rata vita maneret?

630

Primary

Nunc manet insontem gravis exitus, aut ego veri

631

Primary

vana feror. Quod ut O potius formidine falsa

632

Primary

ludar et in melius tua, qui potes, orsa reflectas!

633

Primary

Haec ubi dicta dedit, caelo se protinus alto

634

Primary

misit, agens hiemem nimbo succincta per auras,

635

Primary

Iliacamque aciem et Laurentia castra petivit.

636

Primary

Tum dea nube cava tenuem sine viribus umbram

637

Primary

in faciem Aeneae, visu mirabile monstrum,

638

Primary

Dardaniis ornat telis clipeumque iubasque

639

Primary

divini adsimulat capitis, dat inania verba,

640

Primary

dat sine mente sonum gressusque effingit euntis,

641

Primary

morte obita qualis fama est volitare figuras

642

Primary

aut quae sopitos deludunt somnia sensus.

643

Primary

At primas laeta ante acies exsultat imago

644

Primary

inritatque virum telis et voce lacessit.

645

Primary

Instat cui Turnus stridentemque eminus hastam

646

Primary

conicit: illa dato vertit vestigia tergo.

647

Primary

Tum vero Aenean aversum ut cedere Turnus

648

Primary

credidit atque animo spem turbidus hausit inanem,

649

Primary

Quo fugis, Aenea? Thalamos ne desere pactos;

650

Primary

hac dabitur dextra tellus quaesita per undas.

651

Primary

Talia vociferans sequitur strictumque coruscat

652

Primary

mucronem nec ferre videt sua gaudia ventos.

653

Primary

Forte ratis celsi coniuncta crepidine saxi

654

Primary

expositis stabat scalis et ponte parato,

655

Primary

qua rex Clusinis advectus Osinius oris.

656

Primary

Huc sese trepida Aeneae fugientis imago

657

Primary

conicit in latebras; nec Turnus segnior instat

658

Primary

exsuperatque moras et pontis transilit altos.

659

Primary

Vix proram attigerat: rumpit Saturnia funem

660

Primary

avolsamque rapit revoluta per aequora navem.

661

Primary

Illum autem Aeneas absentem in praelia poscit;

662

Primary

obvia multa virum demittit corpora morti:

663

Primary

tum levis haud ultra latebras iam quaerit imago,

664

Primary

sed sublime volans nubi se immiscuit atrae.

665

Primary

Cum Turnum medio interea fert aequore turbo.

666

Primary

Respicit ignarus rerum ingratusque salutis

667

Primary

et duplicis cum voce manus ad sidera tendit:

668

Primary

Omnipotens genitor, tanton me crimine dignum

669

Primary

duxisti et talis voluisti expendere poenas?

670

Primary

Quo feror? Unde abii? Quae me fuga quemve reducit?

671

Primary

Laurentisne iterum muros aut castra videbo?

672

Primary

Quid manus illa virum, qui me meaque arma secuti?

673

Primary

Quosne (nefas) omnis infanda in morte reliqui

674

Primary

et nunc palantis video gemitumque cadentum

675

Primary

accipio! Quid ago? Aut quae iam satis ima dehiscat

676

Primary

terra mihi? Vos O potius miserescite venti:

677

Primary

in rupes, in saxa, volens vos Turnus adoro

678

Primary

ferte ratem saevisque vadis immittite Syrtis,

679

Primary

quo neque me Rutuli nec conscia fama sequatur.

680

Primary

Haec memorans animo nunc huc, nunc fluctuat illuc,

681

Primary

an sese mucrone ob tantum dedecus amens

682

Primary

induat et crudum per costas exigat ensem,

683

Primary

fluctibus an iaciat mediis et litora nando

684

Primary

curva petat Teucrumque iterum se reddat in arma.

685

Primary

Ter conatus utramque viam, ter maxima Iuno

686

Primary

continuit iuvenemque animi miserata repressit.

687

Primary

Labitur alta secans fluctuque aestuque secundo

688

Primary

et patris antiquam Dauni defertur ad urbem.

689

Primary

At Iovis interea monitis Mezentius ardens

690

Primary

succedit pugnae Teucrosque invadit ovantis.

691

Primary

Concurrunt Tyrrhenae acies atque omnibus uni,

692

Primary

uni odiisque viro telisque frequentibus instant.

693

Primary

Ille velut rupes, vastum quae prodit in aequor,

694

Primary

obvia ventorum furiis expostaque ponto,

695

Primary

vim cunctam atque minas perfert caelique marisque,

696

Primary

ipsa immota manens, prolem Dolichaonis Hebrum

697

Primary

sternit humi, cum quo Latagum Palmumque fugacem,

698

Primary

sed Latagum saxo atque ingenti fragmine montis

699

Primary

occupat os faciemque adversam, poplite Palmum

700

Primary

succiso volvi segnem sinit, armaque Lauso

701

Primary

donat habere umeris et vertice figere cristas.

702

Primary

Nec non Euanthen Phrygium Paridisque Mimanta

703

Primary

aequalem comitemque, una quem nocte Theano

704

Primary

in lucem genitori Amyco dedit et face praegnans

705

Primary

Cisseis regina Parin creat: urbe paterna

706

Primary

occubat, ignarum Laurens habet ora Mimanta.

707

Primary

Ac velut ille canum morsu de montibus altis

708

Primary

actus aper, multos Vesulus quem pinifer annos

709

Primary

defendit multosve palus Laurentia, silva

710

Primary

pastus harundinea, postquam inter retia ventum est,

711

Primary

substitit infremuitque ferox et inhorruit armos,

712

Primary

nec cuiquam irasci propiusque accedere virtus,

713

Primary

sed iaculis tutisque procul clamoribus instant;

717

Primary

ille autem impavidus partis cunctatur in omnis,

718

Primary

dentibus infrendens, et tergo decutit hastas.

714

Primary

haud aliter, iustae quibus est Mezentius irae,

715

Primary

non ulli est animus stricto concurrere ferro;

716

Primary

missilibus longe et vasto clamore lacessunt:

719

Primary

Venerat antiquis Corythi de finibus Acron,

720

Primary

Graius homo, infectos linquens profugus hymenaeos.

721

Primary

Hunc ubi miscentem longe media agmina vidit,

722

Primary

purpureum pennis et pactae coniugis ostro:

723

Primary

impastus stabula alta leo ceu saepe peragrans,

724

Primary

suadet enim vesana fames, si forte fugacem

725

Primary

conspexit capream aut surgentem in cornua cervum,

726

Primary

gaudet, hians immane, comasque arrexit et haeret

727

Primary

visceribus super accumbens, lavit inproba taeter

728

Primary

ora cruor,

729

Primary

sic ruit in densos alacer Mezentius hostis.

730

Primary

Sternitur infelix Acron et calcibus atram

731

Primary

tundit humum expirans infractaque tela cruentat.

732

Primary

Atque idem fugientem haud est dignatus Oroden

733

Primary

sternere nec iacta caecum dare cuspide volnus:

734

Primary

obvius adversoque occurrit seque viro vir

735

Primary

contulit, haud furto melior, sed fortibus armis.

736

Primary

Tum super abiectum posito pede nixus et hasta:

737

Primary

Pars belli haud temnenda, viri, iacet altus Orodes.

738

Primary

Conclamant socii laetum paeana secuti.

739

Primary

Ille autem exspirans: Non me, quicumque es, inulto,

740

Primary

victor, nec longum laetabere: te quoque fata

741

Primary

prospectant paria atque eadem mox arva tenebis.

742

Primary

Ad quae subridens mixta Mezentius ira:

743

Primary

Nunc morere. Ast de me divom pater atque hominum rex

744

Primary

viderit. Hoc dicens eduxit corpore telum:

745

Primary

olli dura quies oculos et ferreus urget

746

Primary

somnus, in aeternam clauduntur lumina noctem.

747

Primary

Caedicus Alcathoum obtruncat, Sacrator Hydaspen

748

Primary

Partheniumque Rapo et praedurum viribus Orsen,

749

Primary

Messapus Croniumque Lycaoniumque Erichaeten,

750

Primary

illum infrenis equi lapsu tellure iacentem,

751

Primary

hunc peditem. Pedes et Lycius processerat Agis,

752

Primary

quem tamen haud expers Valerus virtutis avitae

753

Primary

deicit; at Thronium Salius Saliumque Nealces

754

Primary

insidiis, iaculo et longe fallente sagitta.

755

Primary

Iam gravis aequabat luctus et mutua Mavors

756

Primary

funera: caedebant pariter pariterque ruebant

757

Primary

victores victique, neque his fuga nota neque illis.

758

Primary

Di Iovis in tectis iram miserantur inanem

759

Primary

amborum et tantos mortalibus esse labores:

760

Primary

hinc Venus, hinc contra spectat Saturnia Iuno,

761

Primary

pallida Tisiphone media inter milia saevit.

762

Primary

At vero ingentem quatiens Mezentius hastam

763

Primary

turbidus ingreditur campo. Quam magnus Orion,

764

Primary

cum pedes incedit medii per maxima Nerei

765

Primary

stagna viam scindens, umero supereminet undas

766

Primary

aut summis referens annosam montibus ornum

767

Primary

ingrediturque solo et caput inter nubila condit:

768

Primary

talis se vastis infert Mezentius armis.

769

Primary

Huic contra Aeneas, speculatus in agmine longo,

770

Primary

obvius ire parat. Manet imperterritus ille,

771

Primary

hostem magnanimum opperiens, et mole sua stat;

772

Primary

atque oculis spatium emensus, quantum satis hastae:

773

Primary

Dextra mihi deus et telum, quod missile libro,

774

Primary

nunc adsint! Voveo praedonis corpore raptis

775

Primary

indutum spoliis ipsum te, Lause, tropaeum

776

Primary

Aeneae. Dixit stridentemque eminus hastam

777

Primary

iecit; at illa volans clipeo est excussa proculque

778

Primary

egregium Antoren latus inter et ilia figit,

779

Primary

Herculis Antoren comitem, qui missus ab Argis

780

Primary

haeserat Euandro atque Itala consederat urbe.

781

Primary

Sternitur infelix alieno volnere caelumque

782

Primary

aspicit et dulcis moriens reminiscitur Argos

783

Primary

tum pius Aeneas hastam iacit: illa per orbem

784

Primary

aere cavum triplici, per linea terga tribusque

785

Primary

transit intextum tauris opus imaque sedit

786

Primary

inguine, sed viris haud pertulit. Ocius ensem

787

Primary

Aeneas, viso Tyrrheni sanguine laetus,

788

Primary

eripit a femine et trepidanti fervidus instat.

789

Primary

Ingemuit cari graviter genitoris amore,

790

Primary

ut vidit, Lausus, lacrimaeque per ora volutae.

791

Primary

Hic mortis durae casum tuaque optima facta,

792

Primary

siqua fidem tanto est operi latura vetustas,

793

Primary

non equidem nec te, iuvenis memorande, silebo.

794

Primary

Ille pedem referens et inutilis inque ligatus

795

Primary

cedebat clipeoque inimicum hastile trahebat:

796

Primary

prorupit iuvenis seseque immiscuit armis

797

Primary

iamque adsurgentis dextra plagamque ferentis

798

Primary

Aeneae subiit mucronem ipsumque morando

799

Primary

sustinuit. Socii magno clamore sequuntur,

800

Primary

dum genitor nati parma protectus abiret,

801

Primary

telaque coniciunt proturbantque eminus hostem

802

Primary

missilibus. Furit Aeneas tectusque tenet se.

803

Primary

Ac velut effusa siquando grandine nimbi

804

Primary

praecipitant, omnis campis diffugit arator

805

Primary

omnis et agricola et tuta latet arce viator,

806

Primary

aut amnis ripis aut alti fornice saxi,

807

Primary

dum pluit in terris, ut possint sole reducto

808

Primary

exercere diem: sic obrutus undique telis

809

Primary

Aeneas nubem belli, dum detonet omnis,

810

Primary

sustinet et Lausum increpitat Lausoque minatur:

811

Primary

Quo moriture ruis maioraque viribus audes?

812

Primary

Fallit te incautum pietas tua. Nec minus ille

813

Primary

exsultat demens; saevae iamque altius irae

814

Primary

Dardanio surgunt ductori, extremaque Lauso

815

Primary

Parcae fila legunt: validum namque exigit ensem

816

Primary

per medium Aeneas iuvenem totumque recondit.

817

Primary

Transiit et parmam mucro, levia arma minacis,

818

Primary

et tunicam, molli mater quam neverat auro,

819

Primary

implevitque sinum sanguis; tum vita per auras

820

Primary

concessit maesta ad manis corpusque reliquit.

821

Primary

At vero ut voltum vidit morientis et ora,

822

Primary

ora modis Anchisiades pallentia miris,

823

Primary

ingemuit miserans graviter dextramque tetendit,

824

Primary

et mentem patriae subiit pietatis imago.

825

Primary

Quid tibi nunc, miserande puer, pro laudibus istis,

826

Primary

quid pius Aeneas tanta dabit indole dignum?

827

Primary

Arma, quibus laetatus, habe tua, teque parentum

828

Primary

manibus et cineri, siqua est ea cura, remitto.

829

Primary

Hoc tamen infelix miseram solabere mortem:

830

Primary

Aeneae magni dextra cadis. Increpat ultro

831

Primary

cunctantis socios et terra sublevat ipsum,

832

Primary

sanguine turpantem comptos de more capillos.

833

Primary

Interea genitor Tiberini ad fluminis undam

834

Primary

volnera siccabat lymphis corpusque levabat

835

Primary

arboris adclinis trunco. Procul aerea ramis

836

Primary

dependet galea et prato gravia arma quiescunt.

837

Primary

Stant lecti circum iuvenes: ipse aeger anhelans

838

Primary

colla fovet, fusus propexam in pectore barbam;

839

Primary

multa super Lauso rogitat multumque remittit

840

Primary

qui revocent maestique ferant mandata parentis.

841

Primary

At Lausum socii exanimem super arma ferebant

842

Primary

flentes, ingentem atque ingenti volnere victum.

843

Primary

Agnovit longe gemitum praesaga mali mens:

844

Primary

canitiem multo deformat pulvere et ambas

845

Primary

ad caelum tendit palmas et corpore inhaeret.

846

Primary

Tantane me tenuit vivendi, nate, voluptas,

847

Primary

ut pro me hostili paterer succedere dextrae,

848

Primary

quem genui? Tuane haec genitor per volnera servor,

849

Primary

morte tua vivens? Heu, nunc misero mihi demum

850

Primary

exitium infelix, nunc alte volnus adactum!

851

Primary

Idem ego, nate, tuum maculavi crimine nomen,

852

Primary

pulsus ob invidiam solio sceptrisque paternis.

853

Primary

Debueram patriae poenas odiisque meorum:

854

Primary

omnis per mortis animam sontem ipse dedissem!

855

Primary

Nunc vivo neque adhuc homines lucemque relinquo.

856

Primary

Sed linquam. Simul hoc dicens attollit in aegrum

857

Primary

se femur et, quamvis dolor alto volnere tardet,

858

Primary

haud deiectus equum duci iubet. Hoc decus illi,

859

Primary

hoc solamen erat; bellis hoc victor abibat

860

Primary

omnibus. Adloquitur maerentem et talibus infit:

861

Primary

Rhaebe, diu, res siqua diu mortalibus ulla est,

862

Primary

viximus. Aut hodie victor spolia illa cruenti

863

Primary

et caput Aeneae referes Lausique dolorum

864

Primary

ultor eris mecum aut, aperit si nulla viam vis,

865

Primary

occumbes pariter; neque enim, fortissime, credo,

866

Primary

iussa aliena pati et dominos dignabere Teucros.

867

Primary

Dixit et exceptus tergo consueta locavit

868

Primary

membra manusque ambas iaculis oneravit acutis,

869

Primary

aere caput fulgens cristaque hirsutus equina.

870

Primary

Sic cursum in medios rapidus dedit: aestuat ingens

871

Primary

uno in corde pudor mixtoque insania luctu,

872

Primary

et furiis agitatus amor et conscia virtus.

873

Primary

Atque hic Aenean magna ter voce vocavit.

874

Primary

Aeneas agnovit enim laetusque precatur:

875

Primary

Sic pater ille deum faciat, sic altus Apollo,

876

Primary

incipias conferre manum.

877

Primary

Tantum effatus et infesta subit obvius hasta.

878

Primary

Ille autem: Quid me erepto, saevissime, nato

879

Primary

terres? Haec via sola fuit, qua perdere posses.

880

Primary

Nec mortem horremus nec divom parcimus ulli.

881

Primary

Desine: nam venio moriturus et haec tibi porto

882

Primary

dona prius. Dixit telumque intorsit in hostem;

883

Primary

inde aliud super atque aliud figitque volatque

884

Primary

ingenti gyro, sed sustinet aureus umbo.

885

Primary

Ter circum adstantem laevos equitavit in orbes

886

Primary

tela manu iaciens, ter secum Troïus heros

887

Primary

immanem aerato circumfert tegmine silvam.

888

Primary

Inde ubi tot traxisse moras, tot spicula taedet

889

Primary

vellere et urgetur pugna congressus iniqua,

890

Primary

multa movens animo iam tandem erumpit et inter

891

Primary

bellatoris equi cava tempora conicit hastam.

892

Primary

Tollit se arrectum quadrupes et calcibus auras

893

Primary

verberat effusumque equitem super ipse secutus

894

Primary

implicat eiectoque incumbit cernuus armo.

895

Primary

Clamore incendunt caelum Troesque Latinique.

896

Primary

Advolat Aeneas vaginaque eripit ensem

897

Primary

et super haec: Ubi nunc Mezentius acer et illa

898

Primary

effera vis animi? Contra Tyrrhenus, ut auras

899

Primary

suspiciens hausit caelum mentemque recepit:

900

Primary

Hostis amare, quid increpitas mortemque minaris?

901

Primary

Nullum in caede nefas, nec sic ad proelia veni,

902

Primary

nec tecum meus haec pepigit mihi foedera Lausus.

903

Primary

Unum hoc per siqua est victis venia hostibus oro:

904

Primary

corpus humo patiare tegi. Scio acerba meorum

905

Primary

circumstare odia: hunc, oro, defende furorem

906

Primary

et me consortem nati concede sepulchro.

907

Primary

Haec loquitur iuguloque haud inscius accipit ensem

908

Primary

undantique animam diffundit in arva cruore.

Text notes and edition context

Work

Aeneid

Virgil's national epic follows Aeneas from the fall of Troy to the wars that prepare Rome's imagined future foundation.

Epic poem | Original language: Latin

Augustan Roman epic, late 1st century BCE

You are reading Book 10.

Primary Edition

J. B. Greenough

Latin | Verse

Latin base text via Perseus canonical TEI

This is the Greenough Latin text as distributed in the Perseus canonical repository.

Pilot canonical-spine import for Aeneid source books with line-level CTS identity preserved.

Source family: Latin canonical pilot texts

PerseusDL canonical-latinLit | CC BY-SA 4.0 upstream canonical text

Pinned canonical Latin TEI imports staged as pilot source-of-truth readings.

CTS range: urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.perseus-lat2:10.1 -> urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.perseus-lat2:10.908

Pinned source commit: e69eee761e5b

Source path: data/phi0690/phi003/phi0690.phi003.perseus-lat2.xml

Primary source: Latin canonical pilot texts | PerseusDL canonical-latinLit.

Canonical pilot note: this original-language edition is currently imported for Book 10 only and carries line-level CTS URNs in the runtime corpus.