Reader

Reader | Aeneid, Book 11

Aeneid

Virgil

Book 11 | Primary edition: J. B. Greenough

Text

Position

Line 1 of 915

Waypoints

Line RefJ. B. Greenough | Latin
1

Primary

Oceanum interea surgens Aurora reliquit:

2

Primary

Aeneas, quamquam et sociis dare tempus humandis

3

Primary

praecipitant curae turbataque funere mens est,

4

Primary

vota deum primo victor solvebat Eoo.

5

Primary

Ingentem quercum decisis undique ramis

6

Primary

constituit tumulo fulgentiaque induit arma,

7

Primary

Mezenti ducis exuvias, tibi, magne, tropaeum,

8

Primary

bellipotens: aptat rorantis sanguine cristas

9

Primary

telaque trunca viri et bis sex thoraca petitum

10

Primary

perfossumque locis clipeumque ex aere sinistrae

11

Primary

subligat atque ensem collo suspendit eburnum.

12

Primary

Tum socios, namque omnis eum stipata tegebat

13

Primary

turba ducum, sic incipiens hortatur ovantis:

14

Primary

Maxima res effecta, viri; timor omnis abesto,

15

Primary

quod superest: haec sunt spolia et de rege superbo

16

Primary

primitiae, manibusque meis Mezentius hic est.

17

Primary

Nunc iter ad regem nobis murosque Latinos.

18

Primary

Arma parate animis et spe praesumite bellum,

19

Primary

nequa mora ignaros, ubi primum vellere signa

20

Primary

adnuerint superi pubemque educere castris,

21

Primary

impediat segnisve metu sententia tardet.

22

Primary

Interea socios inhumataque corpora terrae

23

Primary

mandemus, qui solus honos Acheronte sub imo est.

24

Primary

Ite, ait, egregias animas, quae sanguine nobis

25

Primary

hanc patriam peperere suo, decorate supremis

26

Primary

muneribus, maestamque Evandri primus ad urbem

27

Primary

mittatur Pallas, quem non virtutis egentem

28

Primary

abstulit atra dies et funere mersit acerbo.

29

Primary

Sic ait inlacrimans recipitque ad limina gressum,

30

Primary

corpus ubi exanimi positum Pallantis Acoetes

31

Primary

servabat senior, qui Parrhasio Evandro

32

Primary

armiger ante fuit, sed non felicibus aeque

33

Primary

tum comes auspiciis caro datus ibat alumno.

34

Primary

Circum omnis famulumque manus Troianaque turba

35

Primary

et maestum Iliades crinem de more solutae.

36

Primary

Ut vero Aeneas foribus sese intulit altis,

37

Primary

ingentem gemitum tunsis ad sidera tollunt

38

Primary

pectoribus, maestoque immugit regia luctu.

39

Primary

Ipse caput nivei fultum Pallantis et ora

40

Primary

ut vidit levique patens in pectore vulnus

41

Primary

cuspidis Ausoniae, lacrimis ita fatur obortis.

42

Primary

Tene, inquit, miserande puer, cum laeta veniret,

43

Primary

invidit Fortuna mihi, ne regna videres

44

Primary

nostra neque ad sedes victor veherere paternas?

45

Primary

Non haec Evandro de te promissa parenti

46

Primary

discedens dederam, cum me complexus euntem

47

Primary

mitteret in magnum imperium metuensque moneret

48

Primary

acris esse viros, cum dura proelia gente.

49

Primary

Et nunc ille quidem spe multum captus inani

50

Primary

fors et vota facit cumulatque altaria donis:

51

Primary

nos iuvenem exanimum et nil iam caelestibus ullis

52

Primary

debentem vano maesti comitamur honore.

53

Primary

Infelix, nati funus crudele videbis!

54

Primary

Hi nostri reditus expectatique triumphi!

55

Primary

Haec mea magna fides! At non, Evandre, pudendis

56

Primary

vulneribus pulsum adspicies nec sospite dirum

57

Primary

optabis nato funus pater. Ei mihi, quantum

58

Primary

praesidium Ausonia et quantum tu perdis, Iule!

59

Primary

Haec ubi deflevit, tolli miserabile corpus

60

Primary

imperat et toto lectos ex agmine mittit

61

Primary

mille viros, qui supremum comitentur honorem

62

Primary

intersintque patris lacrimis, solacia luctus

63

Primary

exigua ingentis, misero sed debita patri.

64

Primary

Haud segnes alii crates et molle feretrum

65

Primary

arbuteis texunt virgis et vimine querno

66

Primary

exstructosque toros obtentu frondis inumbrant.

67

Primary

Hic iuvenem agresti sublimem stramine ponunt,

68

Primary

qualem virgineo demessum pollice florem

69

Primary

seu mollis violae seu languentis hyacinthi,

70

Primary

cui neque fulgor adhuc necdum sua forma recessit:

71

Primary

non iam mater alit tellus viresque ministrat.

72

Primary

Tum geminas vestes auroque ostroque rigentis

73

Primary

extulit Aeneas, quas illi laeta laborum

74

Primary

ipsa suis quondam manibus Sidonia Dido

75

Primary

fecerat et tenui telas discreverat auro.

76

Primary

Harum unam iuveni supremum maestus honorem

77

Primary

induit arsurasque comas obnubit amictu,

78

Primary

multaque praeterea Laurentis praemia pugnae

79

Primary

aggerat et longo praedam iubet ordine duci.

80

Primary

Addit equos et tela, quibus spoliaverat hostem.

81

Primary

Vinxerat et post terga manus, quos mitteret umbris

82

Primary

inferias, caeso sparsuros sanguine flammas,

83

Primary

indutosque iubet truncos hostilibus armis

84

Primary

ipsos ferre duces inimicaque nomina figi.

85

Primary

Ducitur infelix aevo confectus Acoetes:

86

Primary

pectora nunc foedans pugnis, nunc unguibus ora

87

Primary

sternitur et toto proiectus corpore terrae.~.~.

88

Primary

Ducunt et Rutulo perfusos sanguine currus.

89

Primary

Post bellator equus positis insignibus Aethon

90

Primary

it lacrimans guttisque umectat grandibus ora.

91

Primary

Hastam alii galeamque ferunt, nam cetera Turnus

92

Primary

victor habet. Tum maesta phalanx Teucrique sequuntur

93

Primary

Tyrrhenique omnes et versis Arcades armis.

94

Primary

Postquam omnis longe comitum praecesserat ordo,

95

Primary

substitit Aeneas gemituque haec addidit alto:

96

Primary

Nos alias hinc ad lacrimas eadem horrida belli

97

Primary

fata vocant: salve aeternum mihi, maxime Palla,

98

Primary

aeternumque vale. Nec plura effatus ad altos

99

Primary

tendebat muros gressumque in castra ferebat.

100

Primary

Iamque oratores aderant ex urbe Latina,

101

Primary

velati ramis oleae veniamque rogantes:

102

Primary

corpora, per campos ferro quae fusa iacebant,

103

Primary

redderet ac tumulo sineret succedere terrae;

104

Primary

nullum cum victis certamen et aethere cassis;

105

Primary

parceret hospitibus quondam socerisque vocatis.

106

Primary

Quos bonus Aeneas haud aspernanda precantis

107

Primary

prosequitur venia et verbis haec insuper addit:

108

Primary

Quaenam vos tanto fortuna indigna, Latini,

109

Primary

implicuit bello, qui nos fugiatis amicos?

110

Primary

Pacem me exanimis et Martis sorte peremptis

111

Primary

oratis? Equidem et vivis concedere vellem.

112

Primary

Nec veni, nisi fata locum sedemque dedissent,

113

Primary

nec bellum cum gente gero: rex nostra reliquit

114

Primary

hospitia et Turni potius se credidit armis.

115

Primary

Aequius huic Turnum fuerat se opponere morti.

116

Primary

Si bellum finire manu, si pellere Teucros

117

Primary

apparat, his mecum decuit concurrere telis:

118

Primary

vixet, cui vitam deus aut sua dextra dedisset.

119

Primary

Nunc ite et miseris supponite civibus ignem.

120

Primary

Dixerat Aeneas. Illi obstipuere silentes

121

Primary

conversique oculos inter se atque ora tenebant.

122

Primary

Tum senior semperque odiis et crimine Drances

123

Primary

infensus iuveni Turno sic ore vicissim

124

Primary

orsa refert: O fama ingens, ingentior armis

125

Primary

vir Troiane, quibus caelo te laudibus aequem?

126

Primary

Iustitiaene prius mirer belline laborum?

127

Primary

Nos vero haec patriam grati referemus ad urbem

128

Primary

et te, siqua viam dederit fortuna, Latino

129

Primary

iungemus regi: quaerat sibi foedera Turnus.

130

Primary

Quin et fatalis murorum attollere moles

131

Primary

saxaque subvectare umeris Troiana iuvabit.

132

Primary

Dixerat haec, unoque omnes eadem ore fremebant.

133

Primary

Bis senos pepigere dies et pace sequestra

134

Primary

per silvas Teucri mixtique inpune Latini

135

Primary

erravere iugis. Ferro sonat alta bipenni

136

Primary

fraxinus, evertunt actas ad sidera pinus,

137

Primary

robora nec cuneis et olentem scindere cedrum

138

Primary

nec plaustris cessant vectare gementibus ornos.

139

Primary

Et iam Fama volans, tanti praenuntia luctus,

140

Primary

Evandrum Evandrique domos et moenia replet,

141

Primary

quae modo victorem Latio Pallanta ferebat.

142

Primary

Arcades ad portas ruere et de more vetusto

143

Primary

funereas rapuere faces; lucet via longo

144

Primary

ordine flammarum et late discriminat agros.

145

Primary

Contra turba Phrygum veniens plangentia iungit

146

Primary

agmina. Quae postquam matres succedere tectis

147

Primary

viderunt, maestam incendunt clamoribus urbem.

148

Primary

At non Evandrum potis est vis ulla tenere,

149

Primary

sed venit in medios. Feretro Pallanta reposto

150

Primary

procubuit super atque haeret lacrimansque gemensque,

151

Primary

et via vix tandem vocis laxata dolore est.

152

Primary

Non haec, O Palla, dederas promissa parenti,

153

Primary

cautius ut saevo velles te credere Marti;

154

Primary

haud ignarus eram, quantum nova gloria in armis

155

Primary

et praedulce decus primo certamine posset.

156

Primary

Primitiae iuvenis miserae bellique propinqui

157

Primary

dura rudimenta et nulli exaudita deorum

158

Primary

vota precesque meae! Tuque, O sanctissima coniunx,

159

Primary

felix morte tua neque in hunc servata dolorem!

160

Primary

Contra ego vivendo vici mea fata, superstes

161

Primary

restarem ut genitor. Troum socia arma secutum

162

Primary

obruerent Rutuli telis! Animam ipse dedissem

163

Primary

atque haec pompa domum me, non Pallanta, referret,

164

Primary

nec vos arguerim, Teucri, nec foedera nec quas

165

Primary

iunximus hospitio dextras: sors ista senectae

166

Primary

debita erat nostrae. Quod si immatura manebat

167

Primary

mors natum, caesis Volscorum milibus ante

168

Primary

ducentem in Latium Teucros cecidisse iuvabit.

169

Primary

Quin ego non alio digner te funere, Palla,

170

Primary

quam pius Aeneas et quam magni Phryges et quam

171

Primary

Tyrrhenique duces, Tyrrhenum exercitus omnis.

172

Primary

Magna tropaea ferunt, quos dat tua dextera Leto:

173

Primary

tu quoque nunc stares immanis truncus in armis,

174

Primary

esset par aetas et idem si robur ab annis,

175

Primary

Turne. Sed infelix Teucros quid demoror armis?

176

Primary

Vadite et haec memores regi mandata referte:

177

Primary

quod vitam moror invisam Pallante perempto,

178

Primary

dextera causa tua est, Turnum natoque patrique

179

Primary

quam debere vides. Meritis vacat hic tibi solus

180

Primary

fortunaeque locus. Non vitae gaudia quaero,

181

Primary

nec fas, sed nato Manis perferre sub imos.

182

Primary

Aurora interea miseris mortalibus almam

183

Primary

extulerat lucem, referens opera atque labores:

184

Primary

iam pater Aeneas, iam curvo in litore Tarchon

185

Primary

constituere pyras. Huc corpora quisque suorum

186

Primary

more tulere patrum, subiectisque ignibus atris

187

Primary

conditur in tenebras altum caligine caelum.

188

Primary

Ter circum accensos cincti fulgentibus armis

189

Primary

decurrere rogos, ter maestum funeris ignem

190

Primary

lustravere in equis ululatusque ore dedere;

191

Primary

spargitur et tellus lacrimis, sparguntur et arma:

192

Primary

it caelo clamorque virum clangorque tubarum.

193

Primary

Hic alii spolia occisis derepta Latinis

194

Primary

coniciunt igni, galeas ensesque decoros

195

Primary

frenaque ferventisque rotas; pars munera nota,

196

Primary

ipsorum clipeos et non felicia tela.

197

Primary

Multa boum circa mactantur corpora Morti,

198

Primary

saetigerosque sues raptasque ex omnibus agris

199

Primary

in flammam iugulant pecudes. Tum litore toto

200

Primary

ardentis spectant socios semustaque servant

201

Primary

busta neque avelli possunt, nox umida donec

202

Primary

invertit caelum stellis ardentibus aptum.

203

Primary

Nec minus et miseri diversa in parte Latini

204

Primary

innumeras struxere pyras, et corpora partim

205

Primary

multa virum terrae infodiunt avectaque partim

206

Primary

finitimos tollunt in agros urbique remittunt,

207

Primary

cetera confusaeque ingentem caedis acervum

208

Primary

nec numero nec honore cremant: tunc undique vasti

209

Primary

certatim crebris conlucent ignibus agri.

210

Primary

Tertia lux gelidam caelo dimoverat umbram:

211

Primary

maerentes altum cinerem et confusa ruebant

212

Primary

ossa focis tepidoque onerabant aggere terrae.

213

Primary

Iam vero in tectis, praedivitis urbe Latini,

214

Primary

praecipuus fragor et longi pars maxima luctus.

215

Primary

Hic matres miseraeque nurus, hic cara sororum

216

Primary

pectora maerentum puerique parentibus orbi

217

Primary

dirum exsecrantur bellum Turnique hymenaeos:

218

Primary

ipsum armis ipsumque iubent decernere ferro,

219

Primary

qui regnum Italiae et primos sibi poscat honores.

220

Primary

ingravat haec saevus Drances solumque vocari

221

Primary

testatur, solum posci in certamina Turnum.

222

Primary

Multa simul contra variis sententia dictis

223

Primary

pro Turno, et magnum reginae nomen obumbrat,

224

Primary

multa virum meritis sustentat fama tropaeis.

225

Primary

Hos inter motus, medio in flagrante tumultu,

226

Primary

ecce super maesti magna Diomedis ab urbe

227

Primary

legati responsa ferunt: nihil omnibus actum

228

Primary

tantorum impensis operum, nil dona neque aurum

229

Primary

nec magnas valuisse preces, alia arma Latinis

230

Primary

quaerenda aut pacem Troiano ab rege petendum.

231

Primary

Deficit ingenti luctu rex ipse Latinus.

232

Primary

Fatalem Aenean manifesto numine ferri

233

Primary

admonet ira deum tumulique ante ora recentes.

234

Primary

Ergo concilium magnum primosque suorum

235

Primary

imperio accitos alta intra limina cogit.

236

Primary

olli convenere fluuntque ad regia plenis

237

Primary

tecta viis. Sedet in mediis et maximus aevo

238

Primary

et primus sceptris haud laeta fronte Latinus.

239

Primary

Atque hic legatos Aetola ex urbe remissos,

240

Primary

quae referant, fari iubet et responsa reposcit

241

Primary

ordine cuncta suo. Tum facta silentia linguis,

242

Primary

et Venulus dicto parens ita farier infit:

243

Primary

Vidimus, o cives, Diomedem Argivaque castra

244

Primary

atque iter emensi casus superavimus omnis

245

Primary

contigimusque manum, qua concidit Ilia tellus.

246

Primary

Ille urbem Argyripam patriae cognomine gentis

247

Primary

victor Gargani condebat Iapygis agris.

248

Primary

Postquam introgressi et coram data copia fandi,

249

Primary

munera praeferimus, nomen patriamque docemus,

250

Primary

qui bellum intulerint, quae causa attraxerit Arpos.

251

Primary

Auditis ille haec placido sic reddidit ore:

252

Primary

O fortunatae gentes, Saturnia regna,

253

Primary

antiqui Ausonii, quae vos fortuna quietos

254

Primary

sollicitat suadetque ignota lacessere bella?

255

Primary

Quicumque Iliacos ferro violavimus agros,

256

Primary

mitto ea, quae muris bellando exhausta sub altis,

257

Primary

quos Simois premat ille viros, infanda per orbem

258

Primary

supplicia et scelerum poenas expendimus omnes,

259

Primary

vel Priamo miseranda manus: scit triste Minervae

260

Primary

sidus et Euboicae cautes ultorque Caphareus.

261

Primary

Militia ex illa diversum ad litus abacti

262

Primary

Atrides Protei Menelaus adusque columnas

263

Primary

exsulat, Aetnaeos vidit Cyclopas Ulixes.

264

Primary

Regna Neoptolemi referam versosque penates

265

Primary

Idomenei? Libycone habitantis litore Locros?

266

Primary

Ipse Mycenaeus magnorum ductor Achivom

267

Primary

coniugis infandae prima inter limina dextra

268

Primary

oppetiit: devictam Asiam subsedit adulter.

269

Primary

Invidisse deos, patriis ut redditus aris

270

Primary

coniugium optatum et pulchram Calydona viderem?

271

Primary

Nunc etiam horribili visu portenta sequuntur,

272

Primary

et socii amissi petierunt aethera pennis

273

Primary

fluminibusque vagantur aves, heu dira meorum

274

Primary

supplicia, et scopulos lacrimosis vocibus implent.

275

Primary

Haec adeo ex illo mihi iam speranda fuerunt

276

Primary

tempore, cum ferro caelestia corpora demens

277

Primary

adpetii et Veneris violavi volnere dextram.

278

Primary

Ne vero, ne me ad talis impellite pugnas:

279

Primary

nec mihi cum Teucris ullum post eruta bellum

280

Primary

Pergama, nec veterum memini laetorve malorum.

281

Primary

Munera, quae patriis ad me portatis ab oris,

282

Primary

vertite ad Aenean. Stetimus tela aspera contra

283

Primary

contulimusque manus: experto credite, quantus

284

Primary

in clipeum adsurgat, quo turbine torqueat hastam.

285

Primary

Si duo praeterea talis Idaea tulisset

286

Primary

terra viros, ultro Inachias venisset ad urbes

287

Primary

Dardanus, et versis lugeret Graecia fatis.

288

Primary

Quidquid apud durae cessatum est moenia Troiae,

289

Primary

Hectoris Aeneaeque manu victoria Graium

290

Primary

haesit et in decimum vestigia rettulit annum.

291

Primary

Ambo animis, ambo insignes praestantibus armis

292

Primary

hic pietate prior. Coeant in foedera dextrae,

293

Primary

qua datur; ast armis concurrant arma cavete.

294

Primary

Et responsa simul quae sint, rex optime, regis

295

Primary

audisti et quae sit magno sententia bello.

296

Primary

Vix ea legati, variusque per ora cucurrit

297

Primary

Ausonidum turbata fremor: ceu saxa morantur

298

Primary

cum rapidos amnis, fit clauso gurgite murmur

299

Primary

vicinaeque fremunt ripae crepitantibus undis.

300

Primary

Ut primum placati animi et trepida ora quierunt,

301

Primary

praefatus divos solio rex infit ab alto:

302

Primary

Ante equidem summa de re statuisse, Latini,

303

Primary

et vellem et fuerat melius, non tempore tali

304

Primary

cogere concilium, cum muros adsidet hostis.

305

Primary

Bellum importunum, cives, cum gente deorum

306

Primary

invictisque viris gerimus, quos nulla fatigant

307

Primary

proelia: nec victi possunt absistere ferro.

308

Primary

Spem siquam adscitis Aetolum habuistis in armis,

309

Primary

ponite. Spes sibi quisque, sed haec quam angusta videtis;

310

Primary

cetera qua rerum iaceant perculsa ruina,

311

Primary

ante oculos interque manus sunt omnia vestras.

312

Primary

Nec quemquam incuso: potuit quae plurima virtus

313

Primary

esse, fuit; toto certatum est corpore regni.

314

Primary

Nunc adeo quae sit dubiae sententia menti

315

Primary

expediam et paucis, animos adhibete, docebo.

316

Primary

Est antiquus ager Tusco mihi proximus amni,

317

Primary

longus in occasum, finis super usque Sicanos;

318

Primary

Aurunci Rutulique serunt et vomere duros

319

Primary

exercent colles atque horum asperrima pascunt.

320

Primary

Haec omnis regio et celsi plaga pinea montis

321

Primary

cedat amicitiae Teucrorum, et foederis aequas

322

Primary

dicamus leges sociosque in regna vocemus.

323

Primary

Considant, si tantus amor, et moenia condant.

324

Primary

Sin alios finis aliamque capessere gentem

325

Primary

est animus possuntque solo decedere nostro:

326

Primary

bis denas Italo texamus robore navis

327

Primary

seu pluris complere valent, iacet omnis ad undam

328

Primary

materies, ipsi numerumque modumque carinis

329

Primary

praecipiant, nos aera manus navalia demus.

330

Primary

Praeterea qui dicta ferant et foedera firment

331

Primary

centum oratores prima de gente Latinos

332

Primary

ire placet pacisque manu praetendere ramos,

333

Primary

munera portantis aurique eborisque talenta

334

Primary

et sellam regni trabeamque insignia nostri.

335

Primary

Consulite in medium et rebus succurrite fessis.

336

Primary

Tum Drances idem infensus, quem gloria Turni

337

Primary

obliqua invidia stimulisque agitabat amaris,

338

Primary

largus opum et lingua melior, sed frigida bello

339

Primary

dextera, consiliis habitus non futilis auctor,

340

Primary

seditione potens (genus huic materna superbum

341

Primary

nobilitas dabat, incertum de patre ferebat),

342

Primary

surgit et his onerat dictis atque aggerat iras:

343

Primary

Rem nulli obscuram nostrae nec vocis egentem

344

Primary

consulis, O bone rex: cuncti se scire fatentur,

345

Primary

quid fortuna ferat populi, sed dicere mussant.

346

Primary

Det libertatem fandi flatusque remittat

347

Primary

cuius ob auspicium infaustum moresque sinistros

348

Primary

(dicam equidem, licet arma mihi mortemque minetur)

349

Primary

lumina tot cecidisse ducum totamque videmus

350

Primary

consedisse urbem luctu, dum Troia temptat

351

Primary

castra fugae fidens et caelum territat armis.

352

Primary

Unum etiam donis istis, quae plurima mitti

353

Primary

Dardanidis dicique iubes, unum, optime regum,

354

Primary

adicias nec te ullius violentia vincat,

355

Primary

quin natam egregio genero dignisque hymenaeis

356

Primary

des, pater, et pacem hanc aeterno foedere iungas.

357

Primary

Quod si tantus habet mentes et pectora terror,

358

Primary

ipsum obtestemur veniamque oremus ab ipso:

359

Primary

cedat, ius proprium regi patriaeque remittat.

360

Primary

Quid miseros totiens in aperta pericula cives

361

Primary

proicis, O Latio caput horum et causa malorum?

362

Primary

Nulla salus bello: pacem te poscimus omnes,

363

Primary

Turne, simul pacis solum inviolabile pignus.

364

Primary

Primus ego, invisum quem tu tibi fingis, et esse

365

Primary

nil moror, en supplex venio. Miserere tuorum,

366

Primary

pone animos et pulsus abi. Sat funera fusi

367

Primary

vidimus ingentis et desolavimus agros.

368

Primary

Aut si fama movet, si tantum pectore robur

369

Primary

concipis et si adeo dotalis regia cordi est,

370

Primary

aude atque adversum fidens fer pectus in hostem.

371

Primary

Scilicet ut Turno contingat regia coniunx,

372

Primary

nos animae viles, inhumata infletaque turba,

373

Primary

sternamur campis. Etiam tu, siqua tibi vis,

374

Primary

si patrii quid Martis habes, illum aspice contra,

375

Primary

qui vocat.

376

Primary

Talibus exarsit dictis violentia Turni;

377

Primary

dat gemitum rumpitque has imo pectore voces

378

Primary

Larga quidem, Drance, semper tibi copia fandi

379

Primary

tum, cum bella manus poscunt, patribusque vocatis

380

Primary

primus ades. Sed non replenda est curia verbis,

381

Primary

quae tuto tibi magna volant, dum distinet hostem

382

Primary

agger murorum nec inundant sanguine fossae.

383

Primary

Proinde tona eloquio, solitum tibi, meque timoris

384

Primary

argue tu, Drance, quando tot stragis acervos

385

Primary

Teucrorum tua dextra dedit passimque tropaeis

386

Primary

insignis agros. Possit quid vivida virtus,

387

Primary

experiare licet; nec longe scilicet hostes

388

Primary

quaerendi nobis: circumstant undique muros.

389

Primary

Imus in adversos: quid cessas? An tibi Mavors

390

Primary

ventosa in lingua pedibusque fugacibus istis

391

Primary

semper erit?

392

Primary

Pulsus ego? Aut quisquam merito, foedissime, pulsum

393

Primary

arguet, Iliaco tumidum qui crescere Thybrim

394

Primary

sanguine et Evandri totam cum stirpe videbit

395

Primary

procubuisse domum atque exutos Arcadas armis?

396

Primary

Haud ita me experti Bitias et Pandarus ingens

397

Primary

et quos mille die victor sub Tartara misi,

398

Primary

inclusus muris hostilique aggere saeptus.

399

Primary

Nulla salus bello. Capiti cane talia, demens,

400

Primary

Dardanio rebusque tuis. Proinde omnia magno

401

Primary

ne cessa turbare metu atque extollere vires

402

Primary

gentis bis victae, contra premere arma Latini.

403

Primary

Nunc et Myrmidonum proceres Phrygia arma tremescunt,

404

Primary

nunc et Tydides et Larissaeus Achilles,

405

Primary

amnis et Hadriacas retro fugit Aufidus undas.

406

Primary

Vel cum se pavidum contra mea iurgia fingit

407

Primary

artificis scelus et formidine crimen acerbat.

408

Primary

Numquam animam talem dextra hac, absiste moveri,

409

Primary

amittes: habitet tecum et sit pectore in isto.

410

Primary

Nunc ad te et tua magna, pater, consulta revertor.

411

Primary

Si nullam nostris ultra spem ponis in armis,

412

Primary

si tam deserti sumus et semel agmine verso

413

Primary

funditus occidimus neque habet Fortuna regressum?

414

Primary

oremus pacem et dextras tendamus inertis.

415

Primary

Quamquam O, si solitae quicquam virtutis adesset!

416

Primary

Ille mihi ante alios fortunatusque laborum

417

Primary

egregiusque animi, qui, nequid tale videret,

418

Primary

procubuit moriens et humum semel ore momordit.

419

Primary

Sin et opes nobis et adhuc intacta iuventus

420

Primary

auxilioque urbes Italae populique supersunt,

421

Primary

sin et Troianis cum multo gloria venit

422

Primary

sanguine, sunt illis sua funera parque per omnis

423

Primary

tempestas: cur indecores in limine primo

424

Primary

deficimus? Cur ante tubam tremor occupat artus?

425

Primary

Multa dies variisque labor mutabilis aevi

426

Primary

rettulit in melius, multos alterna revisens

427

Primary

lusit et in solido rursus Fortuna locavit.

428

Primary

Non erit auxilio nobis Aetolus et Arpi:

429

Primary

at Messapus erit felixque Tolumnius et quos

430

Primary

tot populi misere duces, nec parva sequetur

431

Primary

gloria delectos Latio et Laurentibus agris.

432

Primary

Est et Volscorum egregia de gente Camilla,

433

Primary

agmen agens equitum et florentis aere catervas.

434

Primary

Quod si me solum Teucri in certamina poscunt

435

Primary

idque placet tantumque bonis communibus obsto,

436

Primary

non adeo has exosa manus Victoria fugit,

437

Primary

ut tanta quicquam pro spe temptare recusem.

438

Primary

Ibo animis contra, vel magnum praestet Achillem

439

Primary

factaque Vulcani manibus paria induat arma

440

Primary

ille licet. Vobis animam hanc soceroque Latino

441

Primary

Turnus ego, haud ulli veterum virtute secundus,

442

Primary

devovi. Solum Aeneas vocat : et vocet oro,

443

Primary

nec Drances potius, sive est haec ira deorum,

444

Primary

morte luat, sive est virtus et gloria, tollat.

445

Primary

Illi haec inter se dubiis de rebus agebant

446

Primary

certantes; castra Aeneas aciemque movebat:

447

Primary

nuntius ingenti per regia tecta tumultu

448

Primary

ecce ruit magnisque urbem terroribus implet,

449

Primary

instructos acie Tiberino a flumine Teucros

450

Primary

Tyrrhenamque manum totis descendere campis.

451

Primary

Extemplo turbati animi concussaque vulgi

452

Primary

pectora et adrectae stimulis haud mollibus irae.

453

Primary

Arma manu trepidi poscunt, fremit arma iuventus,

454

Primary

flent maesti mussantque patres. Hic undique clamor

455

Primary

dissensu vario magnus se tollit in auras

456

Primary

haud secus atque alto in luco cum forte catervae

457

Primary

consedere avium piscosove amne Padusae

458

Primary

dant sonitum rauci per stagna loquacia cycni.

459

Primary

Immo, ait, O cives adrepto tempore, Turnus,

460

Primary

cogite concilium et pacem laudate sedentes:

461

Primary

illi armis in regna ruunt. Nec plura locutus

462

Primary

corripuit sese et tectis citus extulit altis.

463

Primary

Tu, Voluse, armari Volscorum edice maniplos,

464

Primary

duc, ait, et Rutulos. Equitem Messapus in armis

465

Primary

et cum fratre Coras latis diffundite campis.

466

Primary

Pars aditus urbis firmet turrisque capessat,

467

Primary

cetera, qua iusso, mecum manus inferat arma.

468

Primary

Ilicet in muros tota discurritur urbe.

469

Primary

Consilium ipse pater et magna incepta Latinus

470

Primary

deserit ac tristi turbatus tempore differt

471

Primary

multaque se incusat, qui non adceperit ultro

472

Primary

Dardanium Aenean generumque adsciverit urbi.

473

Primary

Praefodiunt alii portas aut saxa sudesque

474

Primary

subvectant. Bello dat signum rauca cruentum

475

Primary

bucina. Tum muros varia cinxere corona

476

Primary

matronae puerique: vocat labor ultimus omnis.

477

Primary

Nec non ad templum summasque ad Palladis arces

478

Primary

subvehitur magna matrum regina caterva

479

Primary

dona ferens, iuxtaque comes Lavinia virgo,

480

Primary

causa mali tanti, oculos deiecta decoros.

481

Primary

Succedunt matres et templum ture vaporant

482

Primary

et maestas alto fundunt de limine voces:

483

Primary

Armipotens, praeses belli, Tritonia virgo,

484

Primary

frange manu telum Phrygii praedonis et ipsum

485

Primary

pronum sterne solo portisque effunde sub altis.

486

Primary

Cingitur ipse furens certatim in proelia Turnus.

487

Primary

Iamque adeo rutilum thoraca indutus aenis

488

Primary

horrebat squamis surasque incluserat auro,

489

Primary

tempora nudus adhuc, laterique adcinxerat ensem

490

Primary

fulgebatque alta decurrens aureus arce,

491

Primary

exsultatque animis et spe iam praecipit hostem:

492

Primary

qualis ubi abruptis fugit praesaepia vinclis

493

Primary

tandem liber equus campoque potitus aperto

494

Primary

aut ille in pastus armentaque tendit equarum

495

Primary

aut adsuetus aquae perfundi flumine noto

496

Primary

emicat adrectisque fremit cervicibus alte

497

Primary

luxurians, luduntque iubae per colla, per armos.

498

Primary

Obvia cui Volscorum acie comitante Camilla

499

Primary

occurrit portisque ab equo regina sub ipsis

500

Primary

desiluit, quam tota cohors imitata relictis

501

Primary

ad terram defluxit equis; tum talia fatur:

502

Primary

Turne, sui merito siqua est fiducia forti,

503

Primary

audeo et Aeneadum promitto occurrere turmae

504

Primary

solaque Tyrrhenos equites ire obvia contra.

505

Primary

Me sine prima manu temptare pericula belli

506

Primary

tu pedes ad muros subsiste et moenia serva.

507

Primary

Turnus ad haec, oculos horrenda in virgine fixus:

508

Primary

O decus Italiae virgo, quas dicere grates

509

Primary

quasve referre parem? Sed nunc, est omnia quando

510

Primary

iste animus supra, mecum partire laborem.

511

Primary

Aeneas, ut fama fidem missique reportant

512

Primary

exploratores, equitum levia improbus arma

513

Primary

praemisit, quaterent campos; ipse ardua montis

514

Primary

per deserta iugo superans adventat ad urbem.

515

Primary

Furta paro belli convexo in tramite silvae,

516

Primary

ut bivias armato obsidam milite fauces.

517

Primary

Tu Tyrrhenum equitem conlatis excipe signis;

518

Primary

tecum acer Messapus erit turmaeque Latinae

519

Primary

Tiburtique manus, ducis et tu concipe curam.

520

Primary

Sic ait, et paribus Messapum in proelia dictis

521

Primary

hortatur sociosque duces et pergit in hostem.

522

Primary

Est curvo anfractu valles, adcommoda fraudi

523

Primary

armorumque dolis, quam densis frondibus atrum

524

Primary

urget utrimque latus, tenuis quo semita ducit

525

Primary

angustaeque ferunt fauces aditusque maligni.

526

Primary

Hanc super in speculis summoque in vertice montis

527

Primary

planities ignota iacet tutique receptus,

528

Primary

seu dextra laevaque velis occurrere pugnae,

529

Primary

sive instare iugis et grandia volvere saxa.

530

Primary

Huc iuvenis nota fertur regione viarum

531

Primary

arripuitque locum et silvis insedit iniquis.

532

Primary

Velocem interea superis in sedibus Opim,

533

Primary

unam ex virginibus sociis sacraque caterva,

534

Primary

compellabat et has tristis Latonia voces

535

Primary

ore dabat: Graditur bellum ad crudele Camilla,

536

Primary

O virgo, et nostris nequiquam cingitur armis,

537

Primary

cara mihi ante alias. Neque enim novus iste Dianae

538

Primary

venit amor subitaque animum dulcedine movit.

539

Primary

Pulsus ob invidiam regno viresque superbas

540

Primary

Priverno antiqua Metabus cum excederet urbe,

541

Primary

infantem fugiens media inter proelia belli

542

Primary

sustulit exsilio comitem matrisque vocavit

543

Primary

nomine Casmillae mutata parte Camillam.

544

Primary

Ipse sinu prae se portans iuga longa petebat

545

Primary

solorum nemorum: tela undique saeva premebant

546

Primary

et circumfuso volitabant milite Volsci.

547

Primary

Ecce fugae medio summis Amasenus abundans

548

Primary

spumabat ripis: tantus se nubibus imber

549

Primary

ruperat. Ille, innare parans, infantis amore

550

Primary

tardatur caroque oneri timet. Omnia secum

551

Primary

versanti subito vix haec sententia sedit.

552

Primary

Telum immane manu valida quod forte gerebat

553

Primary

bellator, solidum nodis et robore cocto,

554

Primary

huic natam, libro et silvestri subere clausam,

555

Primary

implicat atque habilem mediae circumligat hastae;

556

Primary

quam dextra ingenti librans ita ad aethera fatur:

557

Primary

Alma, tibi hanc, nemorum cultrix, Latonia virgo,

558

Primary

ipse pater famulam voveo; tua prima per auras

559

Primary

tela tenens supplex hostem fugit. Accipe, testor,

560

Primary

diva tuam, quae nunc dubiis committitur auris.

561

Primary

Dixit et adducto contortum hastile lacerto

562

Primary

immittit: sonuere undae, rapidum super amnem

563

Primary

infelix fugit in iaculo stridente Camilla.

564

Primary

At Metabus, magna propius iam urgente caterva,

565

Primary

dat sese fluvio atque hastam cum virgine victor

566

Primary

gramineo donum Triviae de caespite vellit.

567

Primary

Non illum tectis ullae, non moenibus urbes

568

Primary

accepere neque ipse manus feritate dedisset:

569

Primary

pastorum et solis exegit montibus aevom.

570

Primary

Hic natam in dumis interque horrentia lustra

571

Primary

armentalis equae mammis et lacte ferino

572

Primary

nutribat, teneris immulgens ubera labris.

573

Primary

Utque pedum primis infans vestigia plantis

574

Primary

institerat, iaculo palmas armavit acuto

575

Primary

spiculaque ex umero parvae suspendit et arcum.

576

Primary

Pro crinali auro, pro longae tegmine pallae

577

Primary

tigridis exuviae per dorsum a vertice pendent.

578

Primary

Tela manu iam tum tenera puerilia torsit

579

Primary

et fundam tereti circum caput egit habena

580

Primary

Strymoniamque gruem aut album deiecit olorem.

581

Primary

Multae illam frustra Tyrrhena per oppida matres

582

Primary

optavere nurum: sola contenta Diana

583

Primary

aeternum telorum et virginitatis amorem

584

Primary

intemerata colit. Vellem haud correpta fuisset

585

Primary

militia tali, conata lacessere Teucros:

586

Primary

cara mihi comitumque foret nunc una mearum.

587

Primary

Verum age, quandoquidem fatis urgetur acerbis,

588

Primary

abere, nympha, polo finisque invise Latinos,

589

Primary

tristis ubi infausto committitur omine pugna.

590

Primary

Haec cape et ultricem pharetra deprome sagittam:

591

Primary

hac quicumque sacrum violarit volnere corpus,

592

Primary

Tros Italusque, mihi pariter det sanguine poenas.

593

Primary

Post ego nube cava miserandae corpus et arma

594

Primary

inspoliata feram tumulo patriaeque reponam.

595

Primary

Dixit; at illa levis caeli delapsa per auras

596

Primary

insonuit, nigro circumdata turbine corpus.

597

Primary

At manus interea muris Troiana propinquat

598

Primary

Etruscique duces equitumque exercitus omnis,

599

Primary

compositi numero in turmas. Fremit aequore toto

600

Primary

insultans sonipes et pressis pugnat habenis

601

Primary

huc conversus et huc; tum late ferreus hastis

602

Primary

horret ager campique armis sublimibus ardent.

603

Primary

Nec non Messapus contra celeresque Latini

604

Primary

et cum fratre Coras et virginis ala Camillae

605

Primary

adversi campo apparent hastasque reductis

606

Primary

protendunt longe dextris et spicula vibrant,

607

Primary

adventusque virum fremitusque ardescit equorum.

608

Primary

Iamque intra iactum teli progressus uterque

609

Primary

substiterat: subito erumpunt clamore furentisque

610

Primary

exhortantur equos; fundunt simul undique tela

611

Primary

crebra nivis ritu caelumque obtexitur umbra.

612

Primary

Continuo adversis Tyrrhenus et acer Aconteus

613

Primary

conixi incurrunt hastis primique ruina

614

Primary

dant sonitum ingenti perfractaque quadrupedantum

615

Primary

pectora pectoribus rumpunt: excussus Aconteus

616

Primary

fulminis in morem aut tormento ponderis acti

617

Primary

praecipitat longe et vitam dispergit in auras.

618

Primary

Extemplo turbatae acies, versique Latini

619

Primary

reiciunt parmas et equos ad moenia vertunt.

620

Primary

Troes agunt, princeps turmas inducit Asilas.

621

Primary

Iamque propinquabant portis, rursusque Latini

622

Primary

clamorem tollunt et mollia colla reflectunt:

623

Primary

hi fugiunt penitusque datis referuntur habenis.

624

Primary

Qualis ubi alterno procurrens gurgite pontus

625

Primary

nunc ruit ad terram scopulusque superiacit unda

626

Primary

spumeus extremamque sinu perfundit arenam,

627

Primary

nunc rapidus retro atque aestu revoluta resorbens

628

Primary

saxa fugit litusque vado labente relinquit:

629

Primary

bis Tusci Rutulos egere ad moenia versos,

630

Primary

bis reiecti armis respectant terga tegentes.

631

Primary

Tertia sed postquam congressi in proelia totas

632

Primary

implicuere inter se acies legitque virum vir:

633

Primary

tum vero et gemitus morientum et sanguine in alto

634

Primary

armaque corporaque et permixti caede virorum

635

Primary

semianimes volvuntur equi, pugna aspera surgit.

636

Primary

Orsilochus Remuli, quando ipsum horrebat adire,

637

Primary

hastam intorsit equo ferrumque sub aure reliquit.

638

Primary

Quo sonipes ictu furit arduus altaque iactat

639

Primary

vulneris impatiens arrecto pectore crura:

640

Primary

volvitur ille excussus humi. Catillus Iollan

641

Primary

ingentemque animis, ingentem corpore et armis

642

Primary

deicit Herminium, nudo cui vertice fulva

643

Primary

caesaries nudique umeri, nec vulnera terrent:

644

Primary

tantus in arma patet. Latos huic hasta per armos

645

Primary

acta tremit duplicatque virum transfixa dolore.

646

Primary

Funditur ater ubique cruor; dant funera ferro

647

Primary

certantes pulchramque petunt per vulnera mortem.

648

Primary

At medias inter caedes exsultat Amazon,

649

Primary

unum exserta latus pugnae, pharetrata Camilla,

650

Primary

et nunc lenta manu spargens hastilia denset,

651

Primary

nunc validam dextra rapit indefessa bipennem;

652

Primary

aureus ex umero sonat arcus et arma Dianae.

653

Primary

Illa etiam in tergum, siquando pulsa recessit,

654

Primary

spicula converso fugientia dirigit arcu.

655

Primary

At circum lectae comites, Larinaque virgo

656

Primary

Tullaque et aeratam quatiens Tarpeia securem,

657

Primary

Italides, quas ipsa decus sibi dia Camilla

658

Primary

delegit pacisque bonas bellique ministras:

659

Primary

quales Threiciae cum flumina Thermodontis

660

Primary

pulsant et pictis bellantur Amazones armis

661

Primary

seu circum Hippolyten, seu cum se Martia curru

662

Primary

Penthesilea refert, magnoque ululante tumultu

663

Primary

feminea exsultant lunatis agmina peltis.

664

Primary

Quem telo primum, quem postremum, aspera virgo,

665

Primary

deicis? Aut quot humi morientia corpora fundis?

666

Primary

Eunaeum Clitio primum patre, cuius apertum

667

Primary

adversi longa transverberat abiete pectus:

668

Primary

sanguinis ille vomens rivos cadit atque cruentam

669

Primary

mandit humum moriensque suo se in volnere versat.

670

Primary

Tum Lirim Pagasumque super; quorum alter habenas

671

Primary

suffosso revolutus equo dum colligit, alter

672

Primary

dum subit ac dextram labenti tendit inermem,

673

Primary

praecipites pariterque ruunt. His addit Amastrum

674

Primary

Hippotaden, sequiturque incumbens eminus hasta

675

Primary

Tereaque Harpalycumque et Demophoonta Chrominque;

676

Primary

quotque emissa manu contorsit spicula virgo,

677

Primary

tot Phrygii cecidere viri. Procul Ornytus armis

678

Primary

ignotis et equo venator Iapyge fertur,

679

Primary

cui pellis latos umeros erepta iuvenco

680

Primary

pugnatori operit, caput ingens oris hiatus

681

Primary

et malae texere lupi cum dentibus albis,

682

Primary

agrestisque manus armat sparus; ipse catervis

683

Primary

vertitur in mediis et toto vertice supra est.

684

Primary

Hunc illa exceptum, neque enim labor agmine verso,

685

Primary

traicit et super haec inimico pectore fatur:

686

Primary

Silvis te, Tyrrhene, feras agitare putasti?

687

Primary

Advenit qui vestra dies muliebribus armis

688

Primary

verba redarguerit. Nomen tamen haud leve patrum

689

Primary

manibus hoc referes, telo cecidisse Camillae.

690

Primary

Protinus Orsilochum et Buten, duo maxima Teucrum

691

Primary

corpora, sed Buten aversum cuspide fixit

692

Primary

loricam galeamque inter, qua colla sedentis

693

Primary

lucent et laevo dependet parma lacerto,

694

Primary

Orsilochum fugiens magnumque agitata per orbem

695

Primary

eludit gyro interior sequiturque sequentem,

696

Primary

tum validam perque arma viro perque ossa securim

697

Primary

altior exsurgens oranti et multa precanti

698

Primary

congeminat: vulnus calido rigat ora cerebro.

699

Primary

Incidit huic subitoque aspectu territus haesit

700

Primary

Appenninicolae bellator filius Auni,

701

Primary

haud Ligurum extremus, dum fallere fata sinebant.

702

Primary

Isque ubi se nullo iam cursu evadere pugnae

703

Primary

posse neque instantem reginam avertere cernit,

704

Primary

consilio versare dolos ingressus et astu

705

Primary

incipit haec: Quid tam egregium, si femina forti

706

Primary

fidis equo? Dimitte fugam et te comminus aequo

707

Primary

mecum crede solo pugnaeque adcinge pedestri:

708

Primary

iam nosces, ventosa ferat cui gloria fraudem.

709

Primary

Dixit, at illa furens acrique adcensa dolore

710

Primary

tradit equum comiti paribusque resistit in armis,

711

Primary

ense pedes nudo puraque interrita parma.

712

Primary

At iuvenis, vicisse dolo ratus, avolat ipse,

713

Primary

haud mora, conversisque fugax aufertur habenis

714

Primary

quadrupedemque citum ferrata calce fatigat.

715

Primary

Vane Ligus frustraque animis elate superbis,

716

Primary

nequiquam patrias temptasti lubricus artis,

717

Primary

nec fraus te incolumem fallaci perferet Auno,

718

Primary

haec fatur virgo et pernicibus ignea plantis

719

Primary

transit equum cursu frenisque adversa prehensis

720

Primary

congreditur poenasque inimico ex sanguine sumit:

721

Primary

quam facile accipiter saxo sacer ales ab alto

722

Primary

consequitur pennis sublimem in nube columbam

723

Primary

comprensamque tenet pedibusque eviscerat uncis;

724

Primary

tum cruor et vulsae labuntur ab aethere plumae.

725

Primary

At non haec nullis hominum sator atque deorum

726

Primary

observans oculis summo sedet altus Olympo:

727

Primary

Tyrrhenum genitor Tarchonem in proelia saeva

728

Primary

suscitat et stimulis haud mollibus incitat iras.

729

Primary

Ergo inter caedes cedentiaque agmina Tarchon

730

Primary

fertur equo variisque instigat vocibus alas,

731

Primary

nomine quemque vocans, reficitque in proelia pulsos.

732

Primary

Quis metus, O numquam dolituri, O semper inertes

733

Primary

Tyrrheni, quae tanta animis ignavia venit?

734

Primary

Femina palantis agit atque haec agmina vertit!

735

Primary

Quo ferrum quidve haec gerimus tela inrita dextris?

736

Primary

At non in Venerem segnes nocturnaque bella

737

Primary

aut ubi curva choros indixit tibia Bacchi,

738

Primary

exspectate dapes et plenae pocula mensae,

739

Primary

hic amor, hoc studium, dum sacra secundus haruspex

740

Primary

nuntiet ac lucos vocet hostia pinguis in altos!

741

Primary

Haec effatus equum in medios, moriturus et ipse,

742

Primary

concitat et Venulo adversum se turbidus infert

743

Primary

dereptumque ab equo dextra complectitur hostem

744

Primary

et gremium ante suum multa vi concitus aufert.

745

Primary

Tollitur in caelum clamor, cunctique Latini

746

Primary

convertere oculos. Volat igneus aequore Tarchon

747

Primary

arma virumque ferens; tum summa ipsius ab hasta

748

Primary

defringit ferrum et partis rimatur apertas,

749

Primary

qua vulnus letale ferat; contra ille repugnans

750

Primary

sustinet a iugulo dextram et vim viribus exit.

751

Primary

Utque volans alte raptum cum fulva draconem

752

Primary

fert aquila implicuitque pedes atque unguibus haesit,

753

Primary

saucius at serpens sinuosa volumina versat

754

Primary

adrectisque horret squamis et sibilat ore,

755

Primary

arduus insurgens; illa haud minus urget obunco

756

Primary

luctantem rostro, simul aethera verberat alis:

757

Primary

haud aliter praedam Tiburtum ex agmine Tarchon

758

Primary

portat ovans. Ducis exemplum eventumque secuti

759

Primary

Maeonidae incurrunt. Tum fatis debitus Arruns

760

Primary

velocem iaculo et multa prior arte Camillam

761

Primary

circuit et quae sit fortuna facillima, temptat.

762

Primary

Qua se cumque furens medio tulit agmine virgo,

763

Primary

hac Arruns subit et tacitus vestigia lustrat;

764

Primary

qua victrix redit illa pedemque ex hoste reportat,

765

Primary

hac iuvenis furtim celeris detorquet habenas.

766

Primary

Hos aditus iamque hos aditus omnemque pererrat

767

Primary

undique circuitum et certam quatit improbus hastam.

768

Primary

Forte sacer Cybelo Chloreus olimque sacerdos

769

Primary

insignis longe Phrygiis fulgebat in armis

770

Primary

spumantemque agitabat equum, quem pellis aënis

771

Primary

in plumam squamis auro conserta tegebat.

772

Primary

Ipse, peregrina ferrugine clarus et ostro,

773

Primary

spicula torquebat Lycio Gortynia cornu;

774

Primary

aureus ex umeris erat arcus et aurea vati

775

Primary

cassida; tum croceam chlamydemque sinusque crepantis

776

Primary

carbaseos fulvo in nodum collegerat auro

777

Primary

pictus acu tunicas et barbara tegmina crurum.

778

Primary

Hunc virgo, sive ut templis praefigeret arma

779

Primary

Troïa, captivo sive ut se ferret in auro

780

Primary

venatrix, unum ex omni certamine pugnae

781

Primary

caeca sequebatur totumque incauta per agmen

782

Primary

femineo praedae et spoliorum ardebat amore,

783

Primary

telum ex insidiis cum tandem tempore capto

784

Primary

concitat et superos Arruns sic voce precatur:

785

Primary

Summe deum, sancti custos Soractis Apollo,

786

Primary

quem primi colimus, cui pineus ardor acervo

787

Primary

pascitur et medium freti pietate per ignem

788

Primary

cultores multa premimus vestigia pruna,

789

Primary

da, pater, hoc nostris aboleri dedecus armis,

790

Primary

omnipotens. Non exuvias pulsaeve tropaeum

791

Primary

virginis aut spolia ulla peto (mihi cetera laudem

792

Primary

facta ferent): haec dira meo dum vulnere pestis

793

Primary

pulsa cadat, patrias remeabo inglorius urbes.

794

Primary

Audiit et voti Phoebus succedere partem

795

Primary

mente dedit, partem volucris dispersit in auras:

796

Primary

sterneret ut subita turbatam morte Camillam,

797

Primary

adnuit oranti; reducem ut patria alta videret,

798

Primary

non dedit, inque Notos vocem vertere procellae.

799

Primary

Ergo ut missa manu sonitum dedit hasta per auras,

800

Primary

convertere animos acris oculosque tulere

801

Primary

cuncti ad reginam Volsci. Nihil ipsa nec aurae

802

Primary

nec sonitus memor aut venientis ab aethere teli,

803

Primary

hasta sub exsertam donec perlata papillam

804

Primary

haesit virgineumque alte bibit acta cruorem.

805

Primary

Concurrunt trepidae comites dominamque ruentem

806

Primary

suscipiunt. Fugit ante omnis exterritus Arruns,

807

Primary

laetitia mixtoque metu, nec iam amplius hastae

808

Primary

credere nec telis occurrere virginis audet.

809

Primary

Ac velut ille, prius quam tela inimica sequantur,

810

Primary

continuo in montis sese avius abdidit altos

811

Primary

occiso pastore lupus magnove iuvenco,

812

Primary

conscius audacis facti, caudamque remulcens

813

Primary

subiecit pavitantem utero silvasque petivit:

814

Primary

haud secus ex oculis se turbidus abstulit Arruns

815

Primary

contentusque fuga mediis se immiscuit armis.

816

Primary

Illa manu moriens telum trahit, ossa sed inter

817

Primary

ferreus ad costas alto stat vulnere mucro:

818

Primary

labitur exsanguis, labuntur frigida leto

819

Primary

lumina, purpureus quondam color ora reliquit.

820

Primary

Tum sic exspirans Accam ex aequalibus unam

821

Primary

adloquitur fidam ante alias, quae sola Camillae,

822

Primary

quicum partiri curas; atque haec ita fatur:

823

Primary

Hactenus, Acca soror, potui: nunc vulnus acerbum

824

Primary

conficit, et tenebris nigrescunt omnia circum.

825

Primary

Effuge et haec Turno mandata novissima perfer:

826

Primary

succedat pugnae Troianosque arceat urbe.

827

Primary

Iamque vale. Simul his dictis linquebat habenas,

828

Primary

ad terram non sponte fluens. Tum frigida toto

829

Primary

paulatim exsolvit se corpore lentaque colla

830

Primary

et captum leto posuit caput, arma relinquunt,

831

Primary

vitaque cum gemitu fugit indignata sub umbras.

832

Primary

Tum vero immensus surgens ferit aurea clamor

833

Primary

sidera: deiecta crudescit pugna Camilla,

834

Primary

incurrunt densi simul omnis copia Teucrum

835

Primary

Tyrrhenique duces Evandrique Arcades alae.

836

Primary

At Triviae custos iamdudum in montibus Opis

837

Primary

alta sedet summis spectatque interrita pugnas.

838

Primary

Utque procul medio iuvenum in clamore furentum

839

Primary

prospexit tristi multatam morte Camillam,

840

Primary

ingemuitque deditque has imo pectore voces:

841

Primary

Heu nimium, virgo, nimium crudele luisti

842

Primary

supplicium, Teucros conata lacessere bello!

843

Primary

Nec tibi desertae in dumis coluisse Dianam

844

Primary

profuit aut nostras umero gessisse sagittas.

845

Primary

Non tamen indecorem tua te regina reliquit

846

Primary

extrema iam in morte, neque hoc sine nomine letum

847

Primary

per gentis erit aut famam patieris inultae.

848

Primary

Nam quicumque tuum violavit vulnere corpus,

849

Primary

morte luet merita. Fuit ingens monte sub alto

850

Primary

regis Dercenni terreno ex aggere bustum

851

Primary

antiqui Laurentis opacaque ilice tectum:

852

Primary

hic dea se primum rapido pulcherrima nisu

853

Primary

sistit et Arruntem tumulo speculatur ab alto.

854

Primary

Ut vidit laetantem animis ac vana tumentem,

855

Primary

Cur, inquit, diversus abis? Huc dirige gressum,

856

Primary

huc periture veni, capias ut digna Camillae

857

Primary

praemia. Tune etiam telis moriere Dianae?

858

Primary

dixit, et aurata volucrem Threissa sagittam

859

Primary

deprompsit pharetra cornuque infensa tetendit

860

Primary

et duxit longe, donec curvata coirent

861

Primary

inter se capita et manibus iam tangeret aequis,

862

Primary

laeva aciem ferri, dextra nervoque papillam.

863

Primary

Extemplo teli stridorem aurasque sonantis

864

Primary

audiit una Arruns, haesitque in corpore ferrum.

865

Primary

Illum exspirantem socii atque extrema gementem

866

Primary

obliti ignoto camporum in pulvere linquunt,

867

Primary

Opis ad aetherium pennis aufertur Olympum.

868

Primary

Prima fugit domina amissa levis ala Camillae;

869

Primary

turbati fugiunt Rutuli, fugit acer Atinas

870

Primary

disiectique duces desolatique manipli

871

Primary

tuta petunt et equis aversi ad moenia tendunt.

872

Primary

Nec quisquam instantis Teucros letumque ferentis

873

Primary

sustentare valet telis aut sistere contra,

874

Primary

sed laxos referunt umeris languentibus arcus,

875

Primary

quadrupedumque putrem cursu quatit ungula campum.

876

Primary

Volvitur ad muros caligine turbidus atra

877

Primary

pulvis, et e speculis percussae pectora matres

878

Primary

femineum clamorem ad caeli sidera tollunt.

879

Primary

Qui cursu portas primi inrupere patentis,

880

Primary

hos inimica super mixto premit agmine turba;

881

Primary

nec miseram effugiunt mortem, sed limine in ipso,

882

Primary

moenibus in patriis atque inter tuta domorum

883

Primary

confixi exspirant animas. Pars claudere portas:

884

Primary

nec sociis aperire viam nec moenibus audent

885

Primary

accipere orantis, oriturque miserrima caedes

886

Primary

defendentum armis aditus inque arma ruentum.

887

Primary

Exclusi ante oculos lacrumantumque ora parentum

888

Primary

pars in praecipitis fossas urgente ruina

889

Primary

volvitur, immissis pars caeca et concita frenis

890

Primary

arietat in portas et duros obice postis.

891

Primary

Ipsae de muris summo certamine matres,

892

Primary

monstrat amor verus patriae, ut videre Camillam,

893

Primary

tela manu trepidae iaciunt ac robore duro

894

Primary

stipitibus ferrum sudibusque imitantur obustis

895

Primary

praecipites primaeque mori pro moenibus ardent.

896

Primary

Interea Turnum in silvis saevissimus implet

897

Primary

nuntius, et iuveni ingentem fert Acca tumultum:

898

Primary

deletas Volscorum acies, cecidisse Camillam,

899

Primary

ingruere infensos hostis et Marte secundo

900

Primary

omnia corripuisse, metum iam ad moenia ferri.

901

Primary

Ille furens, et saeva Iovis sic numina pellunt,

902

Primary

deserit obsessos collis, nemora aspera linquit.

903

Primary

Vix e conspectu exierat campumque tenebat,

904

Primary

cum pater Aeneas saltus ingressus apertos

905

Primary

exsuperatque iugum silvaque evadit opaca.

906

Primary

Sic ambo ad muros rapidi totoque feruntur

907

Primary

agmine nec longis inter se passibus absunt;

908

Primary

ac simul Aeneas fumantis pulvere campos

909

Primary

prospexit longe Laurentiaque agmina vidit,

910

Primary

et saevum Aenean adgnovit Turnus in armis

911

Primary

adventumque pedum flatusque audivit equorum.

912

Primary

Continuoque ineant pugnas et proelia temptent,

913

Primary

ni roseus fessos iam gurgite Phoebus Hibero

914

Primary

tinguat equos noctemque die labente reducat:

915

Primary

considunt castris ante urbem et moenia vallant.

Text notes and edition context

Work

Aeneid

Virgil's national epic follows Aeneas from the fall of Troy to the wars that prepare Rome's imagined future foundation.

Epic poem | Original language: Latin

Augustan Roman epic, late 1st century BCE

You are reading Book 11.

Primary Edition

J. B. Greenough

Latin | Verse

Latin base text via Perseus canonical TEI

This is the Greenough Latin text as distributed in the Perseus canonical repository.

Pilot canonical-spine import for Aeneid source books with line-level CTS identity preserved.

Source family: Latin canonical pilot texts

PerseusDL canonical-latinLit | CC BY-SA 4.0 upstream canonical text

Pinned canonical Latin TEI imports staged as pilot source-of-truth readings.

CTS range: urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.perseus-lat2:11.1 -> urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.perseus-lat2:11.915

Pinned source commit: e69eee761e5b

Source path: data/phi0690/phi003/phi0690.phi003.perseus-lat2.xml

Primary source: Latin canonical pilot texts | PerseusDL canonical-latinLit.

Canonical pilot note: this original-language edition is currently imported for Book 11 only and carries line-level CTS URNs in the runtime corpus.