Reader

Reader | Aeneid, Book 3

Aeneid

Virgil

Book 3 | Primary edition: J. B. Greenough

Text

Position

Line 1 of 718

Waypoints

Line RefJ. B. Greenough | Latin
1

Primary

Postquam res Asiae Priamique evertere gentem

2

Primary

immeritam visum Superis, ceciditque superbum

3

Primary

Ilium, et omnis humo fumat Neptunia Troia,

4

Primary

diversa exsilia et desertas quaerere terras

5

Primary

auguriis agimur divom, classemque sub ipsa

6

Primary

Antandro et Phrygiae molimur montibus Idae,

7

Primary

incerti, quo fata ferant, ubi sistere detur,

8

Primary

contrahimusque viros. Vix prima inceperat aestas,

9

Primary

et pater Anchises dare fatis vela iubebat;

10

Primary

litora cum patriae lacrimans portusque relinquo

11

Primary

et campos, ubi Troia fuit: feror exsul in altum

12

Primary

cum sociis natoque Penatibus et magnis dis.

13

Primary

Terra procul vastis colitur Mavortia campis,

14

Primary

Thraces arant, acri quondam regnata Lycurgo,

15

Primary

hospitium antiquum Troiae sociique Penates,

16

Primary

dum Fortuna fuit. Feror huc, et litore curvo

17

Primary

moenia prima loco, fatis ingressus iniquis,

18

Primary

Aeneadasque meo nomen de nomine fingo.

19

Primary

Sacra Dionaeae matri divisque ferebam

20

Primary

auspicibus coeptorum operum, superoque nitentem

21

Primary

caelicolum regi mactabam in litore taurum.

22

Primary

Forte fuit iuxta tumulus, quo cornea summo

23

Primary

virgulta et densis hastilibus horrida myrtus.

24

Primary

Accessi, viridemque ab humo convellere silvam

25

Primary

conatus, ramis tegerem ut frondentibus aras,

26

Primary

horrendum et dictu video mirabile monstrum.

27

Primary

Nam, quae prima solo ruptis radicibus arbos

28

Primary

vellitur, huic atro liquuntur sanguine guttae,

29

Primary

et terram tabo maculant. Mihi frigidus horror

30

Primary

membra quatit, gelidusque coit formidine sanguis.

31

Primary

Rursus et alterius lentum convellere vimen

32

Primary

insequor, et causas penitus temptare latentis:

33

Primary

ater et alterius sequitur de cortice sanguis.

34

Primary

Multa movens animo nymphas venerabar agrestis

35

Primary

Gradivumque patrem, Geticis qui praesidet arvis,

36

Primary

rite secundarent visus omenque levarent.

37

Primary

Tertia sed postquam maiore hastilia nisu

38

Primary

adgredior, genibusque adversae obluctor harenae—

39

Primary

eloquar, an sileam?—gemitus lacrimabilis imo

40

Primary

auditur tumulo, et vox reddita fertur ad auris:

41

Primary

Quid miserum, Aenea, laceras? Iam parce sepulto;

42

Primary

parce pias scelerare manus. Non me tibi Troia

43

Primary

externum tulit, aut cruor hic de stipite manat.

44

Primary

Heu, fuge crudelis terras, fuge litus avarum:

45

Primary

nam Polydorus ego; hic confixum ferrea texit

46

Primary

telorum seges et iaculis increvit acutis.

47

Primary

Tum vero ancipiti mentem formidine pressus

48

Primary

obstipui, steteruntque comae et vox faucibus haesit.

49

Primary

Hunc Polydorum auri quondam cum pondere magno

50

Primary

infelix Priamus furtim mandarat alendum

51

Primary

Threicio regi, cum iam diffideret armis

52

Primary

Dardaniae, cingique urbem obsidione videret.

53

Primary

Ille, ut opes fractae Teucrum, et Fortuna recessit,

54

Primary

res Agamemnonias victriciaque arma secutus,

55

Primary

fas omne abrumpit; Polydorum obtruncat, et auro

56

Primary

vi potitur. Quid non mortalia pectora cogis,

57

Primary

auri sacra fames? Postquam pavor ossa reliquit,

58

Primary

delectos populi ad proceres primumque parentem

59

Primary

monstra deum refero, et quae sit sententia posco.

60

Primary

Omnibus idem animus, scelerata excedere terra,

61

Primary

linqui pollutum hospitium, et dare classibus austros.

62

Primary

Ergo instauramus Polydoro funus, et ingens

63

Primary

aggeritur tumulo tellus; stant Manibus arae,

64

Primary

caeruleis maestae vittis atraque cupresso,

65

Primary

et circum Iliades crinem de more solutae;

66

Primary

inferimus tepido spumantia cymbia lacte

67

Primary

sanguinis et sacri pateras, animamque sepulchro

68

Primary

condimus, et magna supremum voce ciemus.

69

Primary

Inde, ubi prima fides pelago, placataque venti

70

Primary

dant maria et lenis crepitans vocat Auster in altum,

71

Primary

deducunt socii navis et litora complent:

72

Primary

provehimur portu, terraeque urbesque recedunt.

73

Primary

Sacra mari colitur medio gratissima tellus

74

Primary

Nereidum matri et Neptuno Aegaeo,

75

Primary

quam pius arquitenens oras et litora circum

76

Primary

errantem Mycono e celsa Gyaroque revinxit,

77

Primary

immotamque coli dedit et contemnere ventos.

78

Primary

Huc feror; haec fessos tuto placidissima portu

79

Primary

accipit: egressi veneramur Apollinis urbem.

80

Primary

Rex Anius, rex idem hominum Phoebique sacerdos

81

Primary

vittis et sacra redimitus tempora lauro,

82

Primary

occurrit; veterem Anchisen adgnovit amicum.

83

Primary

Iungimus hospitio dextras, et tecta subimus.

84

Primary

Templa dei saxo venerabar structa vetusto:

85

Primary

Da propriam, Thymbraee, domum; da moenia fessis

86

Primary

et genus et mansuram urbem; serva altera Troiae

87

Primary

Pergama, reliquias Danaum atque immitis Achilli.

88

Primary

Quem sequimur? Quove ire iubes? Ubi ponere sedes?

89

Primary

Da, pater, augurium, atque animis inlabere nostris.

90

Primary

Vix ea fatus eram: tremere omnia visa repente,

91

Primary

liminaque laurusque dei, totusque moveri

92

Primary

mons circum, et mugire adytis cortina reclusis.

93

Primary

Submissi petimus terram, et vox fertur ad auris:

94

Primary

Dardanidae duri, quae vos a stirpe parentum

95

Primary

prima tulit tellus, eadem vos ubere laeto

96

Primary

accipiet reduces. Antiquam exquirite matrem:

97

Primary

hic domus Aeneae cunctis dominabitur oris,

98

Primary

et nati natorum, et qui nascentur ab illis.

99

Primary

Haec Phoebus; mixtoque ingens exorta tumultu

100

Primary

laetitia, et cuncti quae sint ea moenia quaerunt,

101

Primary

quo Phoebus vocet errantis iubeatque reverti?

102

Primary

Tum genitor, veterum volvens monumenta virorum,

103

Primary

Audite, O proceres ait et spes discite vestras:

104

Primary

Creta Iovis magni medio iacet insula ponto;

105

Primary

mons Idaeus ubi, et gentis cunabula nostrae.

106

Primary

Centum urbes habitant magnas, uberrima regna;

107

Primary

maximus unde pater, si rite audita recordor,

108

Primary

Teucrus Rhoeteas primum est advectus in oras,

109

Primary

optavitque locum regno. Nondum Ilium et arces

110

Primary

Pergameae steterant; habitabant vallibus imis.

111

Primary

hinc mater cultrix Cybeli Corybantiaque aera

112

Primary

Idaeumque nemus; hinc fida silentia sacris,

113

Primary

et iuncti currum dominae subiere leones.

114

Primary

Ergo agite, et, divom ducunt qua iussa, sequamur;

115

Primary

placemus ventos et Gnosia regna petamus.

116

Primary

Nec longo distant cursu; modo Iuppiter adsit,

117

Primary

tertia lux classem Cretaeis sistet in oris.

118

Primary

Sic fatus, meritos aris mactavit honores,

119

Primary

taurum Neptuno, taurum tibi, pulcher Apollo

120

Primary

nigram Hiemi pecudem, Zephyris felicibus albam.

121

Primary

Fama volat pulsum regnis cessisse paternis

122

Primary

Idomenea ducem, desertaque litora Cretae

123

Primary

hoste vacare domos, sedesque adstare relictas.

124

Primary

Linquimus Ortygiae portus, pelagoque volamus,

125

Primary

bacchatamque iugis Naxon viridemque Donysam,

126

Primary

Olearon, niveamque Paron, sparsasque per aequor

127

Primary

Cycladas, et crebris legimus freta consita terris.

128

Primary

Nauticus exoritur vario certamine clamor;

129

Primary

hortantur socii: Cretam proavosque petamus!

130

Primary

Prosequitur surgens a puppi ventus euntis

131

Primary

et tandem antiquis Curetum adlabimur oris.

132

Primary

Ergo avidus muros optatae molior urbis,

133

Primary

Pergameamque voco, et laetam cognomine gentem

134

Primary

hortor amare focos arcemque attollere tectis.

135

Primary

Iamque fere sicco subductae litore puppes;

136

Primary

conubiis arvisque novis operata iuventus;

137

Primary

iura domosque dabam: subito cum tabida membris,

138

Primary

corrupto caeli tractu, miserandaque venit

139

Primary

arboribusque satisque lues et letifer annus.

140

Primary

Linquebant dulcis animas, aut aegra trahebant

141

Primary

corpora; tum sterilis exurere Sirius agros;

142

Primary

arebant herbae, et victum seges aegra negabat.

143

Primary

Rursus ad oraclum Ortygiae Phoebumque remenso

144

Primary

hortatur pater ire mari, veniamque precari:

145

Primary

quam fessis finem rebus ferat; unde laborum

146

Primary

temptare auxilium iubeat; quo vertere cursus.

147

Primary

Nox erat, et terris animalia somnus habebat:

148

Primary

effigies sacrae divom Phrygiique Penates,

149

Primary

quos mecum a Troia mediisque ex ignibus urbis

150

Primary

extuleram, visi ante oculos adstare iacentis

151

Primary

in somnis, multo manifesti lumine, qua se

152

Primary

plena per insertas fundebat luna fenestras;

153

Primary

tum sic adfari et curas his demere dictis:

154

Primary

Quod tibi delato Ortygiam dicturus Apollo est,

155

Primary

hic canit, et tua nos en ultro ad limina mittit.

156

Primary

Nos te, Dardania incensa, tuaque arma secuti,

157

Primary

nos tumidum sub te permensi classibus aequor,

158

Primary

idem venturos tollemus in astra nepotes,

159

Primary

imperiumque urbi dabimus: tu moenia magnis

160

Primary

magna para, longumque fugae ne linque laborem.

161

Primary

Mutandae sedes: non haec tibi litora suasit

162

Primary

Delius, aut Cretae iussit considere Apollo.

163

Primary

Est locus, Hesperiam Grai cognomine dicunt,

164

Primary

terra antiqua, potens armis atque ubere glaebae;

165

Primary

Oenotri coluere viri; nunc fama minores

166

Primary

Italiam dixisse ducis de nomine gentem:

167

Primary

hae nobis propriae sedes; hinc Dardanus ortus,

168

Primary

Iasiusque pater, genus a quo principe nostrum.

169

Primary

Surge age, et haec laetus longaevo dicta parenti

170

Primary

haud dubitanda refer: Corythum terrasque requirat

171

Primary

Ausonias; Dictaea negat tibi Iuppiter arva.

172

Primary

Talibus attonitus visis et voce deorum—

173

Primary

nec sopor illud erat, sed coram adgnoscere voltus

174

Primary

velatasque comas praesentiaque ora videbar;

175

Primary

tum gelidus toto manabat corpore sudor

176

Primary

corripio e stratis corpus, tendoque supinas

177

Primary

ad caelum cum voce manus, et munera libo

178

Primary

intemerata focis. Perfecto laetus honore

179

Primary

Anchisen facio certum, remque ordine pando.

180

Primary

Adgnovit prolem ambiguam geminosque parentes,

181

Primary

seque novo veterum deceptum errore locorum.

182

Primary

Tum memorat: Nate, Iliacis exercite fatis,

183

Primary

sola mihi talis casus Cassandra canebat.

184

Primary

Nunc repeto haec generi portendere debita nostro,

185

Primary

et saepe Hesperiam, saepe Itala regna vocare.

186

Primary

Sed quis ad Hesperiae venturos litora Teucros

187

Primary

crederet, aut quem tum vates Cassandra moveret?

188

Primary

Cedamus Phoebo, et moniti meliora sequamur.

189

Primary

Sic ait, et cuncti dicto paremus ovantes.

190

Primary

Hanc quoque deserimus sedem, paucisque relictis

191

Primary

vela damus, vastumque cava trabe currimus aequor.

192

Primary

Postquam altum tenuere rates, nec iam amplius ullae

193

Primary

adparent terrae, caelum undique et undique pontus,

194

Primary

tum mihi caeruleus supra caput adstitit imber,

195

Primary

noctem hiememque ferens, et inhorruit unda tenebris.

196

Primary

Continuo venti volvunt mare, magnaque surgunt

197

Primary

aequora; dispersi iactamur gurgite vasto;

198

Primary

involvere diem nimbi, et nox umida caelum

199

Primary

abstulit; ingeminant abruptis nubibus ignes.

200

Primary

Excutimur cursu, et caecis erramus in undis.

201

Primary

Ipse diem noctemque negat discernere caelo,

202

Primary

nec meminisse viae media Palinurus in unda.

203

Primary

Tris adeo incertos caeca caligine soles

204

Primary

erramus pelago, totidem sine sidere noctes.

205

Primary

Quarto terra die primum se attollere tandem

206

Primary

visa, aperire procul montis, ac volvere fumum.

207

Primary

Vela cadunt, remis insurgimus; haud mora nautae

208

Primary

adnixi torquent spumas et caerula verrunt.

209

Primary

Servatum ex undis Strophadum me litora primum

210

Primary

accipiunt; Strophades Graio stant nomine dictae,

211

Primary

insulae Ionio in magno, quas dira Celaeno

212

Primary

Harpyiaeque colunt aliae, Phineia postquam

213

Primary

clausa domus, mensasque metu liquere priores.

214

Primary

Tristius haud illis monstrum, nec saevior ulla

215

Primary

pestis et ira deum Stygiis sese extulit undis.

216

Primary

Virginei volucrum voltus, foedissima ventris

217

Primary

proluvies, uncaeque manus, et pallida semper

218

Primary

ora fame.

219

Primary

Huc ubi delati portus intravimus, ecce

220

Primary

laeta boum passim campis armenta videmus,

221

Primary

caprigenumque pecus nullo custode per herbas.

222

Primary

Inruimus ferro, et divos ipsumque vocamus

223

Primary

in partem praedamque Iovem; tum litore curvo

224

Primary

exstruimusque toros, dapibusque epulamur opimis.

225

Primary

At subitae horrifico lapsu de montibus adsunt

226

Primary

Harpyiae, et magnis quatiunt clangoribus alas,

227

Primary

diripiuntque dapes, contactuque omnia foedant

228

Primary

immundo; tum vox taetrum dira inter odorem.

229

Primary

Rursum in secessu longo sub rupe cavata,

230

Primary

arboribus clausi circum atque horrentibus umbris,

231

Primary

instruimus mensas arisque reponimus ignem:

232

Primary

rursum ex diverso caeli caecisque latebris

233

Primary

turba sonans praedam pedibus circumvolat uncis,

234

Primary

polluit ore dapes. Sociis tunc, arma capessant,

235

Primary

edico, et dira bellum cum gente gerendum.

236

Primary

Haud secus ac iussi faciunt, tectosque per herbam

237

Primary

disponunt enses et scuta latentia condunt.

238

Primary

Ergo ubi delapsae sonitum per curva dedere

239

Primary

litora, dat signum specula Misenus ab alta

240

Primary

aere cavo. Invadunt socii, et nova proelia temptant,

241

Primary

obscenas pelagi ferro foedare volucres:

242

Primary

sed neque vim plumis ullam nec volnera tergo

243

Primary

accipiunt, celerique fuga sub sidera lapsae

244

Primary

semesam praedam et vestigia foeda relinquunt.

245

Primary

Una in praecelsa consedit rupe Celaeno,

246

Primary

infelix vates, rumpitque hanc pectore vocem:

247

Primary

Bellum etiam pro caede boum stratisque iuvencis,

248

Primary

Laomedontiadae, bellumne inferre paratis,

249

Primary

et patrio Harpyias insontis pellere regno?

250

Primary

Accipite ergo animis atque haec mea figite dicta,

251

Primary

quae Phoebo pater omnipotens, mihi Phoebus Apollo

252

Primary

praedixit, vobis Furiarum ego maxuma pando.

253

Primary

Italiam cursu petitis, ventisque vocatis

254

Primary

ibitis Italiam, portusque intrare licebit;

255

Primary

sed non ante datam cingetis moenibus urbem,

256

Primary

quam vos dira fames nostraeque iniuria caedis

257

Primary

ambesas subigat malis absumere mensas.

258

Primary

Dixit, et in silvam pennis ablata refugit.

259

Primary

At sociis subita gelidus formidine sanguis

260

Primary

deriguit; cecidere animi, nec iam amplius armis,

261

Primary

sed votis precibusque iubent exposcere pacem,

262

Primary

sive deae, seu sint dirae obscenaeque volucres.

263

Primary

Et pater Anchises passis de litore palmis

264

Primary

numina magna vocat, meritosque indicit honores:

265

Primary

Di, prohibete minas; di, talem avertite casum,

266

Primary

et placidi servate pios! Tum litore funem

267

Primary

deripere, excussosque iubet laxare rudentes.

268

Primary

Tendunt vela Noti; fugimus spumantibus undis,

269

Primary

qua cursum ventusque gubernatorque vocabat.

270

Primary

Iam medio adparet fluctu nemorosa Zacynthos

271

Primary

Dulichiumque Sameque et Neritos ardua saxis.

272

Primary

Effugimus scopulos Ithacae, Laertia regna,

273

Primary

et terram altricem saevi exsecramur Ulixi.

274

Primary

Mox et Leucatae nimbosa cacumina montis

275

Primary

et formidatus nautis aperitur Apollo.

276

Primary

Hunc petimus fessi et parvae succedimus urbi;

277

Primary

ancora de prora iacitur, stant litore puppes.

278

Primary

Ergo insperata tandem tellure potiti,

279

Primary

lustramurque Iovi votisque incendimus aras,

280

Primary

Actiaque Iliacis celebramus litora ludis.

281

Primary

Exercent patrias oleo labente palaestras

282

Primary

nudati socii; iuvat evasisse tot urbes

283

Primary

Argolicas, mediosque fugam tenuisse per hostis.

284

Primary

Interea magnum sol circumvolvitur annum,

285

Primary

et glacialis hiemps aquilonibus asperat undas.

286

Primary

Aere cavo clipeum. magni gestamen Abantis,

287

Primary

postibus adversis figo, et rem carmine signo:

288

Primary

AENEAS HAEC DE DANAIS VICTORIBVS ARMA.

289

Primary

Linquere tum portus iubeo et considere transtris:

290

Primary

certatim socii feriunt mare et aequora verrunt.

291

Primary

Protinus aërias Phaeacum abscondimus arces,

292

Primary

litoraque Epiri legimus portuque subimus

293

Primary

Chaonio, et celsam Buthroti accedimus urbem.

294

Primary

Hic incredibilis rerum fama occupat auris,

295

Primary

Priamiden Helenum Graias regnare per urbes,

296

Primary

coniugio Aeacidae Pyrrhi sceptrisque potitum,

297

Primary

et patrio Andromachen iterum cessisse marito.

298

Primary

Obstipui, miroque incensum pectus amore,

299

Primary

compellare virum et casus cognoscere tantos.

300

Primary

Progredior portu, classis et litora linquens,

301

Primary

sollemnis cum forte dapes et tristia dona

302

Primary

ante urbem in luco falsi Simoentis ad undam

303

Primary

libabat cineri Andromache, Manisque vocabat

304

Primary

Hectoreum ad tumulum, viridi quem caespite inanem

305

Primary

et geminas, causam lacrimis, sacraverat aras.

306

Primary

Ut me conspexit venientem et Troïa circum

307

Primary

arma amens vidit, magnis exterrita monstris

308

Primary

deriguit visu in medio, calor ossa reliquit;

309

Primary

labitur, et longo vix tandem tempore fatur:

310

Primary

Verane te facies, verus mihi nuntius adfers,

311

Primary

nate dea? Vivisne, aut, si lux alma recessit,

312

Primary

Hector ubi est? Dixit, lacrimasque effudit et omnem

313

Primary

implevit clamore locum. Vix pauca furenti

314

Primary

subicio, et raris turbatus vocibus hisco:

315

Primary

Vivo equidem, vitamque extrema per omnia duco;

316

Primary

ne dubita, nam vera vides.

317

Primary

Heu, quis te casus deiectam coniuge tanto

318

Primary

excipit, aut quae digna satis fortuna revisit

319

Primary

Hectoris Andromachen? Pyrrhin’ conubia servas?

320

Primary

Deiecit vultum et demissa voce locuta est:

321

Primary

O felix una ante alias Priameïa virgo,

322

Primary

hostilem ad tumulum Troiae sub moenibus altis

323

Primary

iussa mori, quae sortitus non pertulit ullos,

324

Primary

nec victoris eri tetigit captiva cubile!

325

Primary

nos, patria incensa, diversa per aequora vectae,

326

Primary

stirpis Achilleae fastus iuvenemque superbum,

327

Primary

servitio enixae, tulimus: qui deinde, secutus

328

Primary

Ledaeam Hermionen Lacedaemoniosque hymenaeos,

329

Primary

me famulo famulamque Heleno transmisit habendam.

330

Primary

Ast illum, ereptae magno inflammatus amore

331

Primary

coniugis et scelerum Furiis agitatus, Orestes

332

Primary

excipit incautum patriasque obtruncat ad aras.

333

Primary

Morte Neoptolemi regnorum reddita cessit

334

Primary

pars Heleno, qui Chaonios cognomine campos

335

Primary

Chaoniamque omnem Troiano a Chaone dixit,

336

Primary

Pergamaque Iliacamque iugis hanc addidit arcem.

337

Primary

Sed tibi qui cursum venti, quae fata dedere?

338

Primary

Aut quisnam ignarum nostris deus adpulit oris?

339

Primary

Quid puer Ascanius? superatne et vescitur aura,

340

Primary

quem tibi iam Troia—

341

Primary

Ecqua tamen puero est amissae cura parentis?

342

Primary

Ecquid in antiquam virtutem animosque virilis

343

Primary

et pater Aeneas et avunculus excitat Hector?

344

Primary

Talia fundebat lacrimans longosque ciebat

345

Primary

incassum fletus, cum sese a moenibus heros

346

Primary

Priamides multis Helenus comitantibus adfert,

347

Primary

adgnoscitque suos, laetusque ad limina ducit,

348

Primary

et multum lacrimas verba inter singula fundit.

349

Primary

Procedo, et parvam Troiam simulataque magnis

350

Primary

Pergama, et arentem Xanthi cognomine rivum

351

Primary

adgnosco, Scaeaeque amplector limina portae.

352

Primary

Nec non et Teucri socia simul urbe fruuntur:

353

Primary

illos porticibus rex accipiebat in amplis;

354

Primary

aulaï medio libabant pocula Bacchi,

355

Primary

impositis auro dapibus, paterasque tenebant.

356

Primary

Iamque dies alterque dies processit, et aurae

357

Primary

vela vocant tumidoque inflatur carbasus austro.

358

Primary

His vatem adgredior dictis ac talia quaeso:

359

Primary

Troiugena, interpres divom, qui numina Phoebi,

360

Primary

qui tripodas, Clarii laurus, qui sidera sentis,

361

Primary

et volucrum linguas et praepetis omina pennae,

362

Primary

fare age—namque omnem cursum mihi prospera dixit

363

Primary

religio, et cuncti suaserunt numine divi

364

Primary

Italiam petere et terras temptare repostas:

365

Primary

sola novum dictuque nefas Harpyia Celaeno

366

Primary

prodigium canit, et tristis denuntiat iras,

367

Primary

obscenamque famem—quae prima pericula vito?

368

Primary

Quidve sequens tantos possim superare labores?

369

Primary

Hic Helenus, caesis primum de more iuvencis,

370

Primary

exorat pacem divom, vittasque resolvit

371

Primary

sacrati capitis, meque ad tua limina, Phoebe,

372

Primary

ipse manu multo suspensum numine ducit,

373

Primary

atque haec deinde canit divino ex ore sacerdos:

374

Primary

Nate dea,—nam te maioribus ire per altum

375

Primary

auspiciis manifesta fides: sic fata deum rex

376

Primary

sortitur, volvitque vices; is vertitur ordo—

377

Primary

pauca tibi e multis, quo tutior hospita lustres

378

Primary

aequora et Ausonio possis considere portu,

379

Primary

expediam dictis; prohibent nam cetera Parcae

380

Primary

scire Helenum farique vetat Saturnia Iuno.

381

Primary

Principio Italiam, quam tu iam rere propinquam

382

Primary

vicinosque, ignare, paras invadere portus,

383

Primary

longa procul longis via dividit invia terris.

384

Primary

Ante et Trinacria lentandus remus in unda,

385

Primary

et salis Ausonii lustrandum navibus aequor,

386

Primary

infernique lacus, Aeaeaeque insula Circae,

387

Primary

quam tuta possis urbem componere terra:

388

Primary

signa tibi dicam, tu condita mente teneto:

389

Primary

cum tibi sollicito secreti ad fluminis undam

390

Primary

litoreis ingens inventa sub ilicibus sus

391

Primary

triginta capitum fetus enixa iacebit.

392

Primary

alba, solo recubans, albi circum ubera nati,

393

Primary

is locus urbis erit, requies ea certa laborum.

394

Primary

Nec tu mensarum morsus horresce futuros:

395

Primary

fata viam invenient, aderitque vocatus Apollo.

396

Primary

Has autem terras, Italique hanc litoris oram,

397

Primary

proxuma quae nostri perfunditur aequoris aestu,

398

Primary

effuge; cuncta malis habitantur moenia Grais.

399

Primary

Hic et Narycii posuerunt moenia Locri,

400

Primary

et Sallentinos obsedit milite campos

401

Primary

Lyctius Idomeneus; hic illa ducis Meliboei

402

Primary

parva Philoctetae subnixa Petelia muro.

403

Primary

Quin, ubi transmissae steterint trans aequora classes,

404

Primary

et positis aris iam vota in litore solves,

405

Primary

purpureo velare comas adopertus amictu,

406

Primary

ne qua inter sanctos ignis in honore deorum

407

Primary

hostilis facies occurrat et omina turbet.

408

Primary

Hunc socii morem sacrorum, hunc ipse teneto:

409

Primary

hac casti maneant in religione nepotes.

410

Primary

Ast ubi digressum Siculae te admoverit orae

411

Primary

ventus, et angusti rarescent claustra Pelori,

412

Primary

laeva tibi tellus et longo laeva petantur

413

Primary

aequora circuitu: dextrum fuge litus et undas.

414

Primary

Haec loca vi quondam et vasta convolsa ruina—

415

Primary

tantum aevi longinqua valet mutare vetustas—

416

Primary

dissiluisse ferunt, cum protinus utraque tellus

417

Primary

una foret; venit medio vi pontus et undis

418

Primary

Hesperium Siculo latus abscidit, arvaque et urbes

419

Primary

litore diductas angusto interluit aestu.

420

Primary

Dextrum Scylla latus, laevum implacata Charybdis

421

Primary

obsidet, atque imo barathri ter gurgite vastos

422

Primary

sorbet in abruptum fluctus, rursusque sub auras

423

Primary

erigit alternos et sidera verberat unda.

424

Primary

At Scyllam caecis cohibet spelunca latebris,

425

Primary

ora exsertantem et navis in saxa trahentem.

426

Primary

Prima hominis facies et pulchro pectore virgo

427

Primary

pube tenus, postrema immani corpore pristis,

428

Primary

delphinum caudas utero commissa luporum.

429

Primary

Praestat Trinacrii metas lustrare Pachyni

430

Primary

cessantem, longos et circumflectere cursus,

431

Primary

quam semel informem vasto vidisse sub antro

432

Primary

Scyllam, et caeruleis canibus resonantia saxa.

433

Primary

Praeterea, si qua est Heleno prudentia, vati

434

Primary

si qua fides, animum si veris implet Apollo,

435

Primary

unum illud tibi, nate dea, proque omnibus unum

436

Primary

praedicam, et repetens iterumque iterumque monebo:

437

Primary

Iunonis magnae primum prece numen adora;

438

Primary

Iunoni cane vota libens, dominamque potentem

439

Primary

supplicibus supera donis: sic denique victor

440

Primary

Trinacria finis Italos mittere relicta.

441

Primary

Huc ubi delatus Cumaeam accesseris urbem,

442

Primary

divinosque lacus, et Averna sonantia silvis,

443

Primary

insanam vatem aspicies, quae rupe sub ima

444

Primary

fata canit, foliisque notas et nomina mandat.

445

Primary

Quaecumque in foliis descripsit carmina virgo,

446

Primary

digerit in numerum, atque antro seclusa relinquit.

447

Primary

Illa manent immota locis, neque ab ordine cedunt;

448

Primary

verum eadem, verso tenuis cum cardine ventus

449

Primary

impulit et teneras turbavit ianua frondes,

450

Primary

numquam deinde cavo volitantia prendere saxo,

451

Primary

nec revocare situs aut iungere carmina curat:

452

Primary

inconsulti abeunt, sedemque odere Sibyllae.

453

Primary

Hic tibi ne qua morae fuerint dispendia tanti,—

454

Primary

quamvis increpitent socii, et vi cursus in altum

455

Primary

vela vocet, possisque sinus implere secundos,—

456

Primary

quin adeas vatem precibusque oracula poscas

457

Primary

ipsa canat, vocemque volens atque ora resolvat.

458

Primary

Illa tibi Italiae populos venturaque bella,

459

Primary

et quo quemque modo fugiasque ferasque laborem

460

Primary

expediet, cursusque dabit venerata secundos.

461

Primary

Haec sunt, quae nostra liceat te voce moneri.

462

Primary

Vade age, et ingentem factis fer ad aethera Troiam.

463

Primary

Quae postquam vates sic ore effatus amico est,

464

Primary

dona dehinc auro gravia sectoque elephanto

465

Primary

imperat ad navis ferri, stipatque carinis

466

Primary

ingens argentum, Dodonaeosque lebetas,

467

Primary

loricam consertam hamis auroque trilicem,

468

Primary

et conum insignis galeae cristasque comantis,

469

Primary

arma Neoptolemi; sunt et sua dona parenti.

470

Primary

Addit equos, additque duces;

471

Primary

remigium supplet; socios simul instruit armis.

472

Primary

Interea classem velis aptare iubebat

473

Primary

Anchises, fieret vento mora ne qua ferenti.

474

Primary

Quem Phoebi interpres multo compellat honore:

475

Primary

Coniugio, Anchise, Veneris dignate superbo,

476

Primary

cura deum, bis Pergameis erepte ruinis,

477

Primary

ecce tibi Ausoniae tellus; hanc arripe velis.

478

Primary

Et tamen hanc pelago praeterlabare necesse est;

479

Primary

Ausoniae pars illa procul, quam pandit Apollo.

480

Primary

Vade ait O felix nati pietate. Quid ultra

481

Primary

provehor, et fando surgentis demoror austros?

482

Primary

Nec minus Andromache digressu maesta supremo

483

Primary

fert picturatas auri subtemine vestes

484

Primary

et Phrygiam Ascanio chlamydem (nec cedit honore),

485

Primary

textilibusque onerat donis, ac talia fatur:

486

Primary

Accipe et haec, manuum tibi quae monumenta mearum

487

Primary

sint, puer, et longum Andromachae testentur amorem,

488

Primary

coniugis Hectoreae. Cape dona extrema tuorum,

489

Primary

O mihi sola mei super Astyanactis imago:

490

Primary

sic oculos, sic ille manus, sic ora ferebat;

491

Primary

et nunc aequali tecum pubesceret aevo.

492

Primary

Hos ego digrediens lacrimis adfabar obortis:

493

Primary

Vivite felices, quibus est fortuna peracta

494

Primary

iam sua; nos alia ex aliis in fata vocamur.

495

Primary

Vobis parta quies; nullum maris aequor arandum,

496

Primary

arva neque Ausoniae semper cedentia retro

497

Primary

quaerenda. Effigiem Xanthi Troiamque videtis

498

Primary

quam vestrae fecere manus, melioribus, opto,

499

Primary

auspiciis, et quae fuerit minus obvia Graiis.

500

Primary

Si quando Thybrim vicinaque Thybridis arva

501

Primary

intraro, gentique meae data moenia cernam,

502

Primary

cognatas urbes olim populosque propinquos,

503

Primary

Epiro, Hesperia, quibus idem Dardanus auctor

504

Primary

atque idem casus, unam faciemus utramque

505

Primary

Troiam animis; maneat nostros ea cura nepotes.

506

Primary

Provehimur pelago vicina Ceraunia iuxta,

507

Primary

unde iter Italiam cursusque brevissimus undis.

508

Primary

Sol ruit interea et montes umbrantur opaci;

509

Primary

sternimur optatae gremio telluris ad undam,

510

Primary

sortiti remos, passimque in litore sicco

511

Primary

corpora curamus; fessos sopor inrigat artus.

512

Primary

Necdum orbem medium Nox horis acta subibat:

513

Primary

haud segnis strato surgit Palinurus et omnis

514

Primary

explorat ventos, atque auribus aera captat;

515

Primary

sidera cuncta notat tacito labentia caelo,

516

Primary

Arcturum pluviasque Hyadas geminosque Triones,

517

Primary

armatumque auro circumspicit Oriona.

518

Primary

Postquam cuncta videt caelo constare sereno,

519

Primary

dat clarum e puppi signum; nos castra movemus,

520

Primary

temptamusque viam et velorum pandimus alas.

521

Primary

Iamque rubescebat stellis Aurora fugatis,

522

Primary

cum procul obscuros collis humilemque videmus

523

Primary

Italiam. Italiam primus conclamat Achates,

524

Primary

Italiam laeto socii clamore salutant.

525

Primary

Tum pater Anchises magnum cratera corona

526

Primary

induit, implevitque mero, divosque vocavit

527

Primary

stans celsa in puppi:

528

Primary

Di maris et terrae tempestatumque potentes,

529

Primary

ferte viam vento facilem et spirate secundi.

530

Primary

Crebrescunt optatae aurae portusque patescit

531

Primary

iam propior, templumque adparet in arce Minervae.

532

Primary

Vela legunt socii et proras ad litora torquent.

533

Primary

Portus ab Euroo fluctu curvatus in arcum,

534

Primary

obiectae salsa spumant aspargine cautes;

535

Primary

ipse latet; gemino demittunt bracchia muro

536

Primary

turriti scopuli, refugitque ab litore templum.

537

Primary

Quattuor hic, primum omen, equos in gramine vidi

538

Primary

tondentis campum late, candore nivali.

539

Primary

Et pater Anchises: Bellum, O terra hospita, portas

540

Primary

bello armantur equi, bellum haec armenta minantur.

541

Primary

Sed tamen idem olim curru succedere sueti

542

Primary

quadrupedes, et frena iugo concordia ferre;

543

Primary

spes et pacis ait. Tum numina sancta precamur

544

Primary

Palladis armisonae, quae prima accepit ovantis,

545

Primary

et capita ante aras Phrygio velamur amictu;

546

Primary

praeceptisque Heleni, dederat quae maxima, rite

547

Primary

Iunoni Argivae iussos adolemus honores.

548

Primary

Haud mora, continuo perfectis ordine votis,

549

Primary

cornua velatarum obvertimus antemarum,

550

Primary

Graiugenumque domos suspectaque linquimus arva.

551

Primary

Hinc sinus Herculei (si vera est fama) Tarenti

552

Primary

cernitur; attollit se diva Lacinia contra,

553

Primary

Caulonisque arces et navifragum Scylaceum.

554

Primary

Tum procul e fluctu Trinacria cernitur Aetna,

555

Primary

et gemitum ingentem pelagi pulsataque saxa

556

Primary

audimus longe fractasque ad litora voces,

557

Primary

exsultantque vada, atque aestu miscentur harenae.

558

Primary

Et pater Anchises: Nimirum haec illa Charybdis:

559

Primary

hos Helenus scopulos, haec saxa horrenda canebat.

560

Primary

Eripite, O socii, pariterque insurgite remis!

561

Primary

Haud minus ac iussi faciunt, primusque rudentem

562

Primary

contorsit laevas proram Palinurus ad undas.

563

Primary

laevam cuncta cohors remis ventisque petivit.

564

Primary

Tollimur in caelum curvato gurgite, et idem

565

Primary

subducta ad Manis imos desedimus unda.

566

Primary

Ter scopuli clamorem inter cava saxa dedere:

567

Primary

ter spumam elisam et rorantia vidimus astra.

568

Primary

Interea fessos ventus cum sole reliquit,

569

Primary

ignarique viae Cyclopum adlabimur oris.

570

Primary

Portus ab accessu ventorum immotus et ingens

571

Primary

ipse; sed horrificis iuxta tonat Aetna ruinis;

572

Primary

interdumque atram prorumpit ad aethera nubem,

573

Primary

turbine fumantem piceo et candente favilla,

574

Primary

attollitque globos flammarum et sidera lambit;

575

Primary

interdum scopulos avolsaque viscera montis

576

Primary

erigit eructans, liquefactaque saxa sub auras

577

Primary

cum gemitu glomerat, fundoque exaestuat imo.

578

Primary

Fama est Enceladi semustum fulmine corpus

579

Primary

urgueri mole hac, ingentemque insuper Aetnam

580

Primary

impositam ruptis flammam exspirare caminis;

581

Primary

et fessum quotiens mutet latus, intremere omnem

582

Primary

murmure Trinacriam, et caelum subtexere fumo.

583

Primary

Noctem illam tecti silvis immania monstra

584

Primary

perferimus, nec quae sonitum det causa videmus.

585

Primary

Nam neque erant astrorum ignes, nec lucidus aethra

586

Primary

siderea polus, obscuro sed nubila caelo,

587

Primary

et lunam in nimbo nox intempesta tenebat.

588

Primary

Postera iamque dies primo surgebat Eoo,

589

Primary

umentemque Aurora polo dimoverat umbram:

590

Primary

cum subito e silvis, macie confecta suprema,

591

Primary

ignoti nova forma viri miserandaque cultu

592

Primary

procedit, supplexque manus ad litora tendit.

593

Primary

Respicimus: dira inluvies inmissaque barba,

594

Primary

consertum tegumen spinis; at cetera Graius,

595

Primary

et quondam patriis ad Troiam missus in armis.

596

Primary

Isque ubi Dardanios habitus et Troia vidit

597

Primary

arma procul, paulum aspectu conterritus haesit,

598

Primary

continuitque gradum; mox sese ad litora praeceps

599

Primary

cum fletu precibusque tulit: Per sidera testor,

600

Primary

per superos atque hoc caeli spirabile lumen,

601

Primary

tollite me, Teucri; quascumque abducite terras;

602

Primary

hoc sat erit. Scio me Danais e classibus unum,

603

Primary

et bello Iliacos fateor petiisse Penatis;

604

Primary

pro quo, si sceleris tanta est iniuria nostri,

605

Primary

spargite me in fluctus, vastoque inmergite ponto.

606

Primary

Si pereo, hominum manibus periisse iuvabit.

607

Primary

Dixerat, et genua amplexus genibusque volutans

608

Primary

haerebat. Qui sit, fari, quo sanguine cretus,

609

Primary

hortamur; quae deinde agitet fortuna, fateri.

610

Primary

Ipse pater dextram Anchises, haud multa moratus,

611

Primary

dat iuveni, atque animum praesenti pignore firmat.

612

Primary

Ille haec, deposita tandem formidine, fatur:

613

Primary

Sum patria ex Ithaca, comes infelicis Ulixi,

614

Primary

nomine Achaemenides, Troiam genitore Adamasto

615

Primary

paupere—mansissetque utinam fortuna!—profectus.

616

Primary

Hic me, dum trepidi crudelia limina linquunt,

617

Primary

inmemores socii vasto Cyclopis in antro

618

Primary

deseruere. Domus sanie dapibusque cruentis,

619

Primary

intus opaca, ingens; ipse arduus, altaque pulsat

620

Primary

sidera—Di, talem terris avertite pestem!—

621

Primary

nec visu facilis nec dictu adfabilis ulli.

622

Primary

Visceribus miserorum et sanguine vescitur atro.

623

Primary

Vidi egomet, duo de numero cum corpora nostro

624

Primary

prensa manu magna, medio resupinus in antro,

625

Primary

frangeret ad saxum, sanieque aspersa natarent

626

Primary

limina; vidi atro cum membra fluentia tabo

627

Primary

manderet, et tepidi tremerent sub dentibus artus.

628

Primary

Haud impune quidem; nec talia passus Ulixes,

629

Primary

oblitusve sui est Ithacus discrimine tanto.

630

Primary

Nam simul expletus dapibus vinoque sepultus

631

Primary

cervicem inflexam posuit, iacuitque per antrum

632

Primary

immensus, saniem eructans et frusta cruento

633

Primary

per somnum commixta mero, nos magna precati

634

Primary

numina sortitique vices, una undique circum

635

Primary

fundimur, et telo lumen terebramus acuto,—

636

Primary

ingens, quod torva solum sub fronte latebat,

637

Primary

Argolici clipei aut Phoebeae lampadis instar,—

638

Primary

et tandem laeti sociorum ulciscimur umbras.

639

Primary

Sed fugite, O miseri, fugite, atque ab litore funem

640

Primary

rumpite.

641

Primary

Nam qualis quantusque cavo Polyphemus in antro

642

Primary

lanigeras claudit pecudes atque ubera pressat,

643

Primary

centum alii curva haec habitant ad litora volgo

644

Primary

infandi Cyclopes, et altis montibus errant.

645

Primary

Tertia iam lunae se cornua lumine complent,

646

Primary

cum vitam in silvis inter deserta ferarum

647

Primary

lustra domosque traho, vastosque ab rupe Cyclopas

648

Primary

prospicio, sonitumque pedum vocemque tremesco.

649

Primary

Victum infelicem, bacas lapidosaque corna,

650

Primary

dant rami et volsis pascunt radicibus herbae.

651

Primary

Omnia conlustrans, hanc primum ad litora classem

652

Primary

conspexi venientem. Huic me, quaecumque fuisset,

653

Primary

addixi: satis est gentem effugisse nefandam.

654

Primary

Vos animam hanc potius quocumque absumite leto.

655

Primary

Vix ea fatus erat, summo cum monte videmus

656

Primary

ipsum inter pecudes vasta se mole moventem

657

Primary

pastorem Polyphemum et litora nota petentem,

658

Primary

monstrum horrendum, informe, ingens, cui lumen ademptum.

659

Primary

Trunca manu pinus regit et vestigia firmat;

660

Primary

lanigerae comitantur oves—ea sola voluptas

661

Primary

solamenque mali.

662

Primary

Postquam altos tetigit fluctus et ad aequora venit,

663

Primary

luminis effossi fluidum lavit inde cruorem,

664

Primary

dentibus infrendens gemitu, graditurque per aequor

665

Primary

iam medium, necdum fluctus latera ardua tinxit.

666

Primary

Nos procul inde fugam trepidi celerare, recepto

667

Primary

supplice sic merito, tacitique incidere funem;

668

Primary

vertimus et proni certantibus aequora remis.

669

Primary

Sensit, et ad sonitum vocis vestigia torsit;

670

Primary

verum ubi nulla datur dextra adfectare potestas,

671

Primary

nec potis Ionios fluctus aequare sequendo,

672

Primary

clamorem immensum tollit, quo pontus et omnes

673

Primary

contremuere undae, penitusque exterrita tellus

674

Primary

Italiae, curvisque immugiit Aetna cavernis.

675

Primary

At genus e silvis Cyclopum et montibus altis

676

Primary

excitum ruit ad portus et litora complent.

677

Primary

Cernimus adstantis nequiquam lumine torvo

678

Primary

Aetnaeos fratres, caelo capita alta ferentis,

679

Primary

concilium horrendum: quales cum vertice celso

680

Primary

aeriae quercus, aut coniferae cyparissi

681

Primary

constiterunt, silva alta Iovis, lucusve Dianae.

682

Primary

Praecipites metus acer agit quocumque rudentis

683

Primary

excutere, et ventis intendere vela secundis.

684

Primary

Contra iussa monent Heleni Scyllam atque Charybdin

685

Primary

inter, utramque viam leti discrimine parvo,

686

Primary

ni teneant cursus; certum est dare lintea retro.

687

Primary

Ecce autem Boreas angusta ab sede Pelori

688

Primary

missus adest. Vivo praetervehor ostia saxo

689

Primary

Pantagiae Megarosque sinus Thapsumque iacentem.

690

Primary

Talia monstrabat relegens errata retrorsus

691

Primary

litora Achaemenides; comes infelicis Ulixi.

692

Primary

Sicanio praetenta sinu iacet insula contra

693

Primary

Plemyrium undosum; nomen dixere priores

694

Primary

Ortygiam. Alpheum fama est huc Elidis amnem

695

Primary

occultas egisse vias subter mare; qui nunc

696

Primary

ore, Arethusa, tuo Siculis confunditur undis.

697

Primary

Iussi numina magna loci veneramur; et inde

698

Primary

exsupero praepingue solum stagnantis Helori.

699

Primary

Hinc altas cautes proiectaque saxa Pachyni

700

Primary

radimus, et fatis numquam concessa moveri

701

Primary

adparet Camerina procul campique Geloi,

702

Primary

immanisque Gela fluvii cognomine dicta.

703

Primary

Arduus inde Acragas ostentat maxuma longe

704

Primary

moenia, magnanimum quondam generator equorum;

705

Primary

teque datis linquo ventis, palmosa Selinus,

706

Primary

et vada dura lego saxis Lilybeia caecis.

707

Primary

Hinc Drepani me portus et inlaetabilis ora

708

Primary

accipit. Hic, pelagi tot tempestatibus actis,

709

Primary

heu genitorem, omnis curae casusque levamen,

710

Primary

amitto Anchisen: hic me, pater optume, fessum

711

Primary

deseris, heu, tantis nequiquam erepte periclis!

712

Primary

Nec vates Helenus, cum multa horrenda moneret,

713

Primary

hos mihi praedixit luctus, non dira Celaeno.

714

Primary

Hic labor extremus, longarum haec meta viarum.

715

Primary

Hinc me digressum vestris deus adpulit oris.

716

Primary

Sic pater Aeneas intentis omnibus unus

717

Primary

fata renarrabat divom, cursusque docebat.

718

Primary

Conticuit tandem, factoque hic fine quievit.

Text notes and edition context

Work

Aeneid

Virgil's national epic follows Aeneas from the fall of Troy to the wars that prepare Rome's imagined future foundation.

Epic poem | Original language: Latin

Augustan Roman epic, late 1st century BCE

You are reading Book 3.

Primary Edition

J. B. Greenough

Latin | Verse

Latin base text via Perseus canonical TEI

This is the Greenough Latin text as distributed in the Perseus canonical repository.

Pilot canonical-spine import for Aeneid source books with line-level CTS identity preserved.

Source family: Latin canonical pilot texts

PerseusDL canonical-latinLit | CC BY-SA 4.0 upstream canonical text

Pinned canonical Latin TEI imports staged as pilot source-of-truth readings.

CTS range: urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.perseus-lat2:3.1 -> urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.perseus-lat2:3.718

Pinned source commit: e69eee761e5b

Source path: data/phi0690/phi003/phi0690.phi003.perseus-lat2.xml

Primary source: Latin canonical pilot texts | PerseusDL canonical-latinLit.

Canonical pilot note: this original-language edition is currently imported for Book 3 only and carries line-level CTS URNs in the runtime corpus.