Reader

Reader | Aeneid, Book 8

Aeneid

Virgil

Book 8 | Primary edition: J. B. Greenough

Text

Position

Line 1 of 731

Waypoints

Line RefJ. B. Greenough | Latin
1

Primary

Ut belli signum Laurenti Turnus ab arce

2

Primary

extulit et rauco strepuerunt cornua cantu,

3

Primary

utque acris concussit equos utque impulit arma,

4

Primary

extemplo turbati animi, simul omne tumultu

5

Primary

coniurat trepido Latium saevitque iuventus

6

Primary

effera. Ductores primi Messapus et Ufens

7

Primary

contemptorque deum Mezentius undique cogunt

8

Primary

auxilia et latos vastant cultoribus agros.

9

Primary

mittitur et magni Venulus Diomedis ad urbem,

10

Primary

qui petat auxilium et Latio consistere Teucros,

11

Primary

advectum Aenean classi victosque penatis

12

Primary

inferre et fatis regem se dicere posci

13

Primary

edoceat multasque viro se adiungere gentis

14

Primary

Dardanio et late Latio increbrescere nomen.

15

Primary

Quid struat his coeptis, quem, si Fortuna sequatur,

16

Primary

eventum pugnae cupiat, manifestius ipsi

17

Primary

quam Turno regi aut regi apparere Latino.

18

Primary

Talia per Latium. Quae Laomedontius heros

19

Primary

cuncta videns magno curarum fluctuat aestu,

20

Primary

atque animum nunc huc celerem, nunc dividit illuc.

21

Primary

In partisque rapit varias perque omnia versat:

22

Primary

sicut aquae tremulum labris ubi lumen aenis

23

Primary

sole repercussum aut radiantis imagine lunae

24

Primary

omnia pervolitat late loca iamque sub auras

25

Primary

erigitur summique ferit lacuaria tecti.

26

Primary

Nox erat, et terras animalia fessa per omnis

27

Primary

alituum pecudumque genus sopor altus habebat:

28

Primary

cum pater in ripa gelidique sub aetheris axe

29

Primary

Aeneas, tristi turbatus pectora bello,

30

Primary

procubuit seramque dedit per membra quietem.

31

Primary

Huic deus ipse loci fluvio Tiberinus amoeno

32

Primary

populeas inter senior se attollere frondes

33

Primary

visus; eum tenuis glauco velabat amictu

34

Primary

carbasus, et crinis umbrosa tegebat harundo,

35

Primary

tum sic adfari et curas his demere dictis:

36

Primary

O sate gente deum, Troianam ex hostibus urbem

37

Primary

qui revehis nobis aeternaque Pergama servas,

38

Primary

exspectate solo Laurenti arvisque Latinis,

39

Primary

hic tibi certa domus, certi, ne absiste, penates;

40

Primary

neu belli terrere minis: tumor omnis et irae

41

Primary

concessere deum.

42

Primary

Iamque tibi, ne vana putes haec fingere somnum,

43

Primary

litoreis ingens inventa sub ilicibus sus,

44

Primary

triginta capitum fetus enixa, iacebit,

45

Primary

alba, solo recubans, albi circum ubera nati.

46

Primary

Hic locus urbis erit, requies ea certa laborum

47

Primary

ex quo ter denis urbem redeuntibus annis

48

Primary

Ascanius clari condet cognominis Albam.

49

Primary

Haud incerta cano. Nunc qua ratione quod instat

50

Primary

expedias victor, paucis (adverte) docebo.

51

Primary

Arcades his oris, genus a Pallante profectum,

52

Primary

qui regem Euandrum comites, qui signa secuti,

53

Primary

delegere locum et posuere in montibus urbem

54

Primary

Pallantis proavi de nomine Pallanteum.

55

Primary

Hi bellum adsidue ducunt cum gente Latina;

56

Primary

hos castris adhibe socios et foedera iunge.

57

Primary

Ipse ego te ripis et recto flumine ducam,

58

Primary

adversum remis superes subvectus ut amnem.

59

Primary

Surge age, nate dea, primisque cadentibus astris

60

Primary

Iunoni fer rite preces iramque minasque

61

Primary

supplicibus supera votis. Mihi victor honorem

62

Primary

persolves. Ego sum pleno quem flumine cernis

63

Primary

stringentem ripas et pinguia culta secantem,

64

Primary

caeruleus Thybris, caelo gratissimus amnis.

65

Primary

Hic mihi magna domus, celsis caput urbibus, exit.

66

Primary

Dixit, deinde lacu fluvius se condidit alto,

67

Primary

ima petens; nox Aenean somnusque reliquit.

68

Primary

Surgit et aetherii spectans orientia solis

69

Primary

lumina rite cavis undam de flumine palmis

70

Primary

sustinet ac talis effundit ad aethera voces:

71

Primary

Nymphae, Laurentes nymphae, genus amnibus unde est,

72

Primary

tuque, o Thybri tuo genitor cum flumine sancto,

73

Primary

accipite Aenean et tandem arcete periclis.

74

Primary

Quo te cumque lacus miserantem incommoda nostra

75

Primary

fonte tenet, quocumque solo pulcherrimus exis,

76

Primary

semper honore meo, semper celebrabere donis

77

Primary

corniger hesperidum fluvius regnator aquarum.

78

Primary

Adsis o tantum et propius tua numina firmes.

79

Primary

sic memorat geminasque legit de classe biremis

80

Primary

remigioque aptat, socios simul instruit armis.

81

Primary

Ecce autem subitum atque oculis mirabile monstrum;

82

Primary

candida per silvam cum fetu concolor albo

83

Primary

procubuit viridique in litore conspicitur sus.

84

Primary

Quam pius Aeneas tibi enim, tibi, maxuma Iuno,

85

Primary

mactat sacra ferens et cum grege sistit ad aram.

86

Primary

Thybris ea fluvium, quam longa est, nocte tumentem

87

Primary

leniit, et tacita refluens ita substitit unda,

88

Primary

mitis ut in morem stagni placidaeque paludis

89

Primary

sterneret aequor aquis, remo ut luctamen abesset.

90

Primary

Ergo iter inceptum celerant rumore secundo;

91

Primary

labitur uncta vadis abies; mirantur et undae,

92

Primary

miratur nemus insuetum fulgentia longe

93

Primary

scuta virum fluvio pictasque innare carinas.

94

Primary

Olli remigio noctemque diemque fatigant

95

Primary

et longos superant flexus variisque teguntur

96

Primary

arboribus viridisque secant placido aequore silvas.

97

Primary

Sol medium caeli conscenderat igneus orbem,

98

Primary

cum muros arcemque procul ac rara domorum

99

Primary

tecta vident, quae nunc Romana potentia caelo

100

Primary

aequavit, tum res inopes Euandrus habebat:

101

Primary

ocius advertunt proras urbique propinquant.

102

Primary

Forte die sollemnem illo rex Arcas honorem

103

Primary

Amphitryoniadae magno divisque ferebat

104

Primary

ante urbem in luco. Pallas huic filius una,

105

Primary

una omnes iuvenum primi pauperque senatus

106

Primary

tura dabant, tepidusque cruor fumabat ad aras.

107

Primary

Ut celsas videre rates atque inter opacum

108

Primary

adlabi nemus et tacitis incumbere remis,

109

Primary

terrentur visu subito cunctique relictis

110

Primary

consurgunt mensis. Audax quos rumpere Pallas

111

Primary

sacra vetat raptoque volat telo obvius ipse

112

Primary

et procul e tumulo: Iuvenes, quae causa subegit

113

Primary

ignotas temptare vias, quo tenditis? inquit.

114

Primary

Qui genus? Unde domo? Pacemne huc fertis an arma?

115

Primary

Tum pater Aeneas puppi sic fatur ab alta

116

Primary

paciferaeque manu ramum praetendit olivae:

117

Primary

Troiugenas ac tela vides inimica Latinis,

118

Primary

quos illi bello profugos egere superbo.

119

Primary

Euandrum petimus. Ferte haec et dicite lectos

120

Primary

Dardaniae venisse duces socia arma rogantis.

121

Primary

Obstipuit tanto percussus nomine Pallas:

122

Primary

Egredere o quicumque es ait coramque parentem

123

Primary

adloquere ac nostris succede penatibus hospes.

124

Primary

excepitque manu dextramque amplexus inhaesit.

125

Primary

Progressi subeunt luco fluviumque relinquunt.

126

Primary

Tum regem Aeneas dictis adfatur amicis:

127

Primary

Optume Graiugenum, cui me Fortuna precari

128

Primary

et vitta comptos voluit praetendere ramos,

129

Primary

non equidem extimui, Danaum quod ductor et Arcas

130

Primary

quodque a stirpe fores geminis coniunctus Atridis;

131

Primary

sed mea me virtus et sancta oracula divom

132

Primary

cognatique patres, tua terris didita fama,

133

Primary

coniunxere tibi et fatis egere volentem.

134

Primary

Dardanus, Iliacae primus pater urbis et auctor,

135

Primary

Electra, ut Grai perhibent, Atlantide cretus,

136

Primary

advehitur Teucros; Electram maxumus Atlas

137

Primary

edidit, aetherios umero qui sustinet orbes

138

Primary

vobis Mercurius pater est, quem candida Maia

139

Primary

Cyllenae gelido conceptum vertice fudit;

140

Primary

at Maiam, auditis si quicquam credimus, Atlas,

141

Primary

idem Atlas generat, caeli qui sidera tollit.

142

Primary

Sic genus amborum scindit se sanguine ab uno.

143

Primary

His fretus non legatos neque prima per artem

144

Primary

temptamenta tui pepigi: me, me ipse meumque

145

Primary

obieci caput et supplex ad limina veni.

146

Primary

Gens eadem, quae te, crudeli Daunia bello

147

Primary

insequitur; nos si pellant, nihil afore credunt,

148

Primary

quin omnem Hesperiam penitus sua sub iuga mittant

149

Primary

et mare quod supra teneant quodque adluit infra.

150

Primary

Accipe daque fidem: sunt nobis fortia bello

151

Primary

pectora, sunt animi et rebus spectata iuventus.

152

Primary

Dixerat Aeneas. Ille os oculosque loquentis

153

Primary

iamdudum et totum lustrabat lumine corpus.

154

Primary

Tum sic pauca refert: Ut te, fortissime Teucrum,

155

Primary

accipio agnoscoque libens! Ut verba parentis

156

Primary

et vocem Anchisae magni voltumque recordor!

157

Primary

Nam memini Hesionae visentem regna sororis

158

Primary

Laomedontiaden Priamum, Salamina petentem,

159

Primary

protinus Arcadiae gelidos invisere finis.

160

Primary

Tum mihi prima genas vestibat flore iuventas,

161

Primary

mirabarque duces Teucros, mirabar et ipsum

162

Primary

Laomedontiaden, sed cunctis altior ibat

163

Primary

Anchises: mihi mens iuvenali ardebat amore

164

Primary

compellare virum et dextrae coniungere dextram.

165

Primary

Accessi et cupidus Phenei sub moenia duxi.

166

Primary

Ille mihi insignem pharetram Lyciasque sagittas

167

Primary

discedens chlamydemque auro dedit intertextam

168

Primary

frenaque bina meus quae nunc habet aurea Pallas.

169

Primary

Ergo et quam petitis iuncta est mihi foedere dextra,

170

Primary

et lux cum primum terris se crastina reddet,

171

Primary

auxilio laetos dimittam opibusque iuvabo.

172

Primary

Interea sacra haec, quando huc venistis amici,

173

Primary

annua, quae differre nefas, celebrate faventes

174

Primary

nobiscum et iam nunc sociorum adsuescite mensis.

175

Primary

Haec ubi dicta, dapes iubet et sublata reponi

176

Primary

pocula gramineoque viros locat ipse sedili

177

Primary

praecipuumque toro et villosi pelle leonis

178

Primary

accipit Aenean solioque invitat acerno.

179

Primary

Tum lecti iuvenes certatim araeque sacerdos

180

Primary

viscera tosta ferunt taurorum onerantque canistris

181

Primary

dona laboratae Cereris Bacchumque ministrant.

182

Primary

Vescitur Aeneas simul et Troiana iuventus

183

Primary

perpetui tergo bovis et lustralibus extis.

184

Primary

Postquam exempta fames et amor compressus edendi,

185

Primary

rex Euandrus ait: Non haec sollemnia nobis,

186

Primary

has ex more dapes, hanc tanti numinis aram

187

Primary

vana superstitio veterumque ignara deorum

188

Primary

inposuit: saevis, hospes Troiane, periclis

189

Primary

servati facimus meritosque novamus honores.

190

Primary

Iam primum saxis suspensam hanc aspice rupem,

191

Primary

disiectae procul ut moles desertaque montis

192

Primary

stat domus et scopuli ingentem traxere ruinam.

193

Primary

Hic spelunca fuit, vasto summota recessu,

194

Primary

semihominis Caci facies quam dira tenebat

195

Primary

solis inaccessam radiis; semperque recenti

196

Primary

caede tepebat humus, foribusque adfixa superbis

197

Primary

ora virum tristi pendebant pallida tabo.

198

Primary

Huic monstro Volcanus erat pater: illius atros

199

Primary

ore vomens ignis magna se mole ferebat.

200

Primary

Attulit et nobis aliquando optantibus aetas

201

Primary

auxilium adventumque dei. Nam maximus ultor,

202

Primary

tergemini nece Geryonae spoliisque superbus

203

Primary

Alcides aderat taurosque hac victor agebat

204

Primary

ingentis, vallemque boves amnemque tenebant.

205

Primary

At furiis Caci mens effera, nequid inausum

206

Primary

aut intractatum scelerisve dolive fuisset,

207

Primary

quattuor a stabulis praestanti corpore tauros

208

Primary

avertit, totidem forma superante iuvencas;

209

Primary

atque hos, nequa forent pedibus vestigia rectis,

210

Primary

cauda in speluncam tractos versisque viarum

211

Primary

indiciis raptos saxo occultabat opaco:

212

Primary

quaerenti nulla ad speluncam signa ferebant.

213

Primary

Interea, cum iam stabulis saturata moveret

214

Primary

Amphytrioniades armenta abitumque pararet,

215

Primary

discessu mugire boves atque omne querelis

216

Primary

impleri nemus et colles clamore relinqui.

217

Primary

reddidit una boum vocem vastoque sub antro

218

Primary

mugiit et Caci spem custodita fefellit.

219

Primary

Hic vero Alcidae furiis exarserat atro

220

Primary

felle dolor: rapit arma manu nodisque gravatum

221

Primary

robur et aerii cursu petit ardua montis.

222

Primary

Tum primum nostri Cacum videre timentem

223

Primary

turbatumque oculis: fugit ilicet ocior Euro

224

Primary

speluncamque petit, pedibus timor addidit alas.

225

Primary

Ut sese inclusit ruptisque immane catenis

226

Primary

deiecit saxum, ferro quod et arte paterna

227

Primary

pendebat, fultosque emuniit obice postis,

228

Primary

ecce furens animis aderat Tirynthius omnemque

229

Primary

accessum lustrans huc ora ferebat et illuc,

230

Primary

dentibus infrendens. Ter totum fervidus ira

231

Primary

lustrat Aventini montem, ter saxea temptat

232

Primary

limina nequiquam, ter fessus valle resedit.

233

Primary

Stabat acuta silex, praecisis undique saxis

234

Primary

speluncae dorso insurgens, altissima visu,

235

Primary

dirarum nidis domus opportuna volucrum.

236

Primary

Hanc, ut prona iugo laevum incumbebat in amnem,

237

Primary

dexter in adversum nitens concussit et imis

238

Primary

avolsam solvit radicibus; inde repente

239

Primary

inpulit, inpulsu quo maximus intonat aether

240

Primary

dissultant ripae refluitque exterritus amnis.

241

Primary

At specus et Caci detecta apparuit ingens

242

Primary

regia, et umbrosae penitus patuere cavernae:

243

Primary

non secus ac siqua penitus vi terra dehiscens

244

Primary

infernas reseret sedes et regna recludat

245

Primary

pallida, dis invisa, superque immane barathrum

246

Primary

cernatur, trepident inmisso lumine manes.

247

Primary

Ergo insperata deprensum luce repente

248

Primary

inclusumque cavo saxo atque insueta rudentem

249

Primary

desuper Alcides telis premit omniaque arma

250

Primary

advocat et ramis vastisque molaribus instat.

251

Primary

Ille autem, neque enim fuga iam super ulla pericli,

252

Primary

faucibus ingentem fumum (mirabile dictu)

253

Primary

evomit involvitque domum caligine caeca,

254

Primary

prospectum eripiens oculis, glomeratque sub antro

255

Primary

fumiferam noctem commixtis igne tenebris.

256

Primary

Non tulit Alcides animis seque ipse per ignem

257

Primary

praecipiti iecit saltu, qua plurimus undam

258

Primary

fumus agit nebulaque ingens specus aestuat atra.

259

Primary

Hic Cacum in tenebris incendia vana vomentem

260

Primary

corripit in nodum complexus et angit inhaerens

261

Primary

elisos oculos et siccum sanguine guttur.

262

Primary

Panditur extemplo foribus domus atra revolsis,

263

Primary

abstractaeque boves abiurataeque rapinae

264

Primary

caelo ostenduntur, pedibusque informe cadaver

265

Primary

protrahitur. Nequeunt expleri corda tuendo

266

Primary

terribilis oculos, voltum villosaque saetis

267

Primary

pectora semiferi atque extinctos faucibus ignis.

268

Primary

Ex illo celebratus honos, laetique minores

269

Primary

servavere diem, primusque Potitius auctor

270

Primary

et domus Herculei custos Pinaria sacri.

271

Primary

Hanc aram luco statuit, quae maxuma semper

272

Primary

dicetur nobis et erit quae maxuma semper.

273

Primary

Quare agite, o iuvenes, tantarum in munere laudum

274

Primary

cingite fronde comas et pocula porgite dextris

275

Primary

communemque vocate deum et date vina volentes.

276

Primary

Dixerat, Herculea bicolor cum populus umbra

277

Primary

velavitque comas foliisque innexa pependit

278

Primary

et sacer implevit dextram scyphus. Ocius omnes

279

Primary

in mensam laeti libant divosque precantur.

280

Primary

Devexo interea propior fit Vesper Olympo,

281

Primary

iamque sacerdotes primusque Potitius ibant,

282

Primary

pellibus in morem cincti, flammasque ferebant.

283

Primary

Instaurant epulas et mensae grata secundae

284

Primary

dona ferunt cumulantque oneratis lancibus aras.

285

Primary

tum Salii ad cantus incensa altaria circum

286

Primary

populeis adsunt evincti tempora ramis,

287

Primary

hic iuvenum chorus, ille senum; qui carmine laudes

288

Primary

Herculeas et facta ferunt: ut prima novercae

289

Primary

monstra manu geminosque premens eliserit angues,

290

Primary

ut bello egregias idem disiecerit urbes,

291

Primary

Troiamque Oechaliamque, ut duros mille labores

292

Primary

rege sub Eurystheo fatis Iunonis iniquae

293

Primary

pertulerit. Tu nubigenas, invicte, bimembris

294

Primary

Hylaeeumque Pholumque, manu, tu Cresia mactas

295

Primary

prodigia et vastum Nemeae sub rupe leonem.

296

Primary

Te Stygii tremuere lacus, te ianitor Orci

297

Primary

ossa super recubans antro semesa cruento;

298

Primary

nec te ullae facies, non terruit ipse Typhoeus,

299

Primary

arduus arma tenens; non te rationis egentem

300

Primary

Lernaeus turba capitum circumstetit anguis.

301

Primary

Salve, vera Iovis proles, decus addite divis,

302

Primary

et nos et tua dexter adi pede sacra secundo.

303

Primary

Talia carminibus celebrant; super omnia Caci

304

Primary

speluncam adiciunt spirantemque ignibus ipsum.

305

Primary

Consonat omne nemus strepitu collesque resultant.

306

Primary

Exim se cuncti divinis rebus ad urbem

307

Primary

perfectis referunt. Ibat rex obsitus aevo

308

Primary

et comitem Aenean iuxta natumque tenebat

309

Primary

ingrediens varioque viam sermone levabat.

310

Primary

miratur facilisque oculos fert omnia circum

311

Primary

Aeneas capiturque locis et singula laetus

312

Primary

exquiritque auditque virum monimenta priorum.

313

Primary

Tum rex Euandrus, Romanae conditor arcis:

314

Primary

Haec nemora indigenae fauni nymphaeque tenebant

315

Primary

gensque virum truncis et duro robore nata,

316

Primary

quis neque mos neque cultus erat, nec iungere tauros

317

Primary

aut componere opes norant aut parcere parto,

318

Primary

sed rami atque asper victu venatus alebat.

319

Primary

Primus ab aetherio venit Saturnus Olympo,

320

Primary

arma Iovis fugiens et regnis exsul ademptis.

321

Primary

Is genus indocile ac dispersum montibus altis

322

Primary

composuit legesque dedit Latiumque vocari

323

Primary

maluit, his quoniam latuisset tutis in oris.

324

Primary

Aurea quae perhibent illo sub rege fuere

325

Primary

saecula. Sic placida populos in pace regebat,

326

Primary

deterior donec paulatim ac decolor aetas

327

Primary

et belli rabies et amor successit habendi.

328

Primary

Tum manus Ausonia et gentes venere Sicanae,

329

Primary

saepius et nomen posuit Saturnia tellus;

330

Primary

tum reges asperque immani corpore Thybris,

331

Primary

a quo post Itali fluvium cognomine Thybrim

332

Primary

diximus, amisit verum vetus Albula nomen;

333

Primary

me pulsum patria pelagique extrema sequentem

334

Primary

Fortuna omnipotens et ineluctabile fatum

335

Primary

his posuere locis matrisque egere tremenda

336

Primary

Carmentis nymphae monita et deus auctor Apollo.

337

Primary

Vix ea dicta: dehinc progressus monstrat et aram

338

Primary

et Carmentalem Romani nomine portam

339

Primary

quam memorant, nymphae priscum Carmentis honorem,

340

Primary

vatis fatidicae, cecinit quae prima futuros

341

Primary

Aeneadas magnos et nobile Pallanteum.

342

Primary

Hinc lucum ingentem quem Romulus acer Asylum

343

Primary

rettulit et gelida monstrat sub rupe Lupercal,

344

Primary

Parrhasio dictum Panos de more Lycaei.

345

Primary

Nec non et sacri monstrat nemus Argileti

346

Primary

testaturque locum et letum docet hospitis Argi.

347

Primary

Hinc ad Tarpeiam sedem et Capitolia ducit,

348

Primary

aurea nunc, olim silvestribus horrida dumis.

349

Primary

Iam tum religio pavidos terrebat agrestis

350

Primary

dira loci, iam tum silvam saxumque tremebant.

351

Primary

Hoc nemus, hunc, inquit, frondoso vertice collem

352

Primary

(quis deus incertum est) habitat deus: Arcades ipsum

353

Primary

credunt se vidisse Iovem, cum saepe nigrantem

354

Primary

aegida concuteret dextra nimbosque cieret.

355

Primary

Haec duo praeterea disiectis oppida muris,

356

Primary

reliquias veterumque vides monimenta virorum.

357

Primary

Hanc Ianus pater, hanc Saturnus condidit arcem:

358

Primary

Ianiculum huic, illi fuerat Saturnia nomen.

359

Primary

Talibus inter se dictis ad tecta subibant

360

Primary

pauperis Euandri passimque armenta videbant

361

Primary

Romanoque foro et lautis mugire Carinis.

362

Primary

Ut ventum ad sedes: Haec, inquit, limina victor

363

Primary

Alcides subiit, haec illum regia cepit.

364

Primary

Aude, hospes, contemnere opes et te quoque dignum

365

Primary

finge deo rebusque veni non asper egenis.

366

Primary

dixit et angusti subter fastigia tecti

367

Primary

ingentem Aenean duxit stratisque locavit

368

Primary

effultum foliis et pelle Libystidis ursae.

369

Primary

Nox ruit et fuscis tellurem amplectitur alis.

370

Primary

At Venus haud animo nequiquam exterrita mater

371

Primary

Laurentumque minis et duro mota tumultu

372

Primary

Volcanum adloquitur thalamoque haec coniugis aureo

373

Primary

incipit et dictis divinum adspirat amorem:

374

Primary

Dum bello Argolici vastabant Pergama reges

375

Primary

debita casurasque inimicis ignibus arces,

376

Primary

non ullum auxilium miseris, non arma rogavi

377

Primary

artis opisque tuae nec te, carissime coniunx,

378

Primary

incassumve tuos volui exercere labores,

379

Primary

quamvis et Priami deberem plurima natis

380

Primary

et durum Aeneae flevissem saepe laborem.

381

Primary

Nunc Iovis imperiis Rutulorum constitit oris:

382

Primary

ergo eadem supplex venio et sanctum mihi numen

383

Primary

arma rogo genetrix nato. Te filia Nerei,

384

Primary

te potuit lacrimis Tithonia flectere coniunx.

385

Primary

Aspice qui coeant populi, quae moenia clausis

386

Primary

ferrum acuant portis in me exscidiumque meorum.

387

Primary

Dixerat et niveis hinc atque hinc diva lacertis

388

Primary

cunctantem amplexu molli fovet. Ille repente

389

Primary

accepit solitam flammam, notusque medullas

390

Primary

intravit calor et labefacta per ossa cucurrit:

391

Primary

non secus atque olim tonitru cum rupta corusco

392

Primary

ignea rima micans percurrit lumine nimbos.

393

Primary

Sensit laeta dolis et formae conscia coniunx.

394

Primary

Tum pater aeterno fatur devinctus amore:

395

Primary

Quid causas petis ex alto? Fiducia cessit

396

Primary

quo tibi, diva, mei? Similis si cura fuisset,

397

Primary

tum quoque fas nobis Teucros armare fuisset:

398

Primary

nec pater omnipotens Troiam nec fata vetabant

399

Primary

stare decemque alios Priamum superesse per annos.

400

Primary

Et nunc, si bellare paras atque haec tibi mens est,

401

Primary

quidquid in arte mea possum promittere curae,

402

Primary

quod fieri ferro liquidove potest electro,

403

Primary

quantum ignes animaeque valent, absiste precando

404

Primary

viribus indubitare tuis. Ea verba locutus

405

Primary

optatos dedit amplexus placidumque petivit

406

Primary

coniugis infusus gremio per membra soporem.

407

Primary

Inde ubi prima quies medio iam noctis abactae

408

Primary

curriculo expulerat somnum, cum femina primum,

409

Primary

cui tolerare colo vitam tenuique Minerva

410

Primary

impositum, cinerem et sopitos suscitat ignes,

411

Primary

noctem addens operi, famulasque ad lumina longo

412

Primary

exercet penso, castum ut servare cubile

413

Primary

coniugis et possit parvos educere natos:

414

Primary

haud secus Ignipotens nec tempore segnior illo

415

Primary

mollibus e stratis opera ad fabrilia surgit.

416

Primary

Insula Sicanium iuxta latus Aeoliamque

417

Primary

erigitur Liparen, fumantibus ardua saxis,

418

Primary

quam subter specus et Cyclopum exesa caminis

419

Primary

antra Aetnaea tonant validique incudibus ictus

420

Primary

auditi referunt gemitus striduntque cavernis

421

Primary

stricturae Chalybum et fornacibus ignis anhelat,

422

Primary

Volcani domus et Volcania nomine tellus.

423

Primary

Hoc tunc ignipotens caelo descendit ab alto.

424

Primary

Ferrum exercebant vasto Cyclopes in antro,

425

Primary

Brontesque Steropesque et nudus membra Pyragmon.

426

Primary

His informatum manibus iam parte polita

427

Primary

fulmen erat, toto genitor quae plurima caelo

428

Primary

deicit in terras, pars inperfecta manebat.

429

Primary

Tris imbris torti radios, tris nubis aquosae

430

Primary

addiderant, rutili tris ignis et alitis austri:

431

Primary

fulgores nunc horrificos sonitumque metumque

432

Primary

miscebant operi flammisque sequacibus iras.

433

Primary

Parte alia Marti currumque rotasque volucris

434

Primary

instabant, quibus ille viros, quibus excitat urbes;

435

Primary

aegidaque horriferam, turbatae Palladis arma,

436

Primary

certatim squamis serpentum auroque polibant

437

Primary

conexosque anguis ipsamque in pectore divae

438

Primary

Gorgona, desecto vertentem lumina collo.

439

Primary

Tollite cuncta, inquit, coeptosque auferte labores,

440

Primary

Aetnaei Cyclopes, et huc advertite mentem:

441

Primary

arma acri facienda viro. Nunc viribus usus,

442

Primary

nunc manibus rapidis, omni nunc arte magistra.

443

Primary

Praecipitate moras. Nec plura effatus; at illi

444

Primary

ocius incubuere omnes pariterque laborem

445

Primary

sortiti. Fluit aes rivis aurique metallum,

446

Primary

volnificusque chalybs vasta fornace liquescit.

447

Primary

Ingentum clipeum informant, unum omnia contra

448

Primary

tela Latinorum, septenosque orbibus orbes

449

Primary

impediunt. Alii ventosis follibus auras

450

Primary

accipiunt redduntque, alii stridentia tingunt

451

Primary

aera lacu. Gemit impositis incudibus antrum.

452

Primary

Illi inter sese multa vi bracchia tollunt

453

Primary

in numerum versantque tenaci forcipe massam.

454

Primary

Haec pater Aeoliis properat dum Lemnius oris,

455

Primary

Euandrum ex humili tecto lux suscitat alma

456

Primary

et matutini volucrum sub culmine cantus.

457

Primary

Consurgit senior tunicaque inducitur artus

458

Primary

et Tyrrhena pedum circumdat vincula plantis;

459

Primary

tum lateri atque umeris Tegeaeum subligat ensem,

460

Primary

demissa ab laeva pantherae terga retorquens.

461

Primary

Nec non et gemini custodes limine ab alto

462

Primary

praecedunt gressumque canes comitantur erilem.

463

Primary

Hospitis Aeneae sedem et secreta petebat

464

Primary

sermonum memor et promissi muneris heros.

465

Primary

Nec minus Aeneas se matutinus agebat.

466

Primary

Filius huic Pallas, illi comes ibat Achates.

467

Primary

Congressi iungunt dextras mediisque residunt

468

Primary

aedibus et licito tandem sermone fruuntur.

469

Primary

Rex prior haec:

470

Primary

Maxume Teucrorum ductor, quo sospite numquam

471

Primary

res equidem Troiae victas aut regna fatebor,

472

Primary

nobis ad belli auxilium pro nomine tanto

473

Primary

exiguae vires: hinc Tusco claudimur amni,

474

Primary

hinc Rutulus premit et murum circumsonat armis.

475

Primary

Sed tibi ego ingentis populos opulentaque regnis

476

Primary

iungere castra paro, quam fors inopina salutem

477

Primary

ostentat: fatis huc te poscentibus adfers.

478

Primary

Haud procul hinc saxo incolitur fundata vetusto

479

Primary

urbis Agyllinae sedes, ubi Lydia quondam

480

Primary

gens, bello praeclara, iugis insedit Etruscis.

481

Primary

Hanc multos florentem annos rex deinde superbo

482

Primary

imperio et saevis tenuit Mezentius armis.

483

Primary

Quid memorem infandas caedes, quid facta tyranni

484

Primary

effera? Di capiti ipsius generique reservent!

485

Primary

Mortua quin etiam iungebat corpora vivis

486

Primary

componens manibusque manus atque oribus ora,

487

Primary

tormenti genus, et sanie taboque fluentis

488

Primary

complexu in misero longa sic morte necabat.

489

Primary

at fessi tandem cives infanda furentem

490

Primary

armati circumsistunt ipsumque domumque,

491

Primary

obtruncant socios, ignem ad fastigia iactant.

492

Primary

Ille inter caedem Rutulorum elapsus in agros

493

Primary

confugere et Turni defendier hospitis armis.

494

Primary

Ergo omnis furiis surrexit Etruria iustis:

495

Primary

regem ad supplicium praesenti Marte reposcunt.

496

Primary

his ego te, Aenea, ductorem milibus addam.

497

Primary

Toto namque fremunt condensae litore puppes

498

Primary

Signaque ferre iubent; retinet longaevus haruspex

499

Primary

fata canens, O Maeoniae delecta iuventus,

500

Primary

flos veterum virtusque virum, quos iustus in hostem

501

Primary

fert dolor et merita accendit Mezentius ira,

502

Primary

nulli fas Italo tantam subiungere gentem:

503

Primary

externos optate duces; tum Etrusca resedit

504

Primary

hoc acies campo, monitis exterrita divom.

505

Primary

Ipse oratores ad me regnique coronam

506

Primary

cum sceptro misit mandatque insignia Tarchon,

507

Primary

succedam castris Tyrrhenaque regna capessam.

508

Primary

Sed mihi tarda gelu saeclisque effeta senectus

509

Primary

invidet imperium seraeque ad fortia vires.

510

Primary

natum exhortarer, ni mixtus matre Sabella

511

Primary

hinc partem patriae traheret. Tu, cuius et annis

512

Primary

et generi fatum indulgent, quem numina poscunt,

513

Primary

ingredere, o Teucrum atque Italum fortissime ductor.

514

Primary

hunc tibi praeterea, spes et solacia nostri,

515

Primary

Pallanta adiungam; sub te tolerare magistro

516

Primary

militiam et grave Martis opus, tua cernere facta

517

Primary

adsuescat primis et te miretur ab annis.

518

Primary

Arcadas huic equites bis centum, robora pubis

519

Primary

lecta dabo totidemque suo tibi nomine Pallas.

520

Primary

Vix ea fatus erat, defixique ora tenebant

521

Primary

Aeneas Anchisiades et fidus Achates

522

Primary

multaque dura suo tristi cum corde putabant,

523

Primary

ni signum caelo Cytherea dedisset aperto.

524

Primary

Namque inproviso vibratus ab aethere fulgor

525

Primary

cum sonitu venit, et ruere omnia visa repente

526

Primary

Tyrrhenusque tubae mugire per aethera clangor.

527

Primary

Suspiciunt, iterum atque iterum fragor increpat ingens:

528

Primary

arma inter nubem caeli regione serena

529

Primary

per sudum rutilare vident et pulsa tonare.

530

Primary

Obstipuere animis alii, sed Troius heros

531

Primary

agnovit sonitum et divae promissa parentis.

532

Primary

Tum memorat: Ne vero, hospes, ne quaere profecto,

533

Primary

quem casum portenta ferant: ego poscor Olympo.

534

Primary

Hoc signum cecinit missuram diva creatrix,

535

Primary

si bellum ingrueret, Volcaniaque arma per auras

536

Primary

laturam auxilio.

537

Primary

Heu quantae miseris caedes Laurentibus instant;

538

Primary

quas poenas mihi, Turne, dabis; quam multa sub undas

539

Primary

scuta virum galeasque et fortia corpora volves,

540

Primary

Thybri pater! Poscant acies et foedera rumpant.

541

Primary

Haec ubi dicta dedit, solio se tollit ab alto

542

Primary

et primum Herculeis sopitas ignibus aras

543

Primary

excitat hesternumque larem parvosque penatis

544

Primary

laetus adit: mactant lectas de more bidentis

545

Primary

Euandrus pariter, pariter Troiana iuventus.

546

Primary

Post hinc ad navis graditur sociosque revisit.

547

Primary

Quorum de numero qui sese in bella sequantur

548

Primary

praestantis virtute legit; pars cetera prona

549

Primary

fertur aqua segnisque secundo defluit amni,

550

Primary

nuntia ventura Ascanio rerumque patrisque.

551

Primary

Dantur equi Teucris Tyrrhena petentibus arva;

552

Primary

ducunt exsortem Aeneae, quem fulva leonis

553

Primary

pellis obit totum, praefulgens unguibus aureis.

554

Primary

Fama volat parvam subito volgata per urbem,

555

Primary

ocius ire equites Tyrrheni ad litora regis.

556

Primary

vota metu duplicant matres, propiusque periclo

557

Primary

it timor, et maior Martis iam apparet imago.

558

Primary

tum pater Evandrus dextram complexus euntis

559

Primary

haeret inexpletus lacrimans, ac talia fatur:

560

Primary

O mihi praeteritos referat si Iuppiter annos,

561

Primary

(qualis eram, cum primam aciem Praeneste sub ipsa

562

Primary

stravi scutorumque incendi victor acervos

563

Primary

et regem hac Erulum dextra sub Tartara misi,

564

Primary

nascenti cui tris animas Feronia mater

565

Primary

(horrendum dictu) dederat; terna arma movenda,

566

Primary

ter Leto sternendus erat; cui tunc tamen omnis

567

Primary

abstulit haec animas dextra et totidem exuit armis:

568

Primary

non ego nunc dulci amplexu divellerer usquam,

569

Primary

nate, tuo, neque finitimo Mezentius umquam

570

Primary

huic capiti insultans tot ferro saeva dedisset

571

Primary

funera, tam multis viduasset civibus urbem.

572

Primary

At vos, o superi, et divom tu maxume rector

573

Primary

Iuppiter, Arcadii, quaeso, miserescite regis

574

Primary

et patrias audite preces. Si numina vestra

575

Primary

incolumem Pallanta mihi, si fata reservant,

576

Primary

si visurus eum vivo et venturus in unum:

577

Primary

vitam oro, patior quemvis durare laborem.

578

Primary

Sin aliquem infandum casum, Fortuna, minaris:

579

Primary

nunc O nunc liceat crudelem abrumpere vitam,

580

Primary

dum curae ambiguae, dum spes incerta futuri,

581

Primary

dum te, care puer, mea sera et sola voluptas,

582

Primary

complexu teneo, gravior neu nuntius auris

583

Primary

volneret. Haec genitor digressu dicta supremo

584

Primary

fundebat: famuli conlapsum in tecta ferebant.

585

Primary

Iamque adeo exierat portis equitatus apertis,

586

Primary

Aeneas inter primos et fidus Achates,

587

Primary

inde alii Troiae proceres, ipse agmine Pallas

588

Primary

in medio chlamyde et pictis conspectus in armis:

589

Primary

qualis ubi Oceani perfusus Lucifer unda,

590

Primary

quem Venus ante alios astrorum diligit ignis,

591

Primary

extulit os sacrum caelo tenebrasque resolvit.

592

Primary

Stant pavidae in muris matres oculisque sequuntur

593

Primary

pulveream nubem et fulgentis aere catervas.

594

Primary

Olli per dumos, qua proxuma meta viarum,

595

Primary

armati tendunt; it clamor, et agmine facto

596

Primary

quadrupedante putrem sonitu quatit ungula campum.

597

Primary

Est ingens gelidum lucus prope Caeritis amnem,

598

Primary

religione patrum late sacer; undique colles

599

Primary

inclusere cavi et nigra nemus abiete cingunt.

600

Primary

Silvano fama est veteres sacrasse Pelasgos,

601

Primary

arvorum pecorisque deo, lucumque diemque,

602

Primary

qui primi finis aliquando habuere Latinos:

603

Primary

haud procul hinc Tarcho et Tyrrheni tuta tenebant

604

Primary

castra locis, celsoque omnis de colle videri

605

Primary

iam poterat legio et latis tendebat in arvis.

606

Primary

Huc pater Aeneas et bello lecta iuventus

607

Primary

succedunt fessique et equos et corpora curant.

608

Primary

At Venus aetherios inter dea candida nimbos

609

Primary

dona ferens aderat; natumque in valle reducta

610

Primary

ut procul egelido secretum flumine vidit,

611

Primary

talibus adfata est dictis seque obtulit ultro:

612

Primary

En perfecta mei promissa coniugis arte

613

Primary

munera, ne mox aut Laurentis, nate, superbos

614

Primary

aut acrem dubites in proelia poscere Turnum.

615

Primary

Dixit et amplexus nati Cytherea petivit,

616

Primary

arma sub adversa posuit radiantia quercu.

617

Primary

Ille, deae donis et tanto laetus honore,

618

Primary

expleri nequit atque oculos per singula volvit

619

Primary

miraturque interque manus et bracchia versat

620

Primary

terribilem cristis galeam flammasque vomentem

621

Primary

fatiferumque ensem, loricam ex aere rigentem

622

Primary

sanguineam ingentem, qualis cum caerula nubes

623

Primary

solis inardescit radiis longeque refulget;

624

Primary

tum levis ocreas electro auroque recocto

625

Primary

hastamque et clipei non enarrabile textum.

626

Primary

Illic res Italas Romanorumque triumphos

627

Primary

haud vatum ignarus venturique inscius aevi

628

Primary

fecerat ignipotens, illic genus omne futurae

629

Primary

stirpis ab Ascanio. pugnataque in ordine bella.

630

Primary

Fecerat et viridi fetam Mavortis in antro

631

Primary

procubuisse lupam, geminos huic ubera circum

632

Primary

ludere pendentis pueros et lambere matrem

633

Primary

impavidos, illam tereti cervice reflexa

634

Primary

mulcere alternos et corpora fingere lingua.

635

Primary

Nec procul hinc Romam et raptas sine more Sabinas

636

Primary

consessu caveae magnis circensibus actis

637

Primary

addiderat subitoque novum consurgere bellum

638

Primary

Romulidis Tatioque seni Curibusque severis.

639

Primary

Post idem inter se posito certamine reges

640

Primary

armati Iovis ante aram paterasque tenentes

641

Primary

stabant et caesa iungebant foedera porca.

642

Primary

Haud procul inde citae Mettum in diversa quadrigae

643

Primary

distulerant, at tu dictis, Albane, maneres,

644

Primary

raptabatque viri mendacis viscera Tullus

645

Primary

per silvam, et sparsi rorabant sanguine vepres.

646

Primary

Nec non Tarquinium eiectum Porsenna iubebat

647

Primary

accipere ingentique urbem obsidione premebat:

648

Primary

Aeneadae in ferrum pro libertate ruebant.

649

Primary

Illum indignanti similem similemque minanti

650

Primary

aspiceres, pontem auderet quia vellere Cocles

651

Primary

et fluvium vinclis innaret Cloelia ruptis.

652

Primary

In summo custos Tarpeiae Manlius arcis

653

Primary

stabat pro templo et Capitolia celsa tenebat,

654

Primary

Romuleoque recens horrebat regia culmo.

655

Primary

Atque hic auratis volitans argenteus anser

656

Primary

porticibus Gallos in limine adesse canebat.

657

Primary

Galli per dumos aderant arcemque tenebant,

658

Primary

defensi tenebris et dono noctis opacae:

659

Primary

aurea caesaries ollis atque aurea vestis,

660

Primary

virgatis lucent sagulis, tum lactea colla

661

Primary

auro innectuntur, duo quisque Alpina coruscant

662

Primary

gaesa manu, scutis protecti corpora longis.

663

Primary

Hic exsultantis Salios nudosque Lupercos

664

Primary

lanigerosque apices et lapsa ancilia caelo

665

Primary

extuderat, castae ducebant sacra per urbem

666

Primary

pilentis matres in mollibus. Hinc procul addit

667

Primary

Tartareas etiam sedes, alta ostia Ditis,

668

Primary

et scelerum poenas et te, Catilina, minaci

669

Primary

pendentem scopulo Furiarumque ora trementem,

670

Primary

secretosque pios, his dantem iura Catonem.

671

Primary

Haec inter tumidi late maris ibat imago

672

Primary

aurea, sed fluctu spumabant caerula cano;

673

Primary

et circum argento clari delphines in orbem

674

Primary

aequora verrebant caudis aestumque secabant.

675

Primary

In medio classis aeratas, Actia bella,

676

Primary

cernere erat, totumque instructo Marte videres

677

Primary

fervere Leucaten auroque effulgere fluctus.

678

Primary

Hinc Augustus agens Italos in proelia Caesar

679

Primary

cum patribus populoque, penatibus et magnis dis,

680

Primary

stans celsa in puppi; geminas cui tempora flammas

681

Primary

laeta vomunt patriumque aperitur vertice sidus.

682

Primary

Parte alia ventis et dis Agrippa secundis

683

Primary

arduus agmen agens; cui, belli insigne superbum,

684

Primary

tempora navali fulgent rostrata corona.

685

Primary

Hinc ope barbarica variisque Antonius armis,

686

Primary

victor ab Aurorae populis et litore rubro,

687

Primary

Aegyptum viresque Orientis et ultima secum

688

Primary

Bactra vehit, sequiturque (nefas) Aegyptia coniunx.

689

Primary

Una omnes ruere, ac totum spumare reductis

690

Primary

convolsum remis rostrisque tridentibus aequor.

691

Primary

alta petunt: pelago credas innare revolsas

692

Primary

Cycladas aut montis concurrere montibus altos,

693

Primary

tanta mole viri turritis puppibus instant.

694

Primary

stuppea flamma manu telisque volatile ferrum

695

Primary

spargitur, arva nova Neptunia caede rubescunt.

696

Primary

Regina in mediis patrio vocat agmina sistro

697

Primary

necdum etiam geminos a tergo respicit anguis.

698

Primary

omnigenumque deum monstra et latrator Anubis

699

Primary

contra Neptunum et Venerem contraque Minervam

700

Primary

tela tenent. Saevit medio in certamine Mavors

701

Primary

caelatus ferro tristesque ex aethere Dirae,

702

Primary

et scissa gaudens vadit Discordia palla,

703

Primary

quam cum sanguineo sequitur Bellona flagello.

704

Primary

Actius haec cernens arcum tendebat Apollo

705

Primary

desuper: omnis eo terrore Aegyptus et Indi,

706

Primary

omnis Arabs, omnes vertebant terga Sabaei.

707

Primary

Ipsa videbatur ventis regina vocatis

708

Primary

vela dare et laxos iam iamque inmittere funis.

709

Primary

Illam inter caedes pallentem morte futura

710

Primary

fecerat Ignipotens undis et Iapyge ferri,

711

Primary

contra autem magno maerentem corpore Nilum

712

Primary

pandentemque sinus et tota veste vocantem

713

Primary

caeruleum in gremium latebrosaque flumina victos.

714

Primary

At Caesar, triplici invectus Romana triumpho

715

Primary

moenia, dis Italis votum inmortale sacrabat,

716

Primary

maxuma tercentum totam delubra per urbem.

717

Primary

Laetitia ludisque viae plausuque fremebant;

718

Primary

omnibus in templis matrum chorus, omnibus arae;

719

Primary

ante aras terram caesi stravere iuvenci.

720

Primary

Ipse, sedens niveo candentis limine Phoebi,

721

Primary

dona recognoscit populorum aptatque superbis

722

Primary

postibus; incedunt victae longo ordine gentes,

723

Primary

quam variae linguis, habitu tam vestis et armis.

724

Primary

Hic Nomadum genus et discinctos Mulciber Afros,

725

Primary

hic Lelegas Carasque sagittiferosque Gelonos

726

Primary

finxerat; Euphrates ibat iam mollior undis,

727

Primary

extremique hominum Morini, Rhenusque bicornis,

728

Primary

indomitique Dahae, et pontem indignatus Araxes.

729

Primary

Talia per clipeum Volcani, dona parentis,

730

Primary

miratur rerumque ignarus imagine gaudet,

731

Primary

attollens umero famamque et fata nepotum.

Text notes and edition context

Work

Aeneid

Virgil's national epic follows Aeneas from the fall of Troy to the wars that prepare Rome's imagined future foundation.

Epic poem | Original language: Latin

Augustan Roman epic, late 1st century BCE

You are reading Book 8.

Primary Edition

J. B. Greenough

Latin | Verse

Latin base text via Perseus canonical TEI

This is the Greenough Latin text as distributed in the Perseus canonical repository.

Pilot canonical-spine import for Aeneid source books with line-level CTS identity preserved.

Source family: Latin canonical pilot texts

PerseusDL canonical-latinLit | CC BY-SA 4.0 upstream canonical text

Pinned canonical Latin TEI imports staged as pilot source-of-truth readings.

CTS range: urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.perseus-lat2:8.1 -> urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.perseus-lat2:8.731

Pinned source commit: e69eee761e5b

Source path: data/phi0690/phi003/phi0690.phi003.perseus-lat2.xml

Primary source: Latin canonical pilot texts | PerseusDL canonical-latinLit.

Canonical pilot note: this original-language edition is currently imported for Book 8 only and carries line-level CTS URNs in the runtime corpus.