Reader

Reader | Metamorphoses, Book 12

Metamorphoses

Ovid

Book 12 | Primary edition: Hugo Magnus

Text

Position

Line 1 of 628

Waypoints

Line RefHugo Magnus | Latin
1

Primary

Nescius adsumptis Priamus pater Aesacon alis

2

Primary

vivere lugebat, tumulo quoque nomen habenti

3

Primary

inferias dederat cum fratribus Hector inani.

4

Primary

Defuit officio Paridis praesentia tristi,

5

Primary

postmodo qui rapta longum cum coniuge bellum

6

Primary

attulit in patriam; coniurataeque sequuntur

7

Primary

mille rates gentisque simul commune Pelasgae.

8

Primary

Nec dilata foret vindicta, nisi aequora saevi

9

Primary

invia fecissent venti Boeotaque tellus

10

Primary

Aulide piscosa puppes tenuisset ituras.

11

Primary

Hic patrio de more Iovi cum sacra parassent,

12

Primary

ut vetus accensis incanduit ignibus ara,

13

Primary

serpere caeruleum Danai videre draconem

14

Primary

in platanum, coeptis quae stabat proxima sacris.

15

Primary

Nidus erat volucrum bis quattuor arbore summa:

16

Primary

quas simul et matrem circum sua damna volantem

17

Primary

corripuit serpens avidoque recondidit ore.

18

Primary

Obstipuere omnes. At veri providus augur

19

Primary

Thestorides “vincemus” ait, “gaudete, Pelasgi!

20

Primary

Troia cadet, sed erit nostri mora longa laboris,”

21

Primary

atque novem volucres in belli digerit annos.

22

Primary

Ille, ut erat virides amplexus in arbore ramos,

23

Primary

fit lapis et servat serpentis imagine saxum.

24

Primary

Permanet Aoniis Nereus violentus in undis

25

Primary

bellaque non transfert; et sunt qui parcere Troiae

26

Primary

Neptunum credant, quia moenia fecerat urbi.

27

Primary

At non Thestorides: nec enim nescitve tacetve

28

Primary

sanguine virgineo placandam virginis iram

29

Primary

esse deae. Postquam pietatem publica causa

30

Primary

rexque patrem vicit castumque datura cruorem

31

Primary

flentibus ante aram stetit Iphigenia ministris,

32

Primary

victa dea est nubemque oculis obiecit et inter

33

Primary

officium turbamque sacri vocesque precantum

34

Primary

supposita fertur mutasse Mycenida cerva.

35

Primary

Ergo ubi, qua decuit, lenita est caede Diana,

36

Primary

et pariter Phoebes, pariter maris ira recessit,

37

Primary

accipiunt ventos a tergo mille carinae

38

Primary

multaque perpessae Phrygia potiuntur harena.

39

Primary

Orbe locus medio est inter terrasque fretumque

40

Primary

caelestesque plagas, triplicis confinia mundi,

41

Primary

unde quod est usquam, quamvis regionibus absit,

42

Primary

inspicitur, penetratque cavas vox omnis ad aures.

43

Primary

Fama tenet summaque domum sibi legit in arce,

44

Primary

innumerosque aditus ac mille foramina tectis

45

Primary

addidit et nullis inclusit limina portis:

46

Primary

nocte dieque patet. Tota est ex aere sonanti,

47

Primary

tota fremit vocesque refert iteratque quod audit.

48

Primary

Nulla quies intus nullaque silentia parte,

49

Primary

nec tamen est clamor, sed parvae murmura vocis,

50

Primary

qualia de pelagi, siquis procul audiat, undis

51

Primary

esse solent, qualemve sonum, cum Iuppiter atras

52

Primary

increpuit nubes, extrema tonitrua reddunt.

53

Primary

Atria turba tenet: veniunt, leve vulgus, euntque

54

Primary

mixtaque cum veris passim commenta vagantur

55

Primary

milia rumorum confusaque verba volutant.

56

Primary

E quibus hi vacuas inplent sermonibus aures,

57

Primary

hi narrata ferunt alio; mensuraque ficti

58

Primary

crescit, et auditis aliquid novus adicit auctor.

59

Primary

Illic Credulitas, illic temerarius Error

60

Primary

vanaque Laetitia est consternatique Timores

61

Primary

Seditioque recens dubioque auctore Susurri.

62

Primary

Ipsa, quid in caelo rerum pelagoque geratur

63

Primary

et tellure, videt totumque inquirit in orbem.

64

Primary

Fecerat haec notum Graias cum milite forti

65

Primary

adventare rates, neque inexspectatus in armis

66

Primary

hostis adest: prohibent aditus litusque tuentur

67

Primary

Troes, et Hectorea primus fataliter hasta,

68

Primary

Protesilae, cadis, commissaque proelia magno

69

Primary

stant Danais, fortisque animae nece cognitus Hector.

70

Primary

Nec Phryges exiguo, quid Achaica dextera possit

71

Primary

sanguine senserunt. Et iam Sigea rubebant

72

Primary

litora, iam leto proles Neptunia Cygnus

73

Primary

mille viros dederat, iam curru instabat Achilles

74

Primary

totaque Peliacae sternebat cuspidis ictu

75

Primary

agmina, perque acies aut Cygnum aut Hectora quaerens

76

Primary

congreditur Cygno (decimum dilatus in annum

77

Primary

Hector erat): tum colla iugo canentia pressos

78

Primary

exhortatus equos currum direxit in hostem

79

Primary

concutiensque suis vibrantia tela lacertis

80

Primary

“quisquis es, o iuvenis” dixit “solamen habeto

81

Primary

mortis, ab Haemonio quod sis iugulatus Achille.”

82

Primary

Hactenus Aeacides; vocem gravis hasta secuta est.

83

Primary

Sed quamquam certa nullus fuit error in hasta,

84

Primary

nil tamen emissi profecit acumine ferri

85

Primary

utque hebeti pectus tantummodo contudit ictu.

86

Primary

“Nate dea, nam te fama praenovimus,” inquit

87

Primary

ille “quid a nobis vulnus miraris abesse?”

88

Primary

(mirabatur enim) “non haec, quam cernis, equinis

89

Primary

fulva iubis cassis neque onus cava parma sinistrae

90

Primary

auxilio mihi sunt: decor est quaesitus ab istis.

91

Primary

Mars quoque ob hoc capere arma solet! Removebitur omne

92

Primary

tegminis officium, tamen indestrictus abibo.

93

Primary

Est aliquid non esse satum Nereide, sed qui

94

Primary

Nereaque et natas et totum temperat aequor.”

95

Primary

Dixit et haesurum clipei curvamine telum

96

Primary

misit in Aeaciden, quod et aes et proxima rupit

97

Primary

terga novena boum, decimo tamen orbe moratum est.

98

Primary

Excutit hoc heros rursusque trementia forti

99

Primary

tela manu torsit: rursus sine vulnere corpus

100

Primary

sincerumque fuit! Nec tertia cuspis apertum

101

Primary

et se praebentem valuit destringere Cygnum.

102

Primary

Haud secus exarsit, quam circo taurus aperto,

103

Primary

cum sua terribili petit inritamina cornu,

104

Primary

poeniceas vestes, elusaque vulnera sentit.

105

Primary

Num tamen exciderit ferrum, considerat hastae:

106

Primary

haerebat ligno. “Manus est mea debilis ergo,

107

Primary

quasque” ait “ante habuit vires, effudit in uno?

108

Primary

Nam certe valuit, vel cum Lyrnesia primus

109

Primary

moenia deieci, vel cum Tenedonque suoque

110

Primary

Eetioneas inplevi sanguine Thebas,

111

Primary

vel cum purpureus populari caede Caicus

112

Primary

fluxit opusque meae bis sensit Telephus hastae.

113

Primary

Hic quoque tot caesis, quorum per litus acervos

114

Primary

et feci et video, valuit mea dextra valetque.”

115

Primary

Dixit et, ante actis veluti male crederet, hastam

116

Primary

misit in adversum Lycia de plebe Menoeten

117

Primary

loricamque simul subiectaque pectora rupit.

118

Primary

Quo plangente gravem moribundo pectore terram

119

Primary

extrahit illud idem calido de vulnere telum

120

Primary

atque ait: “Haec manus est, haec, qua modo vicimus, hasta:

121

Primary

utar in hoc isdem; sit in hoc, precor, exitus idem!”

122

Primary

Sic fatus Cygnum repetit, nec fraxinus errat

123

Primary

inque umero sonuit non evitata sinistro,

124

Primary

inde velut muro solidaque a caute repulsa est;

125

Primary

qua tamen ictus erat, signatum sanguine Cygnum

126

Primary

viderat et frustra fuerat gavisus Achilles:

127

Primary

vulnus erat nullum, sanguis fuit ille Menoetae!

128

Primary

Tum vero praeceps curru fremebundus ab alto

129

Primary

desilit et nitido securum comminus hostem

130

Primary

ense petens parmam gladio galeamque cavari

131

Primary

cernit et in duro laedi quoque corpore ferrum!

132

Primary

Haud tulit ulterius, clipeoque adversa reducto

133

Primary

ter quater ora viri, capulo cava tempora pulsat

134

Primary

cedentique sequens instat turbatque ruitque

135

Primary

attonitoque negat requiem: pavor occupat illum,

136

Primary

ante oculosque natant tenebrae, retroque ferenti

137

Primary

aversos passus medio lapis obstitit arvo.

138

Primary

Quem super inpulsum resupino corpore Cygnum

139

Primary

vi multa vertit terraeque adflixit Achilles.

140

Primary

Tum clipeo genibusque premens praecordia duris

141

Primary

vincla trahit galeae: quae presso subdita mento

142

Primary

elidunt fauces et respiramen utrumque

143

Primary

eripiunt animae. Victum spoliare parabat:

144

Primary

arma relicta videt; corpus deus aequoris albam

145

Primary

contulit in volucrem, cuius modo nomen habebat.

146

Primary

Hic labor, haec requiem multorum pugna dierum

147

Primary

attulit, et positis pars utraque substitit armis.

148

Primary

Dumque vigil Phrygios servat custodia muros

149

Primary

et vigil Argolicas servat custodia fossas,

150

Primary

festa dies aderat, qua Cygni victor Achilles

151

Primary

Pallada mactatae placabat sanguine vaccae.

152

Primary

Cuius ut inposuit prosecta calentibus aris

153

Primary

et dis acceptus penetravit in aethera nidor,

154

Primary

sacra tulere suam, pars est data cetera mensis.

155

Primary

Discubuere toris proceres et corpora tosta

156

Primary

carne replent vinoque levant curasque sitimque.

157

Primary

Non illos citharae, non illos carmina vocum

158

Primary

longave multifori delectat tibia buxi,

159

Primary

sed noctem sermone trahunt, virtusque loquendi

160

Primary

materia est: pugnas referunt hostisque suasque,

161

Primary

inque vices adita atque exhausta pericula saepe

162

Primary

commemorare iuvat,— quid enim loqueretur Achilles,

163

Primary

aut quid apud magnum potius loquerentur Achillem?

164

Primary

Proxima praecipue domito victoria Cygno

165

Primary

in sermone fuit. Visum mirabile cunctis,

166

Primary

quod iuvenis corpus nullo penetrabile telo

167

Primary

invictumque a vulnere erat ferrumque terebat.

168

Primary

Hoc ipse Aeacides, hoc mirabantur Achivi,

169

Primary

cum sic Nestor ait: “Vestro fuit unicus aevo

170

Primary

contemptor ferri nulloque forabilis ictu

171

Primary

Cygnus. At ipse olim patientem vulnera mille

172

Primary

corpore non laeso Perrhaebum Caenea vidi,

173

Primary

Caenea Perrhaebum, qui factis inclitus Othryn

174

Primary

incoluit; quoque id mirum magis esset in illo,

175

Primary

femina natus erat.” Monstri novitate feruntur

176

Primary

quisquis adest, narretque rogant. Quos inter Achilles:

177

Primary

“Dic age! nam cunctis eadem est audire voluntas,

178

Primary

o facunde senex, aevi prudentia nostri,

179

Primary

quis fuerit Caeneus, cur in contraria versus,

180

Primary

qua tibi militia, cuius certamine pugnae

181

Primary

cognitus, a quo sit victus, si victus ab ullo est.”

182

Primary

Tum senior: “Quamvis obstet mihi tarda vetustas,

183

Primary

multaque me fugiant primis spectata sub annis,

184

Primary

plura tamen memini. Nec, quae magis haereat ulla

185

Primary

pectore res nostro est inter bellique domique

186

Primary

acta tot. Ac siquem potuit spatiosa senectus

187

Primary

spectatorem operum multorum reddere, vixi

188

Primary

annos bis centum; nunc tertia vivitur aetas.

189

Primary

Clara decore fuit proles Elateia Caenis,

190

Primary

Thessalidum virgo pulcherrima, perque propinquas

191

Primary

perque tuas urbes (tibi enim popularis, Achille),

192

Primary

multorum frustra votis optata procorum.

193

Primary

Temptasset Peleus thalamos quoque forsitan illos,

194

Primary

sed iam aut contigerant illi conubia matris,

195

Primary

aut fuerant promissa, tuae. Nec Caenis in ullos

196

Primary

denupsit thalamos secretaque litora carpens

197

Primary

aequorei vim passa dei est (ita fama ferebat),

198

Primary

utque novae Veneris Neptunus gaudia cepit,

199

Primary

“sint tua vota licet” dixit “secura repulsae:

200

Primary

elige, quid voveas!” (eadem hoc quoque fama ferebat).

201

Primary

“Magnum” Caenis ait “facit haec iniuria votum;

202

Primary

tale pati iam posse nihil; da, femina ne sim:

203

Primary

omnia praestiteris.” Graviore novissima dixit

204

Primary

verba sono, poteratque viri vox illa videri,

205

Primary

sicut erat; nam iam voto deus aequoris alti

206

Primary

adnuerat dederatque super, ne saucius ullis

207

Primary

vulneribus fieri ferrove occumbere posset.

208

Primary

Munere laetus abit studiisque virilibus aevum

209

Primary

exigit Atracides Peneiaque arva pererrat.

210

Primary

Duxerat Hippodamen audaci Ixione natus,

211

Primary

nubigenasque feros positis ex ordine mensis

212

Primary

arboribus tecto discumbere iusserat antro.

213

Primary

Haemonii proceres aderant, aderamus et ipsi,

214

Primary

festaque confusa resonabat regia turba.

215

Primary

Ecce canunt Hymenaeon, et ignibus atria fumant,

216

Primary

cinctaque adest virgo matrum nuruumque caterva;

217

Primary

praesignis facie. Felicem diximus illa

218

Primary

coniuge Pirithoum: quod paene fefellimus omen.

219

Primary

Nam tibi, saevorum saevissime Centaurorum,

220

Primary

Euryte, quam vino pectus, tam virgine visa

221

Primary

ardet, et ebrietas geminata libidine regnat.

222

Primary

Protinus eversae turbant convivia mensae,

223

Primary

raptaturque comis per vim nova nupta prehensis.

224

Primary

Eurytus Hippodamen, alii, quam quisque probabant,

225

Primary

aut poterant, rapiunt, captaeque erat urbis imago.

226

Primary

Femineo clamore sonat domus: ocius omnes

227

Primary

surgimus, et primus “quae te vecordia,” Theseus

228

Primary

“Euryte, pulsat” ait, “qui me vivente lacessas

229

Primary

Pirithoum violesque duos ignarus in uno?”

230

Primary

neve ea magnanimus frustra memoraverit ore,

231

Primary

submovet instantes raptamque furentibus aufert.

232

Primary

Ille nihil contra (neque enim defendere verbis

233

Primary

talia facta potest), sed vindicis ora protervis

234

Primary

insequitur manibus generosaque pectora pulsat.

235

Primary

Forte fuit iuxta signis exstantibus asper

236

Primary

antiquus crater; quem vastum vastior ipso

237

Primary

sustulit Aegides adversaque misit in ora.

238

Primary

Sanguinis ille globos pariter cerebrumque merumque

239

Primary

vulnere et ore vomens madida resupinus harena

240

Primary

calcitrat. Ardescunt germani caede bimembres

241

Primary

certatimque omnes uno ore “arma, arma” loquuntur.

242

Primary

Vina dabant animos, et prima pocula pugna

243

Primary

missa volant fragilesque cadi curvique lebetes,

244

Primary

res epulis quondam, tum bello et caedibus aptae.

245

Primary

Primus Ophionides Amycus penetralia donis

246

Primary

haud timuit spoliare suis et primus ab aede

247

Primary

lampadibus densum rapuit funale coruscis,

248

Primary

elatumque alte, veluti qui candida tauri

249

Primary

rumpere sacrifica molitur colla securi,

250

Primary

inlisit fronti Lapithae Celadontis et ossa

251

Primary

non cognoscendo confusa relinquit in ore.

252

Primary

Exsiluere oculi, disiectisque ossibus oris

253

Primary

acta retro naris medioque est fixa palato.

254

Primary

Hunc pede convulso mensae Pellaeus acernae

255

Primary

stravit humi Pelates deiecto in pectora mento,

256

Primary

cumque atro mixtos sputantem sanguine dentes

257

Primary

vulnere Tartareas geminato mittit ad umbras.

258

Primary

Proximus ut steterat, spectans altaria vultu

259

Primary

fumida terribili “cur non” ait “utimur istis?”

260

Primary

cumque suis Gryneus inmanem sustulit aram

261

Primary

ignibus et medium Lapitharum iecit in agmen

262

Primary

depressitque duos, Brotean et Orion: Orio

263

Primary

mater erat Mycale, quam deduxisse canendo

264

Primary

saepe reluctantis constabat cornua lunae.

265

Primary

“Non inpune feres, teli modo copia detur!”

266

Primary

dixerat Exadius telique habet instar, in alta

267

Primary

quae fuerant pinu votivi cornua cervi.

268

Primary

Figitur hinc duplici Gryneus in lumina ramo

269

Primary

eruiturque oculos, quorum pars cornibus haeret,

270

Primary

pars fluit in barbam concretaque sanguine pendet.

271

Primary

Ecce rapit mediis flagrantem Rhoetus ab aris

272

Primary

pruniceum torrem dextraque a parte Charaxi

273

Primary

tempora perstringit fulvo protecta capillo.

274

Primary

Correpti rapida, veluti seges arida, flamma

275

Primary

arserunt crines, et vulnere sanguis inustus

276

Primary

terribilem stridore sonum dedit, ut dare ferrum

277

Primary

igne rubens plerumque solet, quod forcipe curva

278

Primary

cum faber eduxit, lacubus demittit: at illud

279

Primary

stridet et in tepida submersum sibilat unda.

280

Primary

Saucius hirsutis avidum de crinibus ignem

281

Primary

excutit inque umeros limen tellure revulsum

282

Primary

tollit, onus plaustri, quod ne permittat in hostem,

283

Primary

ipsa facit gravitas: socium quoque saxea moles

284

Primary

oppressit spatio stantem propiore Cometen.

285

Primary

Gaudia nec retinet Rhoetus: “Sic, conprecor,” inquit

286

Primary

“cetera sit fortis castrorum turba tuorum!”

287

Primary

semicremoque novat repetitum stipite vulnus,

288

Primary

terque quaterque gravi iuncturas verticis ictu

289

Primary

rupit, et in liquido sederunt ossa cerebro.

290

Primary

Victor ad Euagrum Corythumque Dryantaque transit;

291

Primary

e quibus ut prima tectus lanugine malas

292

Primary

procubuit Corythus, “puero quae gloria fuso

293

Primary

parta tibi est?” Euagrus ait, nec dicere Rhoetus

294

Primary

plura sinit rutilasque ferox in aperta loquentis

295

Primary

condidit ora viri perque os in pectora flammas.

296

Primary

Te quoque, saeve Drya, circum caput igne rotato

297

Primary

insequitur; sed non in te quoque constitit idem

298

Primary

exitus: adsiduae successu caedis ovantem,

299

Primary

qua iuncta est umero cervix, sude figis obusta.

300

Primary

Ingemuit duroque sudem vix osse revellit

301

Primary

Rhoetus et ipse suo madefactus sanguine fugit.

302

Primary

Fugit et Orneus Lycabasque et saucius armo

303

Primary

dexteriore Medon et cum Pisenore Thaumas,

304

Primary

quique pedum nuper certamine vicerat omnes

305

Primary

Mermeros (accepto tum vulnere tardius ibat!),

306

Primary

et Pholus et Melaneus et Abas praedator aprorum,

307

Primary

quique suis frustra bellum dissuaserat augur,

308

Primary

Astylos: ille etiam metuenti vulnera Nesso

309

Primary

“ne fuge! ad Herculeos” inquit “servaberis arcus.”

310

Primary

At non Eurynomus Lycidasque et Areos et Imbreus

311

Primary

effugere necem: quos omnes dextra Dryantis

312

Primary

perculit adversos. Adversum tu quoque, quamvis

313

Primary

terga fugae dederas, vulnus, Crenaee, tulisti;

314

Primary

nam grave respiciens inter duo lumina ferrum,

315

Primary

qua naris fronti committitur, accipis, imae.

316

Primary

In tanto fremitu cunctis sine fine iacebat

317

Primary

sopitus venis et inexperrectus Aphidas

318

Primary

languentique manu carchesia mixta tenebat,

319

Primary

fusus in Ossaeae villosis pellibus ursae.

320

Primary

Quem procul ut vidit frustra nulla arma moventem,

321

Primary

inserit amento digitos “miscenda” que dixit

322

Primary

“cum Styge vina bibes!” Phorbas; nec plura moratus

323

Primary

in iuvenem torsit iaculum, ferrataque collo

324

Primary

fraxinus, ut casu iacuit resupinus, adacta est.

325

Primary

Mors caruit sensu, plenoque e gutture fluxit

326

Primary

inque toros inque ipsa niger carchesia sanguis.

327

Primary

Vidi ego Petraeum conantem tollere terra

328

Primary

glandiferam quercum; quam dum conplexibus ambit

329

Primary

et quatit huc illuc labefactaque robora iactat,

330

Primary

lancea Pirithoi costis inmissa Petraei

331

Primary

pectora cum duro luctantia robore fixit.

332

Primary

Pirithoi cecidisse Lycum virtute ferebant,

333

Primary

Pirithoi virtute Chromin. Sed uterque minorem

334

Primary

victori titulum quam Dictys Helopsque dederunt:

335

Primary

fixus Helops iaculo, quod pervia tempora fecit

336

Primary

et missum a dextra laevam penetravit ad aurem;

337

Primary

Dictys, ab ancipiti delapsus acumine montis,

338

Primary

dum fugit instantem trepidans Ixione natum,

339

Primary

decidit in praeceps et pondere corporis ornum

340

Primary

ingentem fregit suaque induit ilia fractae.

341

Primary

Victor adest Aphareus saxumque e monte revulsum

342

Primary

mittere conatur: mittentem stipite querno

343

Primary

occupat Aegides cubitique ingentia frangit

344

Primary

ossa; nec ulterius dare corpus inutile leto

345

Primary

aut vacat aut curat tergoque Bienoris alti

346

Primary

insilit haud solito quemquam portare nisi ipsum,

347

Primary

opposuitque genu costis prensamque sinistra

348

Primary

caesariem retinens vultum minitantiaque ora

349

Primary

robore nodoso praeduraque tempora fregit:

350

Primary

robore Nedymnum iaculatoremque Lycopen

351

Primary

sternit et inmissa protectum pectora barba

352

Primary

Hippason et summis exstantem Riphea silvis

353

Primary

Thereaque, Haemoniis qui prensos montibus ursos

354

Primary

ferre domum vivos indignantesque solebat.

355

Primary

Haud tulit utentem pugnae successibus ultra

356

Primary

Thesea Demoleon: solido divellere dumo

357

Primary

annosam pinum magno molimine temptat;

358

Primary

quod quia non potuit, praefractam misit in hostem.

359

Primary

Sed procul a telo Theseus veniente recessit

360

Primary

Pallados admonitu: credi sic ipse volebat.

361

Primary

Non tamen arbor iners cecidit; nam Crantoris alti

362

Primary

abscidit iugulo pectusque umerumque sinistrum.

363

Primary

Armiger ille tui fuerat genitoris, Achille,

364

Primary

quem Dolopum rector, bello superatus, Amyntor

365

Primary

Aeacidae dederat pacis pignusque fidemque.

366

Primary

Hunc procul ut foedo disiectum vulnere Peleus

367

Primary

vidit, “at inferias, iuvenum gratissime Crantor,

368

Primary

accipe” ait, validoque in Demoleonta lacerto

369

Primary

fraxineam misit, mentis quoque viribus, hastam.

370

Primary

Quae laterum cratem praerupit et ossibus haerens

371

Primary

intremuit. Trahit ille manu sine cuspide lignum

372

Primary

(id quoque vix sequitur), cuspis pulmone retenta est.

373

Primary

Ipse dolor vires animo dabat: aeger in hostem

374

Primary

erigitur pedibusque virum proculcat equinis.

375

Primary

Excipit ille ictus galea clipeoque sonanti

376

Primary

defensatque umeros praetentaque sustinet arma

377

Primary

perque armos uno duo pectora perforat ictu.

378

Primary

Ante tamen leto dederat Phlegraeon et Hylen

379

Primary

eminus, Iphinoum conlato Marte Claninque;

380

Primary

additur his Dorylas, qui tempora tecta gerebat

381

Primary

pelle lupi saevique vicem praestantia teli

382

Primary

cornua vara boum multo rubefacta cruore.

383

Primary

Huic ego (nam vires animus dabat) “adspice,” dixi,

384

Primary

“quantum concedant nostro tua cornua ferro!”

385

Primary

et iaculum torsi; quod cum vitare nequiret,

386

Primary

opposuit dextram passurae vulnera fronti:

387

Primary

adfixa est cum fronte manus. Fit clamor, at illum

388

Primary

haerentem Peleus et acerbo vulnere victum

389

Primary

(stabat enim propior) mediam ferit ense sub alvum.

390

Primary

Prosiluit terraque ferox sua viscera traxit

391

Primary

tractaque calcavit calcataque rupit et illis

392

Primary

crura quoque inpediit et inani concidit alvo.

393

Primary

Nec te pugnantem tua, Cyllare, forma redemit,

394

Primary

si modo naturae formam concedimus illi:

395

Primary

barba erat incipiens, barbae color aureus, aurea

396

Primary

ex umeris medios coma dependebat in armos.

397

Primary

Gratus in ore vigor; cervix umerique manusque

398

Primary

pectoraque artificum laudatis proxima signis,

399

Primary

et quacumque vir est; nec equi mendosa sub illo

400

Primary

deteriorque viro facies: da colla caputque,

401

Primary

Castore dignus erit; sic tergum sessile, sic sunt

402

Primary

pectora celsa toris. Totus pice nigrior atra;

403

Primary

candida cauda tamen, color est quoque cruribus albus.

404

Primary

Multae illum petiere sua de gente, sed una

405

Primary

abstulit Hylonome, qua nulla decentior inter

406

Primary

semiferos altis habitavit femina silvis.

407

Primary

Haec et blanditiis et amando et amare fatendo

408

Primary

Cyllaron una tenet; cultus quoque, quantus in illis

409

Primary

esse potest membris, ut sit coma pectine levis,

410

Primary

ut modo rore maris, modo se violave rosave

411

Primary

inplicet, interdum candentia lilia gestet,

412

Primary

bisque die lapsis Pagasaeae vertice silvae

413

Primary

fontibus ora lavet, bis flumine corpora tingat,

414

Primary

nec nisi quae deceant electarumque ferarum

415

Primary

aut umero aut lateri praetendat vellera laevo.

416

Primary

Par amor est illis: errant in montibus una,

417

Primary

antra simul subeunt; et tum Lapitheia tecta

418

Primary

intrarant pariter, pariter fera bella gerebant.

419

Primary

Auctor in incerto est: iaculum de parte sinistra

420

Primary

venit et inferius qua collo pectora subsunt,

421

Primary

Cyllare, te fixit; parvo cor vulnere laesum

422

Primary

corpore cum toto post tela educta refrixit.

423

Primary

Protinus Hylonome morientes excipit artus

424

Primary

inpositaque manu vulnus fovet oraque ad ora

425

Primary

admovet atque animae fugienti obsistere temptat.

426

Primary

Ut videt exstinctum, dictis, quae clamor ad aures

427

Primary

arcuit ire meas, telo, quod inhaeserat illi,

428

Primary

incubuit moriensque suum conplexa maritum est.

429

Primary

Ante oculos stat et ille meos, qui sena leonum

430

Primary

vinxerat inter se conexis vellera nodis,

431

Primary

Phaeocomes, hominemque simul protectus equumque.

432

Primary

Codice qui misso, quem vix iuga bina moverent,

433

Primary

Tectaphon Oleniden a summo vertice fregit.

434

Primary

fracta volubilitas capitis latissima, perque os

435

Primary

perque cavas nares oculosque auresque cerebrum

436

Primary

molle fluit veluti concretum vimine querno

437

Primary

lac solet, utve liquor rari sub pondere cribri

438

Primary

manat et exprimitur per densa foramina spissus.

439

Primary

Ast ego, dum parat hic armis nudare iacentem,

440

Primary

(scit tuus hoc genitor) gladium spoliantis in ima

441

Primary

ilia demisi. Chthonius quoque Teleboasque

442

Primary

ense iacent nostro: ramum prior ille bifurcum

443

Primary

gesserat, hic iaculum; iaculo mihi vulnera fecit:

444

Primary

signa vides! adparet adhuc vetus inde cicatrix.

445

Primary

Tunc ego debueram capienda ad Pergama mitti,

446

Primary

tum poteram magni, si non superare, morari

447

Primary

Hectoris arma meis! Illo sed tempore nullus,

448

Primary

aut puer Hector erat, nunc me mea deficit aetas.

449

Primary

Quid tibi victorem gemini Periphanta Pyraethi,

450

Primary

Ampyca quid referam, qui quadrupedantis Echecli

451

Primary

fixit in adverso cornum sine cuspide vultu?

452

Primary

Vecte Pelethronium Macareus in pectus adacto

453

Primary

stravit Erigdupum, memini et venabula condi

454

Primary

inguine Nesseis manibus coniecta Cymeli.

455

Primary

Nec tu credideris tantum cecinisse futura

456

Primary

Ampyciden Mopsum: Mopso iaculante biformis

457

Primary

accubuit frustraque loqui temptavit Hodites

458

Primary

ad mentum lingua mentoque ad guttura fixo.

459

Primary

Quinque neci Caeneus dederat, Styphelumque Bromumque

460

Primary

Antimachumque Elymumque securiferumque Pyraechmen:

461

Primary

vulnera non memini, numerum nomenque notavi.

462

Primary

Provolat Emathii spoliis armatus Alesi,

463

Primary

quem dederat leto, membris et corpore Latreus

464

Primary

maximus: huic aetas inter iuvenemque senemque,

465

Primary

vis iuvenalis erat, variabant tempora cani.

466

Primary

Qui clipeo gladioque Macedoniaque sarisa

467

Primary

conspicuus faciemque obversus in agmen utrumque

468

Primary

armaque concussit certumque equitavit in orbem

469

Primary

verbaque tot fudit vacuas animosus in auras:

470

Primary

“Et te, Caeni, feram? Nam tu mihi femina semper,

471

Primary

tu mihi Caenis eris. Nec te natalis origo

472

Primary

commonuit, mentemque subit, quo praemia facto

473

Primary

quaque viri falsam speciem mercede parasti?

474

Primary

Quid sis nata, vide, vel quid sis passa, columque,

475

Primary

i, cape cum calathis et stamina pollice torque:

476

Primary

bella relinque viris.” Iactanti talia Caeneus

477

Primary

extentum cursu missa latus eruit hasta,

478

Primary

qua vir equo commissus erat. Furit ille dolore

479

Primary

nudaque Phyllei iuvenis ferit ora sarisa.

480

Primary

Non secus haec resilit, quam tecti a culmine grando,

481

Primary

aut siquis parvo feriat cava tympana saxo.

482

Primary

Comminus adgreditur laterique recondere duro

483

Primary

luctatur gladium: gladio loca pervia non sunt.

484

Primary

“Haud tamen effugies! medio iugulaberis ense,

485

Primary

quandoquidem mucro est hebes” inquit et in latus ensem

486

Primary

obliquat longaque amplectitur ilia dextra.

487

Primary

Plaga facit gemitus in corpore marmoris icti,

488

Primary

fractaque dissiluit percusso lammina callo.

489

Primary

Ut satis inlaesos miranti praebuit artus,

490

Primary

“nunc age,” ait Caeneus, “nostro tua corpora ferro

491

Primary

temptemus!” capuloque tenus demisit in armos

492

Primary

ensem fatiferum caecumque in viscera movit

493

Primary

versavitque manu vulnusque in vulnere fecit.

494

Primary

Ecce ruunt vasto rabidi clamore bimembres

495

Primary

telaque in hunc omnes unum mittuntque feruntque.

496

Primary

Tela retusa cadunt: manet inperfossus ab omni

497

Primary

inque cruentatus Caeneus Elateius ictu.

498

Primary

Fecerat attonitos nova res. “Heu dedecus ingens!”

499

Primary

Monychus exclamat, “populus superamur ab uno

500

Primary

vixque viro: quamquam ille vir est, nos segnibus actis

501

Primary

quod fuit ille, sumus! Quid membra inmania prosunt?

502

Primary

Quid geminae vires et quod fortissima rerum

503

Primary

in nobis duplex natura animalia iunxit?

504

Primary

Nec nos matre dea, nec nos Ixione natos

505

Primary

esse reor, qui tantus erat, Iunonis ut altae

506

Primary

spem caperet: nos semimari superamur ab hoste!

507

Primary

Saxa trabesque super totosque involvite montes

508

Primary

vivacemque animam missis elidite silvis!

509

Primary

silva premat fauces, et erit pro vulnere pondus.”

510

Primary

Dixit et insanis deiectam viribus austri

511

Primary

forte trabem nactus validum coniecit in hostem

512

Primary

exemplumque fuit, parvoque in tempore nudus

513

Primary

arboris Othrys erat, nec habebat Pelion umbras.

514

Primary

Obrutus inmani tumulo sub pondere Caeneus

515

Primary

aestuat arboreo congestaque robora duris

516

Primary

fert umeris. Sed enim postquam super ora caputque

517

Primary

crevit onus neque habet, quas ducat, spiritus auras,

518

Primary

deficit interdum, modo se super aera frustra

519

Primary

tollere conatur iactasque evolvere silvas,

520

Primary

interdumque movet, veluti, quam cernimus, ecce,

521

Primary

ardua si terrae quatiatur motibus Ide.

522

Primary

Exitus in dubio est: alii sub inania corpus

523

Primary

Tartara detrusum silvarum mole ferebant;

524

Primary

abnuit Ampycides medioque ex aggere fulvis

525

Primary

vidit avem pennis liquidas exire sub auras,

526

Primary

quae mihi tum primum, tunc est conspecta supremum.

527

Primary

Hanc ubi lustrantem leni sua castra volatu

528

Primary

Mopsus et ingenti circum clangore sonantem

529

Primary

adspexit pariterque animis oculisque secutus

530

Primary

“o salve” dixit, “Lapithaeae gloria gentis,

531

Primary

maxime vir quondam, sed nunc avis unica, Caeneu!”

532

Primary

Credita res auctore suo est: dolor addidit iram,

533

Primary

oppressumque aegre tulimus tot ab hostibus unum;

534

Primary

nec prius abstitimus ferro exercere dolorem,

535

Primary

quam data pars leto, partem fuga noxque removit.”

536

Primary

Haec inter Lapithas et semihomines Centauros

537

Primary

proelia Tlepolemus Pylio referente dolorem

538

Primary

praeteriti Alcidae tacito non pertulit ore

539

Primary

atque ait: “Herculeae mirum est oblivia laudis

540

Primary

acta tibi, senior! Certe mihi saepe referre

541

Primary

nubigenas domitos a se pater esse solebat.”

542

Primary

Tristis ad haec Pylius: “Quid me meminisse malorum

543

Primary

cogis et obductos oculis rescindere luctus

544

Primary

inque tuum genitorem odium offensasque fateri?

545

Primary

Ille quidem maiora fide, di! gessit et orbem

546

Primary

inplevit meritis, quod mallem posse negare:

547

Primary

sed neque Deiphobum nec Polydamanta nec ipsum

548

Primary

Hectora laudamus—quis enim laudaverit hostem?

549

Primary

Ille tuus genitor Messenia moenia quondam

550

Primary

stravit et inmeritas urbes Elimque Pylumque

551

Primary

diruit inque meos ferrum flammamque penatis

552

Primary

inpulit, utque alios taceam, quos ille peremit,

553

Primary

bis sex Nelidae fuimus, conspecta iuventus:

554

Primary

bis sex Herculeis ceciderunt me minus uno

555

Primary

viribus; atque alios vinci potuisse ferendum est:

556

Primary

mira Periclymeni mors est, cui posse figuras

557

Primary

sumere, quas vellet, rursusque reponere sumptas

558

Primary

Neptunus dederat, Nelei sanguinis auctor.

559

Primary

Hic ubi nequiquam est formas variatus in omnes,

560

Primary

vertitur in faciem volucris, quae fulmina curvis

561

Primary

ferre solet pedibus divum gratissima regi;

562

Primary

Viribus usus avis pennis rostroque redunco

563

Primary

hamatisque viri laniaverat unguibus ora:

564

Primary

tendit in hunc nimium certos Tirynthius arcus

565

Primary

atque inter nubes sublimia membra ferentem

566

Primary

pendentemque ferit, lateri qua iungitur ala;

567

Primary

nec grave vulnus erat sed rupti vulnere nervi

568

Primary

deficiunt motumque negant viresque volandi.

569

Primary

Decidit in terram, non concipientibus auras

570

Primary

infirmis pennis, et qua levis haeserat alae,

571

Primary

corporis adfixi pressa est gravitate sagitta

572

Primary

perque latus summum iugulo est exacta sinistro.

573

Primary

Nunc videor debere tui praeconia rebus

574

Primary

Herculis, o Rhodiae rector pulcherrime classis?

575

Primary

Nec tamen ulterius, quam fortia facta silendo

576

Primary

ulciscor fratres: solida est mihi gratia tecum.”

577

Primary

Haec postquam dulci Neleius edidit ore,

578

Primary

a sermone senis repetito munere Bacchi

579

Primary

surrexere toris: nox est data cetera somno.

580

Primary

At deus, aequoreas qui cuspide temperat undas,

581

Primary

in volucrem corpus nati Phaethontida versum

582

Primary

mente dolet patria saevumque perosus Achillem

583

Primary

exercet memores plus quam civiliter iras,

584

Primary

iamque fere tracto duo per quinquennia bello

585

Primary

talibus intonsum conpellat Sminthea dictis:

586

Primary

“O mihi de fratris longe gratissime natis,

587

Primary

inrita qui mecum posuisti moenia Troiae,

588

Primary

ecquid, ubi has iamiam casuras adspicis arces,

589

Primary

ingemis? Aut ecquid tot defendentia muros

590

Primary

milia caesa doles? Ecquid, ne persequar omnes,

591

Primary

Hectoris umbra subit circum sua Pergama tracti?

592

Primary

cum tamen ille ferox belloque cruentior ipso

593

Primary

vivit adhuc, operis nostri populator, Achilles.

594

Primary

Det mihi se! faxo, triplici quid cuspide possim,

595

Primary

sentiat; at quoniam concurrere comminus hosti

596

Primary

non datur, occulta necopinum perde sagitta!”

597

Primary

Adnuit atque animo pariter patruique suoque

598

Primary

Delius indulgens nebula velatus in agmen

599

Primary

pervenit Iliacum mediaque in caede virorum

600

Primary

rara per ignotos spargentem cernit Achivos

601

Primary

tela Parim fassusque deum “Quid spicula perdis

602

Primary

sanguine plebis?” ait. “Siqua est tibi cura tuorum,

603

Primary

vertere in Aeaciden caesosque ulciscere fratres!”

604

Primary

Dixit et ostendens sternentem Troica ferro

605

Primary

corpora Peliden, arcus obvertit in illum

606

Primary

certaque letifera direxit spicula dextra.

607

Primary

Quod Priamus gaudere senex post Hectora posset,

608

Primary

hoc fuit: ille igitur tantorum victor, Achille,

609

Primary

victus es a timido Graiae raptore maritae!

610

Primary

At si femineo fuerat tibi Marte cadendum,

611

Primary

Thermodontiaca malles cecidisse bipenni!

612

Primary

Iam timor ille Phrygum, decus et tutela Pelasgi

613

Primary

nominis, Aeacides, caput insuperabile bello,

614

Primary

arserat: armarat deus idem idemque cremabat;

615

Primary

iam cinis est, et de tam magno restat Achille

616

Primary

nescio quid parvam, quod non bene conpleat urnam:

617

Primary

at vivit totum quae gloria conpleat orbem!

618

Primary

Haec illi mensura viro respondet, et hac est

619

Primary

par sibi Pelides nec inania Tartara sentit.

620

Primary

Ipse etiam, ut, cuius fuerit, cognoscere posses

621

Primary

bella movet clipeus, deque armis arma feruntur.

622

Primary

Non ea Tydides, non audet Oileos Aiax,

623

Primary

non minor Atrides, non bello maior et aevo

624

Primary

poscere, non alii: solis Telamone creato

625

Primary

Laerteque fuit tantae fiducia laudis.

626

Primary

A se Tantalides onus invidiamque removit

627

Primary

Argolicosque duces mediis considere castris

628

Primary

iussit et arbitrium litis traiecit in omnes.

Text notes and edition context

Work

Metamorphoses

Ovid arranges myth as a chain of transformations, linking creation, desire, punishment, divine violence, and poetic self-fashioning across fifteen books.

Mythological epic / narrative poem | Original language: Latin

Early Imperial Roman poem, completed in the early 1st century CE

You are reading Book 12.

Primary Edition

Hugo Magnus

Latin | Verse

Latin base text via Perseus canonical TEI

This is the Magnus Latin text as distributed in the Perseus canonical repository.

Pilot canonical-spine import for Metamorphoses source books with line-level CTS identity preserved.

Source family: Latin canonical pilot texts

PerseusDL canonical-latinLit | CC BY-SA 4.0 upstream canonical text

Pinned canonical Latin TEI imports staged as pilot source-of-truth readings.

CTS range: urn:cts:latinLit:phi0959.phi006.perseus-lat2:12.1 -> urn:cts:latinLit:phi0959.phi006.perseus-lat2:12.628

Pinned source commit: e69eee761e5b

Source path: data/phi0959/phi006/phi0959.phi006.perseus-lat2.xml

Primary source: Latin canonical pilot texts | PerseusDL canonical-latinLit.

Canonical pilot note: this original-language edition is currently imported for Book 12 only and carries line-level CTS URNs in the runtime corpus.