Reader

Reader | Metamorphoses, Book 13

Metamorphoses

Ovid

Book 13 | Primary edition: Hugo Magnus

Text

Position

Line 1 of 968

Waypoints

Line RefHugo Magnus | Latin
1

Primary

Consedere duces, et vulgi stante corona

2

Primary

surgit ad hos clipei dominus septemplicis Aiax,

3

Primary

utque erat impatiens irae, Sigeia torvo

4

Primary

litora respexit classemque in litore vultu

5

Primary

intendensque manus “agimus, pro Iuppiter!” inquit

6

Primary

“ante rates causam, et mecum confertur Ulixes!

7

Primary

At non Hectoreis dubitavit cedere flammis,

8

Primary

quas ego sustinui, quas hac a classe fugavi.

9

Primary

Tutius est igitur fictis contendere verbis,

10

Primary

quam pugnare manu! Sed nec mihi dicere promptum,

11

Primary

nec facere est isti: quantumque ego Marte feroci

12

Primary

quantum acie valeo, tantum valet iste loquendo.

13

Primary

Nec memoranda tamen vobis mea facta, Pelasgi,

14

Primary

esse reor: vidistis enim. Sua narret Ulixes,

15

Primary

quae sine teste gerit, quorum nox conscia sola est.

16

Primary

Praemia magna peto, fateor; sed demit honorem

17

Primary

aemulus: Aiaci non est tenuisse superbum,

18

Primary

sit licet hoc ingens, quidquid speravit Ulixes.

19

Primary

Iste tulit pretium iam nunc temptaminis huius,

20

Primary

quod, cum victus erit, mecum certasse feretur.

21

Primary

Atque ego, si virtus in me dubitabilis esset,

22

Primary

nobilitate potens essem, Telamone creatus,

23

Primary

moenia qui forti Troiana sub Hercule cepit

24

Primary

litoraque intravit Pagasaea Colcha carina.

25

Primary

Aeacus huic pater est, qui iura silentibus illic

26

Primary

reddit, ubi Aeoliden saxum grave Sisyphon urget.

27

Primary

Aeacon agnoscit summus prolemque fatetur

28

Primary

Iuppiter esse suam: sic a Iove tertius Aiax.

29

Primary

Nec tamen haec series in causam prosit, Achivi,

30

Primary

si mihi cum magno non est communis Achille:

31

Primary

frater erat, fraterna peto! Quid sanguine cretus

32

Primary

Sisyphio furtisque et fraude simillimus illi

33

Primary

inseris Aeacidis alienae nomina gentis?

34

Primary

An quod in arma prior nulloque sub indice veni,

35

Primary

arma neganda mihi, potiorque videbitur ille,

36

Primary

ultima qui cepit detrectavitque furore

37

Primary

militiam ficto, donec sollertior isto

38

Primary

et sibi inutilior timidi commenta retexit

39

Primary

Naupliades animi vitataque traxit ad arma?

40

Primary

Optima num sumat, quia sumere noluit ulla:

41

Primary

nos inhonorati et donis patruelibus orbi,

42

Primary

obtulimus quia nos ad prima pericula, simus?

43

Primary

Atque utinam aut verus furor ille, aut creditus esset,

44

Primary

nec comes hic Phrygias umquam venisset ad arces

45

Primary

hortator scelerum. Non te, Poeantia proles,

46

Primary

expositum Lemnos nostro cum crimine haberet!

47

Primary

Qui nunc, ut memorant, silvestribus abditus antris

48

Primary

saxa moves gemitu Laertiadaeque precaris

49

Primary

quae meruit: quae, si di sunt, non vana precaris!

50

Primary

Et nunc ille eadem nobis iuratus in arma,

51

Primary

heu! pars una ducum, quo successore sagittae

52

Primary

Herculis utuntur, fractus morboque fameque

53

Primary

velaturque aliturque avibus, volucresque petendo

54

Primary

debita Troianis exercet spicula fatis.

55

Primary

Ille tamen vivit, quia non comitavit Ulixen;

56

Primary

mallet et infelix Palamedes esse relictus:

57

Primary

viveret aut certe letum sine crimine haberet!

58

Primary

Quem male convicti nimium memor iste furoris

59

Primary

prodere rem Danaam finxit fictumque probavit

60

Primary

crimen et ostendit, quod iam praefoderat, aurum.

61

Primary

Ergo aut exsilio vires subduxit Achivis,

62

Primary

aut nece: sic pugnat, sic est metuendus Ulixes.

63

Primary

Qui licet eloquio fidum quoque Nestora vincat,

64

Primary

haud tamen efficiet, desertum ut Nestora crimen

65

Primary

esse rear nullum. Qui cum imploraret Ulixem

66

Primary

vulnere tardus equi fessusque senilibus annis,

67

Primary

proditus a socio est. Non haec mihi crimina fingi

68

Primary

scit bene Tydides, qui nomine saepe vocatum

69

Primary

corripuit trepidoque fugam exprobravit amico.

70

Primary

Adspiciunt oculis superi mortalia iustis!

71

Primary

En eget auxilio, qui non tulit, utque reliquit,

72

Primary

sic linquendus erat: legem sibi dixerat ipse.

73

Primary

Conclamat socios: adsum videoque trementem

74

Primary

pallentemque metu et metuentem morte futura;

75

Primary

opposui molem clipei texique iacentem

76

Primary

servavique animam (minimum est hic laudis) inertem.

77

Primary

Si perstas certare, locum redeamus in illum:

78

Primary

redde hostem vulnusque tuum solitumque timorem

79

Primary

post clipeumque late et mecum contende sub illo!

80

Primary

At postquam eripui, cui standi vulnera vires

81

Primary

non dederant, nullo tardatus vulnere fugit.

82

Primary

Hector adest secumque deos in proelia ducit,

83

Primary

quaque ruit, non tu tantum terreris, Ulixe,

84

Primary

sed fortes etiam: tantum trahit ille timoris.

85

Primary

Hunc ego sanguineae successu caedis ovantem

86

Primary

eminus ingenti resupinum pondere fudi,

87

Primary

hunc ego poscentem, cum quo concurreret, unus

88

Primary

sustinui, sortemque meam vovistis, Achivi,

89

Primary

et vestrae valuere preces! Si quaeritis huius

90

Primary

fortunam pugnae, non sum superatus ab illo.

91

Primary

Ecce ferunt Troes ferrumque ignesque Iovemque

92

Primary

in Danaas classes: ubi nunc facundus Ulixes?

93

Primary

Nempe ego mille meo protexi pectore puppes,

94

Primary

spem vestri reditus: date pro tot navibus arma!

95

Primary

Quod si vera licet mihi dicere, quaeritur istis,

96

Primary

quam mihi, maior honos, coniunctaque gloria nostra est,

97

Primary

atque Aiax armis, non Aiaci arma petuntur.

98

Primary

Conferat his Ithacus Rhesum imbellemque Dolona

99

Primary

Priamidenque Helenum rapta cum Pallade captum:

100

Primary

luce nihil gestum est, nihil est Diomede remoto.

101

Primary

Si semel ista datis meritis tam vilibus arma,

102

Primary

dividite, et pars sit maior Diomedis in illis!

103

Primary

Quo tamen haec Ithaco, qui clam, qui semper inermis

104

Primary

rem gerit et furtis incautum decipit hostem?

105

Primary

Ipse nitor galeae claro radiantis ab auro

106

Primary

insidias prodet manifestabitque latentem.

107

Primary

Sed neque Dulichius sub Achillis casside vertex

108

Primary

pondera tanta feret, nec non onerosa gravisque

109

Primary

Pelias hasta potest imbellibus esse lacertis,

110

Primary

nec clipeus vasti concretus imagine mundi

111

Primary

conveniet timidae nataeque ad furta sinistrae:

112

Primary

debilitaturum quid te petis, Improbe, munus?

113

Primary

Quod tibi si populi donaverit error Achivi,

114

Primary

cur spolieris, erit, non cur metuaris ab hoste,

115

Primary

et fuga, qua sola cunctos, timidissime, vincis,

116

Primary

tarda futura tibi est gestamina tanta trahenti.

117

Primary

Adde quod iste tuus, tam raro proelia passus,

118

Primary

integer est clipeus: nostro, qui tela ferendo

119

Primary

mille patet plagis, novus est successor habendus.

120

Primary

Denique (quid verbis opus est?) spectemur agendo!

121

Primary

Arma viri fortis medios mittantur in hostes:

122

Primary

inde iubete peti et referentem ornate relatis?”

123

Primary

Finierat Telamone satus vulgique secutum

124

Primary

ultima murmur erat, donec Laertius heros

125

Primary

adstitit atque oculos paulum tellure moratos

126

Primary

sustulit ad proceres exspectatoque resolvit

127

Primary

ora sono; neque abest facundis gratia dictis.

128

Primary

“Si mea cum vestris valuissent vota, Pelasgi,

129

Primary

non foret ambiguus tanti certaminis heres,

130

Primary

tuque tuis armis, nos te poteremur, Achille.

131

Primary

Quem quoniam non aequa mihi vobisque negarunt

132

Primary

fata” (manuque simul veluti lacrimantia tersit

133

Primary

lumina), “quis magno melius succedit Achilli,

134

Primary

quam per quem magnus Danais successit Achilles?

135

Primary

Huic modo ne prosit, quod, uti est, hebes esse videtur,

136

Primary

neve mihi noceat, quod vobis semper, Achivi,

137

Primary

profuit ingenium, meaque haec facundia, siqua est,

138

Primary

quae nunc pro domino, pro vobis saepe locuta est,

139

Primary

invidia careat, bona nec sua quisque recuset.

140

Primary

Nam genus et proavos et quae non fecimus ipsi,

141

Primary

vix ea nostra voco; sed enim quia rettulit Aiax

142

Primary

esse Iovis pronepos, nostri quoque sanguinis auctor

143

Primary

Iuppiter est, totidemque gradus distamus ab illo.

144

Primary

Nam mihi Laertes pater est, Arcesius illi,

145

Primary

Iuppiter huic, neque in his quisquam damnatus et exsul.

146

Primary

Est quoque per matrem Cyllenius addita nobis

147

Primary

altera nobilitas: deus est in utroque parente.

148

Primary

Sed neque materno quod sum generosior ortu,

149

Primary

nec mihi quod pater est fraterni sanguinis insons,

150

Primary

proposita arma peto: meritis expendite causam,

151

Primary

dummodo, quod fratres Telamon Peleusque fuerunt,

152

Primary

Aiacis meritum non sit nec sanguinis ordo,

153

Primary

sed virtutis honor spoliis quaeratur in istis!

154

Primary

Aut si proximitas primusque requiritur heres,

155

Primary

est genitor Peleus, est Pyrrhus filius illi.

156

Primary

Quis locus Aiaci? Phthiam haec Scyrumve ferantur!

157

Primary

Nec minus est isto Teucer patruelis Achilli:

158

Primary

num petit ille tamen? num si petat, auferat illa?

159

Primary

Ergo operum quoniam nudum certamen habetur:

160

Primary

plura quidem feci, quam quae comprendere dictis

161

Primary

in promptu mihi sit; rerum tamen ordine ducar.

162

Primary

Praescia venturi genetrix Nereia leti

163

Primary

dissimulat cultu natum, et deceperat omnes,

164

Primary

in quibus Aiacem, sumptae fallacia vestis.

165

Primary

Arma ego femineis animum motura virilem

166

Primary

mercibus inserui, neque adhuc proiecerat heros

167

Primary

virgineos habitus, cum parmam hastamque tenenti

168

Primary

“nate dea,” dixi “tibi se peritura reservant

169

Primary

Pergama! quid dubitas ingentem evertere Troiam?”

170

Primary

iniecique manum fortemque ad fortia misi.

171

Primary

Ergo opera illius mea sunt: ego Telephon hasta

172

Primary

pugnantem domui, victum orantemque refeci;

173

Primary

quod Thebae cecidere, meum est, me credite Lesbon,

174

Primary

me Tenedon Chrysenque et Cillan, Apollinis urbes,

175

Primary

et Scyrum cepisse, mea concussa putate

176

Primary

procubuisse solo Lyrnesia moenia dextra,

177

Primary

utque alias taceam, qui saevum perdere posset

178

Primary

Hectora, nempe dedi: per me iacet inclitus Hector.

179

Primary

Illis haec armis, quibus est inventus Achilles,

180

Primary

arma peto: vivo dederam, post fata reposco. —

181

Primary

Ut dolor unius Danaos pervenit ad omnes

182

Primary

Aulidaque Euboicam complerunt mille carinae,

183

Primary

exspectata diu, nulla aut contraria classi

184

Primary

flamina erant, duraeque iubent Agamemnona sortes

185

Primary

inmeritam saevae natam mactare Dianae.

186

Primary

Denegat hoc genitor divisque irascitur ipsis

187

Primary

atque in rege tamen pater est. Ego mite parentis

188

Primary

ingenium verbis ad publica commoda verti.

189

Primary

Nunc equidem (fateor, fassoque ignoscat Atrides!)

190

Primary

difficilem tenui sub iniquo iudice causam.

191

Primary

Hunc tamen utilitas populi fraterque datique

192

Primary

summa movet sceptri, laudem ut cum sanguine penset.

193

Primary

Mittor et ad matrem, quae non hortanda, sed astu

194

Primary

decipienda fuit: quo si Telamonius isset,

195

Primary

orba suis essent etiamnum lintea ventis.

196

Primary

Mittor et Iliacas audax orator ad arces,

197

Primary

visaque et intrata est altae mihi curia Troiae

198

Primary

(plenaque adhuc erat illa viris), interritus egi,

199

Primary

quam mihi mandarat communis Graecia causam,

200

Primary

accusoque Parim praedamque Helenamque reposco

201

Primary

et moveo Priamum Priamoque Antenora iunctum.

202

Primary

At Paris et fratres et qui rapuere sub illo,

203

Primary

ni tenuere manus (scis hoc, Menelae) nefandas,

204

Primary

primaque lux nostri tecum fuit illa pericli.

205

Primary

Longa referre mora est, quae consilioque manuque

206

Primary

utiliter feci spatiosi tempore belli.

207

Primary

Post acies primas urbis se moenibus hostes

208

Primary

continuere diu, nec aperti copia Martis

209

Primary

ulla fuit: decimo demum pugnavimus anno.

210

Primary

Quid facis interea, qui nil nisi proelia, nosti?

211

Primary

Quis tuus usus erat? Nam si mea facta requiris,

212

Primary

hostibus insidior, fossas munimine cingo,

213

Primary

consolor socios, ut longi taedia belli

214

Primary

mente ferant placida, doceo, quo simus alendi

215

Primary

armandique modo, mittor, quo postulat usus.

216

Primary

Ecce Iovis monitu, deceptus imagine somni,

217

Primary

rex iubet incepti curam dimittere belli.

218

Primary

Ille potest auctore suam defendere vocem:

219

Primary

non sinat hoc Aiax delendaque Pergama poscat,

220

Primary

quodque potest, pugnet! Cur non remoratur ituros?

221

Primary

Cur non arma capit? det, quod vaga turba sequatur!

222

Primary

Non erat hoc nimium numquam nisi magna loquenti.

223

Primary

Quid quod et ipse fugit? Vidi, puduitque videre,

224

Primary

cum tu terga dares inhonestaque vela parares.

225

Primary

Nec mora, “quid facitis? quae vos dementia” dixi

226

Primary

“concitat, o socii? captam dimittite Troiam!

227

Primary

Quidve domum fertis decimo, nisi dedecus, anno?”

228

Primary

Talibus atque aliis, in quae dolor ipse disertum

229

Primary

fecerat, aversos profuga de classe reduxi.

230

Primary

Convocat Atrides socios terrore paventes;

231

Primary

nec Telamoniades etiam nunc hiscere quicquam

232

Primary

audet, at ausus erat reges incessere dictis

233

Primary

Thersites etiam, per me haud impune protervus!

234

Primary

Erigor et trepidos cives exhortor in hostem

235

Primary

amissamque mea virtutem voce reposco.

236

Primary

Tempore ab hoc, quodcumque potest fecisse videri

237

Primary

fortiter iste, meum est, qui dantem terga retraxi.

238

Primary

Denique de Danais quis te laudatve petitve?

239

Primary

At sua Tydides mecum communicat acta,

240

Primary

me probat et socio semper confidit Ulixe.

241

Primary

Est aliquid, de tot Graiorum milibus unum

242

Primary

a Diomede legi (nec me sors ire iubebat !),

243

Primary

si tamen et spreto noctisque hostisque periclo

244

Primary

ausum eadem, quae nos, Phrygia de gente Dolona

245

Primary

interimo, non ante tamen, quam cuncta coegi

246

Primary

prodere, et edidici, quid perfida Troia pararet.

247

Primary

Omnia cognoram, nec, quod specularer, habebam,

248

Primary

et iam promissa poteram cum laude reverti.

249

Primary

Haud contentus eo petii tentoria Rhesi

250

Primary

inque suis ipsum castris comitesque peremi

251

Primary

atque ita captivo victor votisque potitus

252

Primary

ingredior curru laetos imitante triumphos;

253

Primary

cuius equos pretium pro nocte poposcerat hostis,

254

Primary

arma negate mihi, fueritque benignior Aiax!

255

Primary

Quid Lycii referam Sarpedonis agmina ferro

256

Primary

devastata meo? Cum multo sanguine fudi

257

Primary

Coeranon Iphitiden et Alastoraque Chromiumque

258

Primary

Alcandrumque Haliumque Noemonaque Prytanimque,

259

Primary

exitioque dedi cum Chersidamante Thoona

260

Primary

et Charopem fatisque inmitibus Ennomon actum

261

Primary

quique minus celebres nostra sub moenibus urbis

262

Primary

procubuere manu. Sunt et mihi vulnera, cives,

263

Primary

ipso pulchra loco; nec vanis credite verbis:

264

Primary

adspicite en!” vestemque manu deduxit et “haec sunt

265

Primary

pectora semper” ait “vestris exercita rebus.

266

Primary

At nil impendit per tot Telamonius annos

267

Primary

sanguinis in socios et habet sine vulnere corpus!

268

Primary

Quid tamen hoc refert, si se pro classe Pelasga

269

Primary

arma tulisse refert contra Troasque Iovemque?

270

Primary

Confiteorque, tulit (neque enim benefacta maligne

271

Primary

detractare meum est), sed ne communia solus

272

Primary

occupet atque aliquem vobis quoque reddat honorem,

273

Primary

reppulit Actorides sub imagine tutus Achillis

274

Primary

Troas ab arsuris cum defensore carinis.

275

Primary

Ausum etiam Hectoreis solum concurrere telis

276

Primary

se putat, oblitus regisque ducumque meique,

277

Primary

nonus in officio et praelatus munere sortis.

278

Primary

Sed tamen eventus vestrae, fortissime, pugnae

279

Primary

quis fuit? Hector abit violatus vulnere nullo!

280

Primary

Me miserum, quanto cogor meminisse dolore

281

Primary

temporis illius, quo Graium murus, Achilles

282

Primary

procubuit! Nec me lacrimae luctusque timorque

283

Primary

tardarunt, quin corpus humo sublime referrem.

284

Primary

His umeris, his, inquam, umeris ego corpus Achillis.

285

Primary

et simul arma tuli, quae nunc quoque ferre laboro!

286

Primary

Sunt mihi, quae valeant in talia pondera, vires,

287

Primary

est animus certe vestros sensurus honores.

288

Primary

Scilicet idcirco pro nato caerula mater

289

Primary

ambitiosa suo fuit, ut caelestia dona,

290

Primary

artis opus tantae, rudis et sine pectore miles

291

Primary

indueret? neque enim clipei caelamina novit,

292

Primary

Oceanum et terras cumque alto sidera caelo

293

Primary

Pleiadasque hyadasque inmunemque aequoris arcton

294

Primary

diversasque urbes nitidumque Orionis ensem:

295

Primary

postulat, ut capiat, quae non intelligit, arma!

296

Primary

Quid quod me duri fugientem munera belli

297

Primary

arguit incepto serum accessisse labori,

298

Primary

nec se magnanimo maledicere sentit Achilli?

299

Primary

Si simulasse vocas crimen, simulavimus ambo;

300

Primary

si mora pro culpa est, ego sum maturior illo.

301

Primary

Me pia detinuit coniunx, pia mater Achillem,

302

Primary

primaque sunt illis data tempora, cetera vobis.

303

Primary

Haud timeo, si iam nequeam defendere, crimen

304

Primary

cum tanto commune viro: deprensus Ulixis

305

Primary

ingenio tamen ille, at non Aiacis Ulixes!

306

Primary

Neve in me stolidae convicia fundere linguae

307

Primary

admiremur eum, vobis quoque digna pudore

308

Primary

obicit. An falso Palameden crimine turpe est

309

Primary

accusasse mihi, vobis damnasse decorum?

310

Primary

Sed neque Naupliades facinus defendere tantum

311

Primary

tamque patens valuit, nec vos audistis in illo

312

Primary

crimina: vidistis, pretioque obiecta patebant.

313

Primary

Nec Poeantiaden quod habet Vulcania Lemnos,

314

Primary

esse reus merui: factum defendite vestrum,

315

Primary

consensistis enim. Nec me suasisse negabo,

316

Primary

ut se subtraheret bellique viaeque labori

317

Primary

temptaretque feros requie finire dolores.

318

Primary

Paruit et vivit! Non haec sententia tantum

319

Primary

fida, sed et felix, cum sit satis esse fidelem.

320

Primary

Quem quoniam vates delenda ad Pergama poscunt,

321

Primary

ne mandate mihi: melius Telamonius ibit

322

Primary

eloquioque virum morbis iraque furentem

323

Primary

molliet aut aliqua producet callidus arte.

324

Primary

Ante retro Simois fluet et sine frondibus Ide

325

Primary

stabit et auxilium promittet Achaia Troiae,

326

Primary

quam, cessante meo pro vestris pectore rebus,

327

Primary

Aiacis stolidi Danais sollertia prosit!

328

Primary

Sis licet infestus sociis regique mihique,

329

Primary

dure Philoctete, licet exsecrere meumque

330

Primary

devoveas sine fine caput cupiasque dolenti

331

Primary

me tibi forte dari nostrumque haurire cruorem,

332

Primary

utque tui mihi, sic fiat tibi copia nostri:

333

Primary

te tamen adgrediar mecumque reducere nitar,

334

Primary

tamque tuis potiar (faveat Fortuna!) sagittis,

335

Primary

quam sum Dardanio, quem cepi, vate potitus,

336

Primary

quam responsa deum Troianaque fata retexi,

337

Primary

quam rapui Phrygiae signum penetrale Minervae

338

Primary

hostibus e mediis. Et se mihi comparat Aiax?

339

Primary

Nempe capi Troiam prohibebant fata sine illo:

340

Primary

fortis ubi est Aiax? Ubi sunt ingentia magni

341

Primary

verba viri? Cur hic metuis? cur audet Ulixes

342

Primary

ire per excubias et se committere nocti

343

Primary

perque feros enses non tantum moenia Troum,

344

Primary

verum etiam summas arces intrare suaque

345

Primary

eripere aede deam raptamque adferre per hostes?

346

Primary

Quae nisi fecissem, frustra Telamone creatus

347

Primary

gestasset laeva taurorum tergora septem.

348

Primary

Illa nocte mihi Troiae victoria parta est,

349

Primary

Pergama tunc vici, cum vinci posse coegi!

350

Primary

Desine Tydiden vultuque et murmure nobis

351

Primary

ostentare meum: pars est sua laudis in illo.

352

Primary

Nec tu, cum socia clipeum pro classe tenebas,

353

Primary

solus eras: tibi turba comes, mihi contigit unus.

354

Primary

Qui nisi pugnacem sciret sapiente minorem

355

Primary

esse nec indomitae deberi praemia dextrae,

356

Primary

ipse quoque haec peteret, peteret moderatior Aiax

357

Primary

Eurypylusque ferox claroque Andraemone natus,

358

Primary

nec minus Idomeneus patriaque creatus eadem

359

Primary

Meriones, peteret maioris frater Atridae:

360

Primary

quippe manu fortes nec sunt tibi Marte secundi,

361

Primary

consiliis cessere meis. Tibi dextera bello

362

Primary

utilis: ingenium est, quod eget moderamine nostro;

363

Primary

tu vires sine mente geris, mihi cura futuri;

364

Primary

tu pugnare potes, pugnandi tempora mecum

365

Primary

eligit Atrides; tu tantum corpore prodes,

366

Primary

nos animo; quantoque ratem qui temperat, anteit

367

Primary

remigis officium, quanto dux milite maior,

368

Primary

tantum ego te supero; nec non in corpore nostro

369

Primary

pectora sunt potiora manu: vigor omnis in illis.

370

Primary

At vos, o proceres, vigili date praemia vestro,

371

Primary

proque tot annorum cura, quibus anxius egi,

372

Primary

hunc titulum meritis pensandum reddite nostris.

373

Primary

Iam labor in fine est: obstantia fata removi

374

Primary

altaque posse capi faciendo Pergama cepi.

375

Primary

Per spes nunc socias casuraque moenia Troum

376

Primary

perque deos oro, quos hosti nuper ademi,

377

Primary

per siquid superest, quod sit sapienter agendum,

378

Primary

siquid adhuc audax ex praecipitique petendum est,

379

Primary

si Troiae fatis aliquid restare putatis,

380

Primary

este mei memores! Aut si mihi non datis arma,

381

Primary

huic date!” — et ostendit signum fatale Minervae.

382

Primary

Mota manus procerum est, et quid facundia posset,

383

Primary

re patuit, fortisque viri tulit arma disertus.

384

Primary

Hectora qui solus, qui ferrum ignesque Iovemque

385

Primary

sustinuit totiens, unam non sustinet iram,

386

Primary

invictumque virum vicit dolor: arripit ensem

387

Primary

et “meus hic certe est! an et hunc sibi poscit Ulixes?

388

Primary

Hoc” ait “utendum est in me mihi, quique cruore

389

Primary

saepe Phrygum maduit, domini nunc caede madebit,

390

Primary

ne quisquam Aiacem possit superare nisi Aiax.”

391

Primary

Dixit et in pectus tum demum vulnera passum,

392

Primary

qua patuit ferro, letalem condidit ensem.

393

Primary

Nec valuere manus infixum educere telum:

394

Primary

expulit ipse cruor, rubefactaque sanguine tellus

395

Primary

purpureum viridi genuit de caespite florem,

396

Primary

qui prius Oebalio fuerat de vulnere natus;

397

Primary

littera communis mediis pueroque viroque

398

Primary

incripta est foliis, haec nominis, illa querellae.

399

Primary

Victor ad Hypsipyles patriam clarique Thoantis

400

Primary

et veterum terras infames caede virorum

401

Primary

vela dat, ut referat Tirynthia tela, sagittas.

402

Primary

Quae postquam ad Graios, domino comitante, revexit,

403

Primary

imposita estque fero tandem manus ultima bello,

404

Primary

Troia simul Priamusque cadunt: Priameia coniunx

405

Primary

perdidit infelix hominis post omnia formam

406

Primary

externasque novo latratu terruit auras,

407

Primary

longus in angustum qua clauditur Hellespontus.

408

Primary

Ilion ardebat, neque adhuc consederat ignis,

409

Primary

exiguumque senis Priami Iovis ara cruorem

410

Primary

combiberat tracta atque comis antistita Phoebi

411

Primary

non profecturas tendebat ad aethera palmas.

412

Primary

Dardanidas matres patriorum signa deorum,

413

Primary

dum licet, amplexas succensaque templa tenentes

414

Primary

invidiosa trahunt victores praemia Grai.

415

Primary

Mittitur Astyanax illis de turribus, unde

416

Primary

pugnantem pro se proavitaque regna tuentem

417

Primary

saepe videre patrem monstratum a matre solebat.

418

Primary

Iamque viam suadet boreas, flatuque secundo

419

Primary

carbasa mota sonant, iubet uti navita ventis.

420

Primary

“Troia, vale! rapimur” clamant, dant oscula terrae

421

Primary

Troades et patriae fumantia tecta relinquunt.

422

Primary

Ultima conscendit classem (miserabile visu!)

423

Primary

in mediis Hecube natorum inventa sepulcris:

424

Primary

prensantem tumulos atque ossibus oscula dantem

425

Primary

Dulichiae traxere manus, tamen unius hausit

426

Primary

inque sinu cineres secum tulit Hectoris haustos;

427

Primary

Hectoris in tumulo canum de vertice crinem,

428

Primary

inferias inopes, crinem lacrimasque reliquit.

429

Primary

Est, ubi Troia fuit, Phrygiae contraria tellus,

430

Primary

Bistoniis habitata viris: Polymestoris illic

431

Primary

regia dives erat, cui te commisit alendum

432

Primary

clam, Polydore, pater Phrygiisque removit ab armis,

433

Primary

consilium sapiens, sceleris nisi praemia magnas

434

Primary

adiecisset opes, animi inritamen avari.

435

Primary

Ut cecidit fortuna Phrygum, capit impius ensem

436

Primary

rex Thracum iuguloque sui demisit alumni

437

Primary

et, tamquam tolli cum corpore crimina possent,

438

Primary

exanimem scopulo subiectas misit in undas.

439

Primary

Litore Threicio classem religarat Atrides,

440

Primary

dum mare pacatum, dum ventus amicior esset.

441

Primary

Hic subito, quantus cum viveret esse solebat,

442

Primary

exit humo late rupta similisque minanti

443

Primary

temporis illius vultum referebat Achilles,

444

Primary

quo ferus iniustum petiit Agamemnona ferro,

445

Primary

“inmemores” que “mei disceditis” inquit “Achivi,

446

Primary

obrutaque est mecum virtutis gratia nostrae?

447

Primary

Ne facite! utque meum non sit sine honore sepulcrum,

448

Primary

placet Achilleos mactata Polyxena manes!”

449

Primary

Dixit, et inmiti sociis parentibus umbrae,

450

Primary

rapta sinu matris, quam iam prope sola fovebat,

451

Primary

fortis et infelix et plus quam femina virgo

452

Primary

ducitur ad tumulum diroque fit hostia busto.

453

Primary

Quae memor ipsa sui, postquam crudelibus aris

454

Primary

admota est sensitque sibi fera sacra parari,

455

Primary

utque Neoptolemum stantem ferrumque tenentem

456

Primary

utque suo vidit figentem lumina vultu,

457

Primary

utere iamdudum generoso sanguine!” dixit,

458

Primary

“nulla mora est: aut tu iugulo vel pectore telum

459

Primary

conde meo! (iugulumque simul pectusque retexit)

460

Primary

scilicet haud ulli servire Polyxena vellem.

461

Primary

haud per tale sacrum numen placabitis ullum!

462

Primary

Mors tantum vellem matrem mea fallere posset!

463

Primary

Mater obest minuitque necis mihi gaudia, quamvis

464

Primary

non mea mors illi, verum sua vita gemenda est.

465

Primary

Vos modo, ne Stygios adeam non libera manes,

466

Primary

ite procul, si iusta peto, tactuque viriles

467

Primary

virgineo removete manus! Acceptior illi,

468

Primary

quisquis is est, quem caede mea placare paratis,

469

Primary

liber erit sanguis. Siquos tamen ultima nostri

470

Primary

verba movent oris (Priami vos filia regis,

471

Primary

nunc captiva rogat), genetrici corpus inemptum

472

Primary

reddite, neve auro redimat ius triste sepulcri,

473

Primary

sed lacrimis! Tunc, cum poterat, redimebat et auro.”

474

Primary

Dixerat, at populus lacrimas, quas illa tenebat,

475

Primary

non tenet; ipse etiam flens invitusque sacerdos

476

Primary

praebita coniecto rupit praecordia ferro.

477

Primary

Illa super terram defecto poplite labens

478

Primary

pertulit intrepidos ad fata novissima vultus.

479

Primary

Tunc quoque cura fuit partes velare tegendas,

480

Primary

cum caderet, castique decus servare pudoris.

481

Primary

Troades excipiunt deploratosque recensent

482

Primary

Priamidas et quid dederit domus una cruoris,

483

Primary

teque gemunt, virgo, teque, o modo regia coniunx,

484

Primary

regia dicta parens, Asiae florentis imago,

485

Primary

nunc etiam praedae mala sors, quam victor Ulixes

486

Primary

esse suam nollet, nisi quod tamen Hectora partu

487

Primary

edideras: dominum matri vix repperit Hector!

488

Primary

Quae corpus complexa animae tam fortis inane,

489

Primary

quas totiens patriae dederat natisque viroque,

490

Primary

huic quoque dat lacrimas lacrimas in vulnera fundit

491

Primary

osculaque ore tegit consuetaque pectora plangit

492

Primary

canitiemque suam concreto in sanguine verrens

493

Primary

plura quidem, sed et haec laniato pectore dixit:

494

Primary

“Nata, tuae (quid enim superest?) dolor ultime matris,

495

Primary

nata, iaces, videoque tuum, mea vulnera, pectus,

496

Primary

et ne perdiderim quemquam sine caede meorum,

497

Primary

tu quoque vulnus habes! At te, quia femina, rebar

498

Primary

a ferro tutam: cecidisti et femina ferro,

499

Primary

totque tuos idem fratres, te perdidit idem,

500

Primary

exitium Troiae nostrique orbator, Achilles.

501

Primary

At postquam cecidit Paridis Phoebique sagittis,

502

Primary

“nunc certe,” dixi, “non est metuendus Achilles!rsquo;

503

Primary

Nunc quoque mi metuendus erat: cinis ipse sepulti

504

Primary

in genus hoc saevit, tumulo quoque sensimus hostem.

505

Primary

Aeacidae fecunda fui! Iacet Ilion ingens,

506

Primary

eventuque gravi finita est publica clades, —

507

Primary

sed finita tamen; soli mihi Pergama restant,

508

Primary

in cursuque meus dolor est: modo maxima rerum,

509

Primary

tot generis natisque potens nuribusque viroque,

510

Primary

nunc trahor exul, inops, tumulis avulsa meorum,

511

Primary

Penelopae munus; quae me data pensa trahentem

512

Primary

matribus ostendens Ithacis “haec Hectoris illa est

513

Primary

clara parens, haec est” dicet “Priameia coniunx!”

514

Primary

Postque tot amissos tu nunc, quae sola levabas

515

Primary

maternos luctus, hostilia busta piasti!

516

Primary

Inferias hosti peperi! Quo ferrea resto?

517

Primary

Quidve moror? Quo me servas, annosa senectus?

518

Primary

Quo, di crudeles, nisi uti nova funera cernam,

519

Primary

vivacem differtis anum? Quis posse putaret

520

Primary

felicem Priamum post diruta Pergama dici?

521

Primary

Felix morte sua est, nec te, mea nata, peremptam

522

Primary

adspicit et vitam pariter regnumque reliquit.

523

Primary

At, puto, funeribus dotabere, regia virgo,

524

Primary

condeturque tuum monumentis corpus avitis.

525

Primary

Non haec est fortuna domus: tibi munera matris

526

Primary

contingent fletus peregrinaeque haustus harenae!

527

Primary

Omnia perdidimus: superest, cur vivere tempus

528

Primary

in breve sustineam, proles gratissima matri,

529

Primary

nunc solus, quondam minimus de stirpe virili,

530

Primary

has datus Ismario regi Polydorus in oras.

531

Primary

Quid moror interea crudelia vulnera lymphis

532

Primary

abluere et sparsos inmiti sanguine vultus?”

533

Primary

Dixit et ad litus passu processit anili,

534

Primary

albentes lacerata comas. “Date, Troades, urnam”

535

Primary

dixerat infelix, liquidas hauriret ut undas:

536

Primary

adspicit eiectum Polydori in litore corpus

537

Primary

factaque Threiciis ingentia vulnera telis!

538

Primary

Troades exclamant: obmutuit illa dolore,

539

Primary

et pariter vocem lacrimasque introrsus obortas

540

Primary

devorat ipse dolor, duroque simillima saxo

541

Primary

torpet et adversa figit modo lumina terra,

542

Primary

interdum torvos sustollit ad aethera vultus,

543

Primary

nunc positi spectat vultum, nunc vulnera nati

544

Primary

vulnera praecipue, seque armat et instruit iram.”

545

Primary

Qua simul exarsit, tamquam regina maneret,

546

Primary

ulcisci statuit poenaeque in imagine tota est,

547

Primary

utque furit catulo lactente orbata leaena

548

Primary

signaque nacta pedum sequitur, quem non videt, hostem,

549

Primary

sic Hecube, postquam cum luctu miscuit iram,

550

Primary

non oblita animorum, annorum oblita suorum,

551

Primary

vadit ad artificem dirae, Polymestora, caedis

552

Primary

conloquiumque petit: nam se monstrare relictum

553

Primary

velle latens illi, quod nato redderet, aurum.

554

Primary

Credidit Odrysius praedaeque adsuetus amore

555

Primary

in secreta venit. Tum blando callidus ore

556

Primary

“tolle moras, Hecube,” dixit, “da munera nato!

557

Primary

Omne fore illius quod das, quod et ante dedisti,

558

Primary

per superos iuro.” Spectat truculenta loquentem

559

Primary

falsaque iurantem tumidaque exaestuat ira

560

Primary

atque ita correpto captivarum agmina matrum

561

Primary

invocat et digitos in perfida lumina condit

562

Primary

expellitque genis oculos (facit ira nocentem)

563

Primary

immergitque manus, foedataque sanguine sonti

564

Primary

non lumen (neque enim superest), loca luminis haurit.

565

Primary

Clade sui Thracum gens inritata tyranni

566

Primary

Troada telorum lapidumque incessere iactu

567

Primary

coepit. At haec missum rauco cum murmure saxum

568

Primary

morsibus insequitur, rictuque in verba parato

569

Primary

latravit, conata loqui: locus exstat et ex re

570

Primary

nomen habet, veterumque diu memor illa malorum

571

Primary

tum quoque Sithonios ululavit maesta per agros.

572

Primary

illius Troasque suos hostesque Pelasgos,

573

Primary

illius fortuna deos quoque moverat omnes,

574

Primary

sic omnes, ut et ipsa Iovis coniunxque sororque

575

Primary

eventus Hecubam meruisse negaverit illos.

576

Primary

Non vacat Aurorae, quamquam isdem faverat armis,

577

Primary

cladibus et casu Troiaeque Hecubaeque moveri.

578

Primary

Cura deam proprior luctusque domesticus angit

579

Primary

Memnonis amissi, Phrygiis quem lutea campis

580

Primary

vidit Achillea pereuntem cuspide mater:

581

Primary

vidit, et ille rubor, quo matutina rubescunt

582

Primary

tempora, palluerat, latuitque in nubibus aether.

583

Primary

At non impositos supremis ignibus artus

584

Primary

sustinuit spectare parens, sed crine soluto,

585

Primary

sicut erat, magni genibus procumbere non est

586

Primary

dedignata Iovis lacrimisque has addere voces:

587

Primary

“Omnibus inferior, quas sustinet aureus aether

588

Primary

(nam mihi sunt totum rarissima templa per orbem),

589

Primary

diva tamen veni, non ut delubra diesque

590

Primary

des mihi sacrificos caliturasque ignibus aras.

591

Primary

Si tamen adspicias, quantum tibi femina praestem,

592

Primary

tum cum luce nova noctis confinia servo,

593

Primary

praemia danda putes; sed non ea cura neque hic est

594

Primary

nunc status Aurorae, meritos ut poscat honores:

595

Primary

Memnonis orba mei venio, qui fortia frustra

596

Primary

pro patruo tulit arma suo primisque sub annis

597

Primary

occidit a forti, sic vos voluistis, Achille.

598

Primary

Da, precor, huic aliquem, solacia mortis, honorem,

599

Primary

summe deum rector, maternaque vulnera leni.”

600

Primary

Iuppiter adnuerat, cum Memnonis arduus alto

601

Primary

corruit igne rogus nigrique volumine fumi

602

Primary

infecere diem (veluti cum flumina natas

603

Primary

exhalant nebulas, nec sol admittitur infra);

604

Primary

atra favilla volat glomerataque corpus in unum

605

Primary

densetur faciemque capit sumitque calorem

606

Primary

atque animam ex igni (levitas sua praebuit alas),

607

Primary

et primo similis volucri, mox vera volucris

608

Primary

insonuit pennis: pariter sonuere sorores

609

Primary

innumerae, quibus est eadem natalis origo,

610

Primary

terque rogum lustrant, et consonus exit in auras

611

Primary

ter plangor: quarto seducunt castra volatu.

612

Primary

Tam duo diversa populi de parte feroces

613

Primary

bella gerunt rostrisque et aduncis unguibus iras

614

Primary

exercent alasque adversaque pectora iactant

615

Primary

inferiaeque cadunt cineri cognata sepulto

616

Primary

corpora seque viro forti meminere creatas.

617

Primary

praepetibus subitis nomen facit auctor: ab illo

618

Primary

Memnonides dictae, cum sol duodena peregit

619

Primary

signa, parentali moriturae voce rebellant.

620

Primary

Ergo aliis latrasse Dymantida flebile visum est:

621

Primary

luctibus est Aurora suis intenta, piasque

622

Primary

nunc quoque dat lacrimas et toto rorat in orbe.

623

Primary

Non tamen eversam Troiae cum moenibus esse

624

Primary

spem quoque fata sinunt: sacra et, sacra altera, patrem

625

Primary

fert umeris, venerabile onus, Cythereius heros:

626

Primary

de tantis opibus praedam pius eligit illam

627

Primary

Ascaniumque suum profugaque per aequora classe

628

Primary

fertur ab Antandro scelerataque limina Thracum

629

Primary

et Polydoreo manantem sanguine terram

630

Primary

linquit et utilibus ventis aestuque secundo

631

Primary

intrat Apollineam sociis comitantibus urbem.

632

Primary

Hunc Anius, quo rege homines, antistite Phoebus

633

Primary

rite colebatur, temploque domoque recepit

634

Primary

urbemque ostendit delubraque nota duasque

635

Primary

Latona quondam stirpes pariente retentas.

636

Primary

Ture dato flammis vinoque in tura profuso

637

Primary

caesarumque boum fibris de more crematis

638

Primary

regia tecta petunt positisque tapetibus altis

639

Primary

munera cum liquido capiunt Cerealia Baccho.

640

Primary

Tum pius Anchises: “O Phoebi lecte sacerdos,

641

Primary

fallor, an et natum, cum primum haec moenia vidi,

642

Primary

bisque duas natas, quantum reminiscor, habebas?”

643

Primary

Huic Anius niveis circumdata tempora vittis

644

Primary

concutiens et tristis ait: “Non falleris, heros

645

Primary

maxime: vidisti natorum quinque parentem,

646

Primary

quem nunc (tanta homines rerum inconstantia versat!)

647

Primary

paene vides orbum. Quod enim mihi filius absens

648

Primary

auxilium, quem dicta suo de nomine tellus

649

Primary

Andros habet pro patre locumque et regna tenentem?

650

Primary

Delius augurium dedit huic, dedit altera Liber

651

Primary

femineae stirpi voto maiora fideque

652

Primary

munera: nam tactu natarum cuncta mearum

653

Primary

in segetem laticemque meri canaeque Minervae

654

Primary

transformabantur, divesque erat usus in illis.

655

Primary

Hoc ubi cognovit Troiae populator Atrides,

656

Primary

ne non ex aliqua vestram sensisse procellam

657

Primary

nos quoque parte putes, armorum viribus usus

658

Primary

abstrahit invitas gremio genitoris, alantque

659

Primary

imperat Argolicam caelesti munere classem.

660

Primary

Effugiunt, quo quaeque potest: Euboea duabus,

661

Primary

et totidem natis Andros fraterna petita est.

662

Primary

Miles adest et, ni dedantur, bella minatur.

663

Primary

Victa metu pietas: consortia corpora poenae

664

Primary

dedidit (et timido possis ignoscere fratri:

665

Primary

non hic Aeneas, non, qui defenderet Andron,

666

Primary

Hector erat, per quem decimum durastis in annum);

667

Primary

iamque parabantur captivis vincla lacertis:

668

Primary

illae tollentes etiamnum libera caelo

669

Primary

bracchia “Bacche pater, fer opem!” dixere, tulitque

670

Primary

muneris auctor opem, — si miro perdere more

671

Primary

ferre vocatur opem, nec qua ratione figuram

672

Primary

perdiderint, potui scire aut nunc dicere possum;

673

Primary

summa mali nota est: pennas sumpsere tuaeque

674

Primary

coniugis in volucres, niveas abiere columbas.”

675

Primary

Talibus atque aliis postquam convivia dictis

676

Primary

implerunt, mensa somnum petiere remota,

677

Primary

cumque die surgunt adeuntque oracula Phoebi:

678

Primary

qui petere antiquam matrem cognataque iussit

679

Primary

litora; prosequitur rex et dat munus ituris,

680

Primary

Anchisae sceptrum, chlamydem pharetramque nepoti,

681

Primary

cratera Aeneae, quem quondam transtulit illi

682

Primary

hospes ab Aoniis Therses Ismenius oris.

683

Primary

Miserat hunc illi Therses, fabricaverat Alcon

684

Primary

Hyleus et longo caelaverat argumento.

685

Primary

Urbs erat, et septem posses ostendere portas:

686

Primary

hae pro nomine erant et, quae foret illa, docebant.

687

Primary

Ante urbem exequiae tumulique ignesque rogique

688

Primary

effusaeque comas et apertae pectora matres

689

Primary

significant luctum: nymphae quoque flere videntur

690

Primary

siccatosque queri fontes, sine frondibus arbor

691

Primary

nuda riget, rodunt arentia saxa capellae.

692

Primary

Ecce facit mediis natas Orione Thebis,

693

Primary

agmen femineum, iugulo dare pectus aperto,

694

Primary

illas demisso per inertia vulnera telo

695

Primary

pro populo cecidisse suo pulchrisque per urbem

696

Primary

funeribus ferri celebrique in parte cremari,

697

Primary

tum de virginea geminos exire favilla,

698

Primary

ne genus intereat, iuvenes, quos fama Coronos

699

Primary

nominat, et cineri materno ducere pompam.

700

Primary

Hactenus antiquo signis fulgentibus aere,

701

Primary

summus inaurato crater erat asper acantho.

702

Primary

Nec leviora datis Troiani dona remittunt

703

Primary

dantque sacerdoti custodem turis acerram,

704

Primary

dant pateram claramque auro gemmisque coronam.

705

Primary

Inde recordati Teucros a sanguine Teucri

706

Primary

ducere principium, Cretam tenuere locique

707

Primary

ferre diu nequiere Iovem, centumque relictis

708

Primary

urbibus Ausonios optant contingere portus:

709

Primary

saevit hiems iactatque viros, Strophadumque receptos

710

Primary

portubus infidis exterruit ales Aello.

711

Primary

Et iam Dulichios portus Ithacamque Samonque

712

Primary

Neritiasque domus, regnum fallacis Ulixis,

713

Primary

praeter erant vecti: certatam lite deorum

714

Primary

Ambraciam versique vident sub imagine saxum

715

Primary

iudicis, Actiaco quae nunc ab Apolline nota est,

716

Primary

vocalemque sua terram Dodonida quercu

717

Primary

Chaoniosque sinus, ubi nati rege Molosso

718

Primary

inpia subiectis fugere incendia pennis.

719

Primary

Proxima Phaeacum felicibus obsita pomis

720

Primary

rura petunt, Epiros ab his regnataque vati

721

Primary

Buthrotos Phrygio simulataque Troia tenetur.

722

Primary

Inde futurorum certi, quae cuncta fideli

723

Primary

Priamides Helenus monitu praedixerat, intrant

724

Primary

Sicaniam: tribus haec excurrit in aequora pinnis,

725

Primary

e quibus imbriferos est versa Pachynos ad austros,

726

Primary

mollibus expositum zephyris Lilybaeon, ad arctos

727

Primary

aequoris expertes spectat boreamque Peloros.

728

Primary

Hac subeunt Teucri, et remis aestuque secundo

729

Primary

sub noctem potitur Zanclaea classis harena.

730

Primary

Scylla latus dextrum, laevum inrequieta Charybdis

731

Primary

infestat: vorat haec raptas revomitque carinas,

732

Primary

illa feris atram canibus succingitur alvum,

733

Primary

virginis ora gerens, et, si non omnia vates

734

Primary

ficta reliquerunt aliquo quoque tempore virgo.

735

Primary

Hanc multi petiere proci; quibus illa repulsis

736

Primary

ad pelagi nymphas, pelagi gratissima nymphis,

737

Primary

ibat et elusos iuvenum narrabat amores.

738

Primary

Quam, dum pectendos praebet Galatea capillos,

739

Primary

talibus adloquitur, referens suspiria, dictis:

740

Primary

“Te tamen, o virgo, genus haud inmite virorum

741

Primary

expetit, utque facis, potes his impune negare;

742

Primary

At mihi, cui pater est Nereus, quam caerula Doris

743

Primary

enixa est, quae sum turba quoque tuta sororum,

744

Primary

non nisi per luctus licuit Cyclopis amorem

745

Primary

effugere,” — et lacrimae vocem impediere loquentis.

746

Primary

Quas ubi marmoreo detersit pollice virgo

747

Primary

et solata deam est, “refer, o carissima,” dixit.

748

Primary

“neve tui causam tege (sic sum fida) doloris!”

749

Primary

Nereis his contra resecuta Crataeide natam est:

750

Primary

“Acis erat Fauno nymphaque Symaethide cretus,

751

Primary

magna quidem patrisque sui matrisque voluptas,

752

Primary

nostra tamen maior: nam me sibi iunxerat uni.

753

Primary

Pulcher et octonis iterum natalibus actis

754

Primary

signarat teneras dubia lanugine malas.

755

Primary

Hunc ego, me Cyclops nulla cum fine petebat.

756

Primary

En si quaesieris, odium Cyclopis, amorne

757

Primary

Acidis in nobis fuerit praesentior, edam:

758

Primary

par utrumque fuit. Pro quanta potentia regni

759

Primary

est, Venus alma, tui! Nempe ille inmitis et ipsis

760

Primary

horrendus silvis et visus ab hospite nullo

761

Primary

impune et magni cum dis contemptor Olympi,

762

Primary

quid sit amor, sensit validaque cupidine captus

763

Primary

uritur, oblitus pecorum antrorumque suorum.

764

Primary

Iamque tibi formae, iamque est tibi cura placendi,

765

Primary

iam rigidos pectis rastris, Polypheme, capillos,

766

Primary

iam libet hirsutam tibi falce recidere barbam

767

Primary

et spectare feros in aqua et componere vultus.

768

Primary

Caedis amor feritasque sitisque inmensa cruoris

769

Primary

cessant, et tutae veniunt abeuntque carinae.

770

Primary

Telemus interea Siculam delatus ad Aetnen,

771

Primary

Telemus Eurymides, quem nulla fefellerat ales,

772

Primary

terribilem Polyphemon adit “lumen” que, “quod unum

773

Primary

fronte geris media, rapiet tibi” dixit “Ulixes!”

774

Primary

Risit et “o vatum stolidissime, falleris,” inquit,

775

Primary

“altera iam rapuit!” Sic frustra vera monentem

776

Primary

spernit et aut gradiens ingenti litora passu

777

Primary

degravat aut fessus sub opaca revertitur antra.

778

Primary

Prominet in pontum cuneatus acumine longo

779

Primary

collis utrumque latus circumfluit aequoris unda;

780

Primary

huc ferus ascendit Cyclops mediusque resedit,

781

Primary

lanigerae pecudes nullo ducente secutae.

782

Primary

Cui postquam pinus, baculi quae praebuit usum,

783

Primary

ante pedes posita est, antemnis apta ferendis,

784

Primary

sumptaque harundinibus compacta est fistula centum,

785

Primary

senserunt toti pastoria sibila montes,

786

Primary

senserunt undae; latitans ego rupe meique

787

Primary

Acidis in gremio residens procul auribus hausi

788

Primary

talia dicta meis auditaque verba notavi:

789

Primary

“Candidior folio nivei, Galatea, ligustri,

790

Primary

floridior pratis, longa procerior alno,

791

Primary

splendidior vitro, tenero lascivior haedo,

792

Primary

levior adsiduo detritis aequore conchis,

793

Primary

solibus hibernis, aestiva gratior umbra,

794

Primary

nobilior pomis, platano conspectior alta,

795

Primary

lucidior glacie, matura dulcior uva,

796

Primary

mollior et cygni plumis et lacte coacto

797

Primary

et, si non fugias, riguo formosior horto

798

Primary

saevior indomitis eadem Galatea iuvencis,

799

Primary

durior annosa quercu, fallacior undis,

800

Primary

lentior et salicis virgis et vitibus albis,

801

Primary

his inmobilior scopulis, violentior amne,

802

Primary

laudato pavone superbior, acrior igni,

803

Primary

asperior tribulis, feta truculentior ursa,

804

Primary

surdior aequoribus, calcato inmitior hydro,

805

Primary

et, quod praecipue vellem tibi demere possem.

806

Primary

Non tantum cervo claris latratibus acto,

807

Primary

verum etiam ventis volucrique fugacior aura!

808

Primary

At bene si noris, pigeat fugisse morasque

809

Primary

ipsa tuas damnes et me retinere labores.

810

Primary

Sunt mihi, pars montis, vivo pendentia saxo

811

Primary

antra, quibus nec sol medio sentitur in aestu

812

Primary

nec sentitur hiems; sunt poma gravantia ramos,

813

Primary

sunt auro similes longis in vitibus uvae,

814

Primary

sunt et purpureae: tibi et has servamus et illas.

815

Primary

Ipsa tuis manibus silvestri nata sub umbra

816

Primary

mollia fraga leges, ipsa autumnalia corna

817

Primary

prunaque, non solum nigro liventia suco,

818

Primary

verum etiam generosa novasque imitantia ceras.

819

Primary

Nec tibi castaneae me coniuge, nec tibi deerunt

820

Primary

arbutei fetus: omnis tibi serviet arbor.

821

Primary

Hoc pecus omne meum est, multae quoque vallibus errant,

822

Primary

multas silva tegit, multae stabulantur in antris.

823

Primary

Nec, si forte roges, possim tibi dicere, quot sint:

824

Primary

pauperis est numerare pecus! De laudibus harum

825

Primary

nil mihi credideris: praesens potes ipse videre,

826

Primary

ut vix circueant distentum cruribus uber.

827

Primary

Sunt, fetura minor, tepidis in ovilibus agni,

828

Primary

sunt quoque, par aetas, aliis in ovilibus haedi.

829

Primary

Lac mihi semper adest niveum: pars inde bibenda

830

Primary

servatur, partem liquefacta coagula durant.

831

Primary

Nec tibi deliciae faciles vulgataque tantum

832

Primary

munera contingent, dammae leporesque caperque

833

Primary

parve columbarum demptusve cacumine nidus:

834

Primary

inveni geminos, qui tecum ludere possint,

835

Primary

inter se similes, vix ut dignoscere possis,

836

Primary

villosae catulos in summis montibus ursae,

837

Primary

inveni et dixi “dominae servabimus istos!”

838

Primary

Iam modo caeruleo nitidum caput exsere ponto,

839

Primary

iam, Galatea, veni, nec munera despice nostra.

840

Primary

Certe ego me novi liquidaeque in imagine vidi

841

Primary

nuper aquae, placuitque mihi mea forma videnti.

842

Primary

Adspice, sim quantus! Non est hoc corpore maior

843

Primary

Iuppiter in caelo: nam vos narrare soletis,

844

Primary

nescio quem regnare Iovem. Coma plurima torvos

845

Primary

prominet in vultus umerosque, ut lucus, obumbrat.

846

Primary

Nec mea quod rigidis horrent densissima saetis

847

Primary

corpora, turpe puta turpis sine frondibus arbor,

848

Primary

turpis equus, nisi colla iubae flaventia velent;

849

Primary

pluma tegit volucres, ovibus sua lana decori est

850

Primary

barba viros hirtaeque decent in corpore saetae.

851

Primary

Unum est in media lumen mihi fronte, sed instar

852

Primary

ingentis clipei. Quid? non haec omnia magnus

853

Primary

Sol videt e caelo? Soli tamen unicus orbis!

854

Primary

Adde, quod in vestro genitor meus aequore regnat:

855

Primary

hunc tibi do socerum; tantum miserere precesque

856

Primary

supplicis exaudi! tibi enim succumbimus uni.

857

Primary

Quique Iovem et caelum sperno et penetrabile fulmen,

858

Primary

Nerei, te veneror: tua fulmine saevior ira est. —

859

Primary

Atque ego contemptus essem patientior huius,

860

Primary

si fugeres omnes; sed cur Cyclope repulso

861

Primary

Acin amas praefersque meis complexibus Acin?

862

Primary

Ille tamen placeatque sibi placeatque licebit,

863

Primary

quod nollem, Galatea, tibi; modo copia detur,

864

Primary

sentiet esse mihi tanto pro corpore vires!

865

Primary

Viscera viva traham divisaque membra per agros

866

Primary

perque tuas spargam (sic se tibi misceat!) undas.

867

Primary

Uror enim, laesusque exaestuat acrior ignis,

868

Primary

cumque suis videor translatam viribus Aetnam

869

Primary

pectore ferre meo: nec tu, Galatea, moveris.”

870

Primary

Talia nequiquam questus (nam cuncta videbam)

871

Primary

surgit et ut taurus vacca furibundus adempta,

872

Primary

stare nequit silvaque et notis saltibus errat:

873

Primary

cum ferus ignaros nec quicquam tale timentes

874

Primary

me videt atque Acin “video” que exclamat “et ista

875

Primary

ultima sit, faciam, veneris concordia vestrae!”

876

Primary

Tantaque vox, quantam Cyclops iratus habere

877

Primary

debuit, illa fuit: clamore perhorruit Aetne.

878

Primary

Ast ego vicino pavefacta sub aequore mergor,

879

Primary

terga fugae dederat conversa Symaethius heros

880

Primary

et “fer opem, Galatea, precor, mihi! ferte, parentes”

881

Primary

dixerat “et vestris periturum admittite regnis!”

882

Primary

Insequitur Cyclops partemque e monte revulsam

883

Primary

mittit, et extremus quamvis pervenit ad illum,

884

Primary

angulus is molis totum tamen obruit Acin.

885

Primary

At nos, quod fieri solum per fata licebat,

886

Primary

fecimus, ut vires adsumeret Acis avitas.

887

Primary

Puniceus de mole cruor manabat, et intra

888

Primary

temporis exiguum rubor evanescere coepit

889

Primary

fitque color primo turbati fluminis imbre

890

Primary

purgaturque mora; tum moles tacta dehiscit,

891

Primary

vivaque per rimas proceraque surgit harundo,

892

Primary

osque cavum saxi sonat exsultantibus undis:

893

Primary

miraque res, subito media tenus exstitit alvo

894

Primary

incinctus iuvenis flexis nova cornua cannis,

895

Primary

qui, nisi quod maior, quod toto caerulus ore,

896

Primary

Acis erat. Sed sic quoque erat tamen Acis, in amnem

897

Primary

versus, et antiquum tenuerunt flumina nomen.”

898

Primary

Desierat Galatea loqui, coetuque soluto

899

Primary

discedunt placidisque natant Nereides undis.

900

Primary

Scylla redit (neque enim medio se credere ponto

901

Primary

audet) et aut bibula sine vestibus errat harena,

902

Primary

aut, ubi lassata est, seductos nacta recessus

903

Primary

gurgitis, inclusa sua membra refrigerat unda.

904

Primary

Ecce fretum scindens alti novus incola ponti,

905

Primary

nuper in Euboica versis Anthedone membris,

906

Primary

Glaucus adest visaeque cupidine virginis haeret

907

Primary

et quaecumque putat fugientem posse morari

908

Primary

verba refert; fugit illa tamen veloxque timore

909

Primary

pervenit in summum positi prope litora montis.

910

Primary

Ante fretum est ingens, apicem conlectus in unum,

911

Primary

longa sub arboribus convexus in aequora vertex:

912

Primary

constitit hic, et tuta loco, monstrumne deusne

913

Primary

ille sit, ignorans, admiraturque colorem

914

Primary

caesariemque umeros subiectaque terga tegentem,

915

Primary

ultimaque excipiat quod tortilis inguina piscis.

916

Primary

Sensit et innitens, quae stabat proxima, moli,

917

Primary

“non ego prodigium nec sum fera belua, virgo,

918

Primary

sed deus” inquit “aquae: nec maius in aequore Proteus

919

Primary

ius habet et Triton Athamantiadesque Palaemon.

920

Primary

Ante tamen mortalis eram, sed, scilicet altis

921

Primary

deditus aequoribus, tantum exercebar in illis.

922

Primary

Nam modo ducebam ducentia retia pisces,

923

Primary

nunc in mole sedens moderabar harundine linum.

924

Primary

Sunt viridi prato confinia litora, quorum

925

Primary

altera pars undis, pars altera cingitur herbis,

926

Primary

quas neque cornigerae morsu laesere iuvencae,

927

Primary

nec placidae carpsistis oves hirtaeve capellae;

928

Primary

non apis inde tulit conlectos semine flores,

929

Primary

non data sunt capiti genialia serta, neque umquam

930

Primary

falciferae secuere manus; ego primus in illo

931

Primary

caespite consedi, dum lina madentia sicco,

932

Primary

utque recenserem captivos ordine pisces,

933

Primary

insuper exposui, quos aut in retia casus

934

Primary

aut sua credulitas in aduncos egerat hamos.

935

Primary

Res similis fictae (sed quid mihi fingere prodest?):

936

Primary

gramine contacto coepit mea praeda moveri

937

Primary

et mutare latus terraque, ut in aequore, niti.

938

Primary

Dumque moror mirorque simul, fugit omnis in undas

939

Primary

turba suas dominumque novum litusque relinquunt.

940

Primary

Obstipui dubitoque diu causamque requiro,

941

Primary

num deus hoc aliquis, num sucus fecerit herbae.

942

Primary

“Quae” tamen “has” inquam “vires habet herba?”,manuque

943

Primary

pabula decerpsi decerptaque dente momordi.

944

Primary

Vix bene combiberant ignotos guttura sucos,

945

Primary

cum subito trepidare intus praecordia sensi

946

Primary

alteriusque rapi naturae pectus amore,

947

Primary

nec potui restare diu “repetenda” que “numquam

948

Primary

terra, vale!” dixi corpusque sub aequora mersi.

949

Primary

Di maris exceptum socio dignantur honore,

950

Primary

utque mihi quaecumque feram mortalia, demant,

951

Primary

Oceanum Tethynque rogant: ego lustror ab illis,

952

Primary

et purgante nefas noviens mihi carmine dicto

953

Primary

pectora fluminibus iubeor supponere centum;

954

Primary

nec mora, diversis lapsi de partibus amnes

955

Primary

totaque vertuntur supra caput aequora nostrum.

956

Primary

Hactenus acta tibi possum memoranda referre,

957

Primary

hactenus haec memini, nec mens mea cetera sensit.

958

Primary

Quae postquam rediit, alium me corpore toto

959

Primary

ac fueram nuper, neque eundem mente recepi.

960

Primary

Hanc ego tum primum viridem ferrugine barbam

961

Primary

caesariemque meam, quam longa per aequora verro,

962

Primary

ingentesque umeros et caerula bracchia vidi

963

Primary

cruraque pinnigero curvata novissima pisce.

964

Primary

Quid tamen haec species, quid dis placuisse marinis,

965

Primary

quid iuvat esse deum, si tu non tangeris istis?”

966

Primary

Talia dicentem, dicturum plura, reliquit

967

Primary

Scylla deum; furit ille inritatusque repulsa

968

Primary

prodigiosa petit Titanidos atria Circes.

Text notes and edition context

Work

Metamorphoses

Ovid arranges myth as a chain of transformations, linking creation, desire, punishment, divine violence, and poetic self-fashioning across fifteen books.

Mythological epic / narrative poem | Original language: Latin

Early Imperial Roman poem, completed in the early 1st century CE

You are reading Book 13.

Primary Edition

Hugo Magnus

Latin | Verse

Latin base text via Perseus canonical TEI

This is the Magnus Latin text as distributed in the Perseus canonical repository.

Pilot canonical-spine import for Metamorphoses source books with line-level CTS identity preserved.

Source family: Latin canonical pilot texts

PerseusDL canonical-latinLit | CC BY-SA 4.0 upstream canonical text

Pinned canonical Latin TEI imports staged as pilot source-of-truth readings.

CTS range: urn:cts:latinLit:phi0959.phi006.perseus-lat2:13.1 -> urn:cts:latinLit:phi0959.phi006.perseus-lat2:13.968

Pinned source commit: e69eee761e5b

Source path: data/phi0959/phi006/phi0959.phi006.perseus-lat2.xml

Primary source: Latin canonical pilot texts | PerseusDL canonical-latinLit.

Canonical pilot note: this original-language edition is currently imported for Book 13 only and carries line-level CTS URNs in the runtime corpus.