Reader

Reader | Metamorphoses, Book 5

Metamorphoses

Ovid

Book 5 | Primary edition: Hugo Magnus

Text

Position

Line 1 of 678

Waypoints

Line RefHugo Magnus | Latin
1

Primary

Dumque ea Cephenum medio Danaeius heros

2

Primary

agmine commemorat, fremida regalia turba

3

Primary

atria complentur: nec coniugialia festa

4

Primary

qui canat est clamor, sed qui fera nuntiet arma.

5

Primary

Inque repentinos convivia versa tumultus

6

Primary

adsimilare freto possis, quod saeva quietum

7

Primary

ventorum rabies motis exasperat undis.

8

Primary

Primus in his Phineus, belli temerarius auctor,

9

Primary

fraxineam quatiens aeratae cuspidis hastam,

10

Primary

“en” ait, “en adsum praereptae coniugis ultor,

11

Primary

nec mihi te pennae, nec falsum versus in aurum

12

Primary

Iuppiter eripiet.” Conanti mittere Cepheus

13

Primary

“quid facis?” exclamat, “quae te, germane, furentem

14

Primary

mens agit in facinus? meritisne haec gratia tantis

15

Primary

redditur? hac vitam servatae dote rependis?

16

Primary

Quam tibi non Perseus, verum si quaeris, ademit,

17

Primary

sed grave Nereidum numen, sed corniger Ammon,

18

Primary

sed quae visceribus veniebat belua ponti

19

Primary

exsaturanda meis. Illo tibi tempore rapta est,

20

Primary

quo peritura fuit: nisi si crudelis id ipsum

21

Primary

exigis, ut pereat, luctuque levabere nostro.

22

Primary

Scilicet haud satis est, quod te spectante revincta est

23

Primary

et nullam quod opem patruus sponsusve tulisti:

24

Primary

insuper, a quoquam quod sit servata, dolebis

25

Primary

praemiaque eripies? Quae si tibi magna videntur,

26

Primary

ex illis scopulis, ubi erant adfixa, petisses.

27

Primary

Nunc sine, qui petiit, per quem haec non orba senectus,

28

Primary

ferre quod et meritis et voce est pactus, eumque

29

Primary

non tibi, sed certae praelatum intellege morti!”

30

Primary

Ille nihil contra: sed et hunc et Persea vultu

31

Primary

alterno spectans petat hunc ignorat, an illum,

32

Primary

cunctatusque brevi contortam viribus hastam,

33

Primary

quantas ira dabat, nequiquam in Persea misit.

34

Primary

Ut stetit illa toro, stratis tunc denique Perseus

35

Primary

exsiluit; teloque ferox inimica remisso

36

Primary

pectora rupisset, nisi post altaria Phineus

37

Primary

isset: et (indignum!) scelerato profuit ara.

38

Primary

Fronte tamen Rhoeti non inrita cuspis adhaesit.

39

Primary

Qui postquam cecidit ferrumque ex osse revulsum est,

40

Primary

calcitrat et positas adspergit sanguine mensas.

41

Primary

Tum vero indomitas ardescit vulgus in iras,

42

Primary

telaque coniciunt, et sunt, qui Cephea dicunt

43

Primary

cum genero debere mori. Sed limine tecti

44

Primary

exierat Cepheus, testatus iusque fidemque

45

Primary

hospitiique deos, ea se prohibente moveri.

46

Primary

Bellica Pallas adest et protegit aegide fratrem

47

Primary

datque animos. Erat Indus Athis, quem flumine Gange

48

Primary

edita Limnaee vitreis peperisse sub undis

49

Primary

creditur, egregius forma, quam divite cultu

50

Primary

augebat, bis adhuc octonis integer annis,

51

Primary

indutus chlamydem Tyriam, quam limbus obibat

52

Primary

aureus; ornabant aurata monilia collum

53

Primary

et madidos murra curvum crinale capillos.

54

Primary

Ille quidem iaculo quamvis distantia misso

55

Primary

figere doctus erat, sed tendere doctior arcus.

56

Primary

Tunc quoque lenta manu flectentem cornua Perseus

57

Primary

stipite, qui media positus fumabat in ara,

58

Primary

perculit et fractis confudit in ossibus ora.

59

Primary

Hunc ubi laudatos iactantem in sanguine vultus

60

Primary

Assyrius vidit Lycabas, iunctissimus illi

61

Primary

et comes et veri non dissimulator amoris,

62

Primary

postquam exhalantem sub acerbo vulnere vitam

63

Primary

deploravit Athin, quos ille tetenderat arcus

64

Primary

arripit et “mecum tibi sint certamina” dixit:

65

Primary

“nec longum pueri fato laetabere, quo plus

66

Primary

invidiae, quam laudis habes.” Haec omnia nondum

67

Primary

dixerat, emicuit nervo penetrabile telum

68

Primary

vitatumque tamen sinuosa veste pependit.

69

Primary

Vertit in hunc harpen spectatam caede Medusae

70

Primary

Acrisioniades adigitque in pectus: at ille

71

Primary

iam moriens, oculis sub nocte natantibus atra

72

Primary

circumspexit Athin seque acclinavit ad illum

73

Primary

et tulit ad manes iunctae solacia mortis.

74

Primary

Ecce Syenites, genitus Metione, Phorbas

75

Primary

et Libys Amphimedon, avidi committere pugnam,

76

Primary

sanguine, quo late tellus madefacta tepebat,

77

Primary

conciderant lapsi: surgentibus obstitit ensis,

78

Primary

alterius costis, iugulo Phorbantis adactus.

79

Primary

At non Actoriden Erytum, cui lata bipennis

80

Primary

telum erat, hamato Perseus petit ense, sed altis

81

Primary

exstantem signis multaeque in pondere massae

82

Primary

ingentem manibus tollit cratera duabus

83

Primary

infligitque viro; rutilum vomit ille cruorem

84

Primary

et resupinus humum moribundo vertice pulsat.

85

Primary

Inde Semiramio Polydegmona sanguine cretum

86

Primary

Caucasiumque Abarin Sperchionidenque Lycetum

87

Primary

intonsumque comas Helicen Phlegyanque Clytumque

88

Primary

sternit et exstructos morientum calcat acervos.

89

Primary

Nec Phineus ausus concurrere comminus hosti,

90

Primary

intorquet iaculum: quod detulit error in Idan,

91

Primary

expertem frustra belli et neutra arma secutum.

92

Primary

Ille tuens oculis inmitem Phinea torvis

93

Primary

“quandoquidem in partes” ait “abstrahor, accipe, Phineu,

94

Primary

quem fecisti hostem pensaque hoc vulnere vulnus”;

95

Primary

iamque remissurus tractum de vulnere telum

96

Primary

sanguine defectos cecidit conlapsus in artus.

97

Primary

Hic quoque Cephenum post regem primus Hodites

98

Primary

ense iacet Clymeni; Prothoenora percutit Hypseus,

99

Primary

Hypsea Lyncides. Fuit et grandaevus in illis

100

Primary

Emathion, aequi cultor timidusque deorum;

101

Primary

qui, quoniam prohibent anni bellare, loquendo

102

Primary

pugnat et incessit scelerataque devovet arma.

103

Primary

Huic Chromis amplexo tremulis altaria palmis

104

Primary

decutit ense caput; quod protinus incidit arae

105

Primary

atque ibi semianimi verba exsecrantia lingua

106

Primary

edidit, et medios animam exspiravit in ignes.

107

Primary

Hinc gemini fratres Broteasque et caestibus Ammon

108

Primary

invicti, vinci si possent caestibus enses,

109

Primary

Phinea cecidere manu, Cererisque sacerdos

110

Primary

Ampycus, albenti velatus tempora vitta.

111

Primary

Tu quoque, Lampetide, non hos adhibendus ad usus,

112

Primary

sed qui, pacis opus, citharam cum voce moveres,

113

Primary

iussus eras celebrare dapes festumque canendo.

114

Primary

Quem procul adstantem plectrumque imbelle tenentem

115

Primary

Pettalus inridens “Stygiis cane cetera” dixit

116

Primary

“manibus” et laevo mucronem tempore fixit.

117

Primary

Concidit et digitis morientibus ille retemptat

118

Primary

fila lyrae, casuque fuit miserabile carmen.

119

Primary

Nec sinit hunc impune ferox cecidisse Lycormas

120

Primary

raptaque de dextro robusta repagula posti

121

Primary

ossibus inlisit mediae cervicis: at ille

122

Primary

procubuit terrae mactati more iuvenci.

123

Primary

Demere temptabat laevi quoque robora postis

124

Primary

Cinyphius Pelates: temptanti dextera fixa est

125

Primary

cuspide Marmaridae Corythi lignoque cohaesit.

126

Primary

Haerenti latus hausit Abas: nec corruit ille,

127

Primary

sed retinente manum moriens e poste pependit.

128

Primary

Sternitur et Menaleus, Perseia castra secutus,

129

Primary

et Nasamoniaci Dorylas ditissimus agri,

130

Primary

dives agri Dorylas, quo non possederat alter

131

Primary

latius aut totidem tollebat turis acervos.

132

Primary

Huius in obliquo missum stetit inguine ferrum:

133

Primary

letifer ille locus. Quem postquam vulneris auctor

134

Primary

singultantem animam et versantem lumina vidit

135

Primary

Bactrius Halcyoneus “hoc, quod premis” inquit, “habeto

136

Primary

de tot agris terrae” corpusque exsangue reliquit.

137

Primary

Torquet in hunc hastam calido de vulnere raptam

138

Primary

ultor Abantiades; media quae nare recepta

139

Primary

cervice exacta est in partesque eminet ambas.

140

Primary

Dumque manum Fortuna iuvat, Clytiumque Claninque,

141

Primary

matre satos una, diverso vulnere fudit:

142

Primary

nam Clytii per utrumque gravis librata lacerto

143

Primary

fraxinus acta femur, iaculum Clanis ore momordit.

144

Primary

Occidit et Celadon Mendesius, occidit Astreus,

145

Primary

matre Palaestina, dubio genitore creatus,

146

Primary

Aethionque sagax quondam ventura videre

147

Primary

(tunc ave deceptus falsa), regisque Thoactes

148

Primary

armiger et caeso genitore infamis Agyrtes.

149

Primary

Plus tamen exhausto superest: namque omnibus unum

150

Primary

opprimere est animus, coniurata undique pugnant

151

Primary

agmina pro causa meritum impugnante fidemque:

152

Primary

hac pro parte socer frustra pius et nova coniunx

153

Primary

cum genetrice favent ululatuque atria complent.

154

Primary

Sed sonus armorum superat gemitusque cadentum,

155

Primary

pollutosque semel multo Bellona penates

156

Primary

sanguine perfundit renovataque proelia miscet.

157

Primary

Circueunt unum Phineus et mille secuti

158

Primary

Phinea: tela volant hiberna grandine plura

159

Primary

praeter utrumque latus praeterque et lumen et aures.

160

Primary

Applicat hic umeros ad magnae saxa columnae,

161

Primary

tutaque terga gerens adversaque in agmina versus

162

Primary

sustinet instantes. Instabat parte sinistra

163

Primary

Chaonius Molpeus, dextra Nabataeus Echemmon.

164

Primary

Tigris ut auditis diversa valle duorum

165

Primary

exstimulata fame mugitibus armentorum

166

Primary

nescit, utro potius ruat, et ruere ardet utroque,

167

Primary

sic dubius Perseus, dextra laevane feratur,

168

Primary

Molpea traiecti submovit vulnere cruris,

169

Primary

contentusque fuga est: neque enim dat tempus Echemmon,

170

Primary

sed furit et, cupiens saltu dare vulnera collo,

171

Primary

non circumspectis exactum viribus ensem

172

Primary

fregit, et extrema percussae parte columnae

173

Primary

lammina dissiluit dominique in gutture fixa est.

174

Primary

Non tamen ad letum causas satis illa valentes

175

Primary

plaga dedit: trepidum Perseus et inermia frustra

176

Primary

bracchia tendentem Cyllenide confodit harpe.

177

Primary

Verum ubi virtutem turbae succumbere vidit,

178

Primary

“auxilium” Perseus “quoniam sic cogitis ipsi”

179

Primary

dixit “ab hoste petam. Vultus avertite vestros,

180

Primary

siquis amicus adest!” et Gorgonis extulit ora.

181

Primary

“Quaere alium, tua quem moveant miracula” dixit

182

Primary

Thescelus; utque manu iaculum fatale parabat

183

Primary

mittere, in hoc haesit signum de marmore gestu.

184

Primary

Proximus huic Ampyx animi plenissima magni

185

Primary

pectora Lyncidae gladio petit; inque petendo

186

Primary

dextera deriguit nec citra mota nec ultra est.

187

Primary

At Nileus, qui se genitum septemplice Nilo

188

Primary

ementitus erat, clipeo quoque flumina septem

189

Primary

argento partim, partim caelaverat auro,

190

Primary

“adspice” ait, “Perseu, nostrae primordia gentis:

191

Primary

magna feres tacitas solacia mortis ad umbras,

192

Primary

a tanto cecidisse viro”: pars ultima vocis

193

Primary

in medio suppressa sono est, adapertaque velle

194

Primary

ora loqui credas, nec sunt ea pervia verbis.

195

Primary

Increpat hos “vitio” que “animi, non viribus” inquit

196

Primary

“Gorgoneis torpetis” Eryx: “incurrite mecum

197

Primary

et prosternite humi iuvenem magica arma moventem!”

198

Primary

Incursurus erat: tenuit vestigia tellus,

199

Primary

inmotusque silex armataque mansit imago.

200

Primary

Hi tamen ex merito poenas subiere; sed unus

201

Primary

miles erat Persei, pro quo dum pugnat, Aconteus,

202

Primary

Gorgone conspecta saxo concrevit oborto.

203

Primary

Quem ratus Astyages etiamnum vivere, longo

204

Primary

ense ferit: sonuit tinnitibus ensis acutis.

205

Primary

Dum stupet Astyages, naturam traxit eandem,

206

Primary

marmoreoque manet vultus mirantis in ore.

207

Primary

Nomina longa mora est media de plebe virorum

208

Primary

dicere: bis centum restabant corpora pugnae,

209

Primary

Gorgone bis centum riguerunt corpora visa.

210

Primary

Paenitet iniusti tunc denique Phinea belli.

211

Primary

Sed quid agat? simulacra videt diversa figuris

212

Primary

agnoscitque suos et nomine quemque vocatum

213

Primary

poscit opem, credensque parum sibi proxima tangit

214

Primary

corpora: marmor erant. Avertitur, atque ita supplex

215

Primary

confessasque manus obliquaque bracchia tendens,

216

Primary

“vincis” ait, “Perseu. Remove tua monstra tuaeque

217

Primary

saxificos vultus, quaecumque ea, tolle Medusae,

218

Primary

tolle, precor. Non nos odium regnique cupido

219

Primary

compulit ad bellum: pro coniuge movimus arma.

220

Primary

Causa fuit meritis melior tua, tempore nostra.

221

Primary

Non cessisse piget. Nihil, o fortissime, praeter

222

Primary

hanc animam concede mihi: tua cetera sunto.”

223

Primary

Talia dicenti neque eum, quem voce rogabat

224

Primary

respicere audenti “quod” ait, “timidissime Phineu,

225

Primary

et possum tribuisse et magnum est munus inerti,

226

Primary

(pone metum) tribuam: nullo violabere ferro.

227

Primary

Quin etiam mansura dabo monimenta per aevum,

228

Primary

inque domo soceri semper spectabere nostri,

229

Primary

ut mea se sponsi soletur imagine coniunx?”

230

Primary

Dixit et in partem Phorcynida transtulit illam,

231

Primary

ad quam se trepido Phineus obverterat ore.

232

Primary

Tunc quoque conanti sua vertere lumina cervix

233

Primary

deriguit, saxoque oculorum induruit umor.

234

Primary

Sed tamen os timidum vultusque in marmore supplex

235

Primary

submissaeque manus faciesque obnoxia mansit.

236

Primary

Victor Abantiades patrios cum coniuge muros

237

Primary

intrat et inmeriti vindex ultorque parentis

238

Primary

adgreditur Proetum: nam fratre per arma fugato

239

Primary

Acrisioneas Proetus possederat arces.

240

Primary

Sed nec ope armorum, nec, quam male ceperat, arce

241

Primary

torva colubriferi superavit lumina monstri.

242

Primary

Te tamen, o parvae rector, Polydecta, Seriphi,

243

Primary

nec iuvenis virtus per tot spectata labores

244

Primary

nec mala mollierant, sed inexorabile durus

245

Primary

exerces odium, nec iniqua finis in ira est.

246

Primary

Detrectas etiam laudem fictamque Medusae

247

Primary

arguis esse necem. “Dabimus tibi pignera veri.

248

Primary

Parcite luminibus!” Perseus ait oraque regis

249

Primary

ore Medusaeo silicem sine sanguine fecit.

250

Primary

Hactenus aurigenae comitem Tritonia fratri

251

Primary

se dedit: inde cava circumdata nube Seriphon

252

Primary

deserit, a dextra Cythno Gyaroque relictis,

253

Primary

quaque super pontum via visa brevissima, Thebas

254

Primary

virgineumque Helicona petit. Quo monte potita

255

Primary

constitit et doctas sic est adfata sorores:

256

Primary

“Fama novi fontis nostras pervenit ad aures,

257

Primary

dura Medusaei quem praepetis ungula rupit.

258

Primary

Is mihi causa viae. Volui mirabile factum

259

Primary

cernere: vidi ipsum materno sanguine nasci.”

260

Primary

Excipit Uranie: “Quaecumque est causa videndi

261

Primary

has tibi, diva, domos, animo gratissima nostro es.

262

Primary

Vera tamen fama est, et Pegasus huius origo

263

Primary

fontis”, et ad latices deduxit Pallada sacros.

264

Primary

Quae mirata diu factas pedis ictibus undas,

265

Primary

silvarum lucos circumspicit antiquarum

266

Primary

antraque et innumeris distinctas floribus herbas

267

Primary

felicesque vocat pariter studioque locoque

268

Primary

Mnemonidas. Quam sic adfata est una sororum:

269

Primary

“O, nisi te virtus opera ad maiora tulisset,

270

Primary

in partem ventura chori Tritonia nostri,

271

Primary

vera refers meritoque probas artesque locumque,

272

Primary

et gratam sortem, tutae modo simus, habemus.

273

Primary

Sed (vetitum est adeo sceleri nihil) omnia terrent

274

Primary

virgineas mentes, dirusque ante ora Pyreneus

275

Primary

vertitur, et nondum tota me mente recepi.

276

Primary

Daulida Threicio Phoceaque milite rura

277

Primary

ceperat ille ferox iniustaque regna tenebat.

278

Primary

Templa petebamus Parnasia: vidit euntes,

279

Primary

nostraque fallaci veneratus numina vultu

280

Primary

“Mnemonides” (cognorat enim), “consistite” dixit,

281

Primary

“nec dubitate, precor, tecto grave sidus et imbrem”

282

Primary

(imber erat) “vitare meo: subiere minores

283

Primary

saepe casas superi.” Dictis et tempore motae

284

Primary

adnuimusque viro primasque intravimus aedes.

285

Primary

Desierant imbres, victoque aquilonibus austro

286

Primary

fusca repurgato fugiebant nubila caelo.

287

Primary

Impetus ire fuit: claudit sua tecta Pyreneus

288

Primary

vimque parat. Quam nos sumptis effugimus alis.

289

Primary

Ipse secuturo similis stetit arduus arce

290

Primary

“qua” que “via est vobis, erit et mihi” dixit “eadem”,

291

Primary

seque iacit vecors e summae culmine turris

292

Primary

et cadit in vultus, discussisque ossibus oris

293

Primary

tundit humum moriens scelerato sanguine tinctam.”

294

Primary

Musa loquebatur: pennae sonuere per auras,

295

Primary

voxque salutantum ramis veniebat ab altis.

296

Primary

Suspicit et linguae quaerit tam certa loquentes

297

Primary

unde sonent hominemque putat Iove nata locutum:

298

Primary

Ales erat, numeroque novem, sua fata querentes,

299

Primary

institerant ramis imitantes omnia picae.

300

Primary

Miranti sic orsa deae dea: “Nuper et istae

301

Primary

auxerunt volucrum victae certamine turbam.

302

Primary

Pieros has genuit Pellaeis dives in arvis,

303

Primary

Paeonis Euippe mater fuit. Illa potentem

304

Primary

Lucinam noviens, noviens paritura, vocavit.

305

Primary

Intumuit numero stolidarum turba sororum,

306

Primary

perque tot Haemonias et per tot Achaidas urbes

307

Primary

huc venit et tali committit proelia voce:

308

Primary

“Desinite indoctum vana dulcedine vulgus

309

Primary

fallere: nobiscum, siqua est fiducia vobis,

310

Primary

Thespiades certate deae. Nec voce nec arte

311

Primary

vincemur, totidemque sumus. Vel cedite victae

312

Primary

fonte Medusaeo et Hyantea Aganippe,

313

Primary

vel nos Emathiis ad Paeonas usque nivosos

314

Primary

cedamus campis. Dirimant certamina nymphae.”

315

Primary

Turpe quidem contendere erat, sed cedere visum

316

Primary

turpius. Electae iurant per flumina nymphae

317

Primary

factaque de vivo pressere sedilia saxo.

318

Primary

Tum sine sorte prior quae se certare professa est,

319

Primary

bella canit superum, falsoque in honore Gigantas

320

Primary

ponit et extenuat magnorum facta deorum;

321

Primary

emissumque ima de sede Typhoea terrae

322

Primary

caelitibus fecisse metum cunctosque dedisse

323

Primary

terga fugae, donec fessos Aegyptia tellus

324

Primary

ceperit et septem discretus in ostia Nilus.

325

Primary

Huc quoque terrigenam venisse Typhoea narrat

326

Primary

et se mentitis superos celasse figuris;

327

Primary

“duxque gregis” dixit “fit Iuppiter; unde recurvis

328

Primary

nunc quoque formatus Libys est cum cornibus Ammon.

329

Primary

Delius in corvo, proles Semeleia capro,

330

Primary

fele soror Phoebi, nivea Saturnia vacca,

331

Primary

pisce Venus latuit, Cyllenius ibidis alis.”

332

Primary

Hactenus ad citharam vocalia moverat ora:

333

Primary

poscimur Aonides. Sed forsitan otia non sint,

334

Primary

nec nostris praebere vacet tibi cantibus aures.”

335

Primary

“Ne dubita, vestrumque mihi refer ordine carmen”

336

Primary

Pallas ait nemorisque levi consedit in umbra.

337

Primary

Musa refert: “Dedimus summam certaminis uni.

338

Primary

Surgit et inmissos hedera conlecta capillos

339

Primary

Calliope querulas praetemptat pollice chordas,

340

Primary

atque haec percussis subiungit carmina nervis:

341

Primary

“Prima Ceres unco glaebam dimovit aratro,

342

Primary

prima dedit fruges alimentaque mitia terris,

343

Primary

prima dedit leges: Cereris sunt omnia munus.

344

Primary

Illa canenda mihi est. Utinam modo dicere possem

345

Primary

carmina digna dea: certe dea carmine digna est.

346

Primary

Vasta giganteis ingesta est insula membris

347

Primary

Trinacris et magnis subiectum molibus urget

348

Primary

aetherias ausum sperare Typhoea sedes.

349

Primary

Nititur ille quidem pugnatque resurgere saepe,

350

Primary

dextra sed Ausonio manus est subiecta Peloro,

351

Primary

laeva, Pachyne, tibi, Lilybaeo crura premuntur,

352

Primary

degravat Aetna caput: sub qua resupinus harenas

353

Primary

eiectat flammamque ferox vomit ore Typhoeus.

354

Primary

Saepe remoliri luctatur pondera terrae

355

Primary

oppidaque et magnos devolvere corpore montes.

356

Primary

Inde tremit tellus, et rex pavet ipse silentum,

357

Primary

ne pateat latoque solum retegatur hiatu

358

Primary

inmissusque dies trepidantes terreat umbras.

359

Primary

Hanc metuens cladem tenebrosa sede tyrannus

360

Primary

exierat, curruque atrorum vectus equorum

361

Primary

ambibat Siculae cautus fundamina terrae.

362

Primary

Postquam exploratum satis est loca nulla labare,

363

Primary

depositoque metu, videt hunc Erycina vagantem

364

Primary

monte suo residens, natumque amplexa volucrem

365

Primary

“arma manusque meae, mea, nate, potentia”, dixit,

366

Primary

“illa, quibus superas omnes, cape tela, Cupido,

367

Primary

inque dei pectus celeres molire sagittas,

368

Primary

cui triplicis cessit fortuna novissima regni.

369

Primary

Tu superos ipsumque Iovem tu numina ponti

370

Primary

victa domas ipsumque, regit qui numina ponti.

371

Primary

Tartara quid cessant? cur non matrisque tuumque

372

Primary

imperium profers? agitur pars tertia mundi.

373

Primary

Et tamen in caelo, quae iam patientia nostra est,

374

Primary

spernimur, ac mecum vires minuuntur Amoris.

375

Primary

Pallada nonne vides iaculatricemque Dianam

376

Primary

abscessisse mihi? Cereris quoque filia virgo,

377

Primary

si patiemur, erit: nam spes adfectat easdem.

378

Primary

At tu, pro socio, siqua est ea gratia, regno

379

Primary

iunge deam patruo.” Dixit Venus. Ille pharetram

380

Primary

solvit et arbitrio matris de mille sagittis

381

Primary

unam seposuit, sed qua nec acutior ulla

382

Primary

nec minus incerta est nec quae magis audiat arcus,

383

Primary

oppositoque genu curvavit flexile cornum

384

Primary

inque cor hamata percussit harundine Ditem.

385

Primary

Haud procul Hennaeis lacus est a moenibus altae,

386

Primary

nomine Pergus, aquae. Non illo plura Caystros

387

Primary

carmina cycnorum labentibus audit in undis.

388

Primary

Silva coronat aquas cingens latus omne, suisque

389

Primary

frondibus ut velo Phoebeos submovet ictus.

390

Primary

Frigora dant rami, tyrios humus umida flores:

391

Primary

perpetuum ver est. Quo dum Proserpina luco

392

Primary

ludit et aut violas aut candida lilia carpit,

393

Primary

dumque puellari studio calathosque sinumque

394

Primary

implet et aequales certat superare legendo,

395

Primary

paene simul visa est dilectaque raptaque Diti:

396

Primary

usque adeo est properatus amor. Dea territa maesto

397

Primary

et matrem et comites, sed matrem saepius, ore

398

Primary

clamat; et, ut summa vestem laniarat ab ora,

399

Primary

conlecti flores tunicis cecidere remissis.

400

Primary

Tantaque simplicitas puerilibus adfuit annis,

401

Primary

haec quoque virgineum movit iactura dolorem.

402

Primary

Raptor agit currus et nomine quemque vocando

403

Primary

exhortatur equos, quorum per colla iubasque

404

Primary

excutit obscura tinctas ferrugine habenas,

405

Primary

perque lacus altos et olentia sulphure fertur

406

Primary

stagna Palicorum, rupta fervenu terra,

407

Primary

et qua Bacchiadae, bimari gens orta Corintho,

408

Primary

inter inaequales posuerunt moenia portus.

409

Primary

Est medium Cyanes et Pisaeae Arethusae,

410

Primary

quod coit angustis inclusum cornibus aequor.

411

Primary

Hic fuit, a cuius stagnum quoque nomine dictum est,

412

Primary

inter Sicelidas Cyane celeberrima nymphas.

413

Primary

Gurgite quae medio summa tenus exstitit alvo

414

Primary

agnovitque deam. “Nec longius ibitis!” inquit,

415

Primary

“non potes invitae Cereris gener esse: roganda,

416

Primary

non rapienda fuit. Quodsi componere magnis

417

Primary

parva mihi fas est, et me dilexit Anapis:

418

Primary

exorata tamen, nec, ut haec, exterrita nupsi.”

419

Primary

Dixit et in partes diversas bracchia tendens

420

Primary

obstitit. Haud ultra tenuit Saturnius iram,

421

Primary

terribilesque hortatus equos in gurgitis ima

422

Primary

contortum valido sceptrum regale lacerto

423

Primary

condidit. Icta viam tellus in Tartara fecit

424

Primary

et pronos currus medio cratere recepit.

425

Primary

At Cyane, raptamque deam contemptaque fontis

426

Primary

iura sui maerens, inconsolabile vulnus

427

Primary

mente gerit tacita lacrimisque absumitur omnis,

428

Primary

et quarum fuerat magnum modo numen, in illas

429

Primary

ossa pati flexus, ungues posuisse rigorem;

430

Primary

extenuatur aquas. Molliri membra videres,

431

Primary

primaque de tota tenuissima quaeque liquescunt,

432

Primary

caerulei crines digitique et crura pedesque:

433

Primary

nam brevis in gelidas membris exilibus undas

434

Primary

transitus est: post haec umeri tergusque latusque

435

Primary

pectoraque in tenues abeunt evanida rivos.

436

Primary

Denique pro vivo vitiatas sanguine venas

437

Primary

lympha subit, restatque nihil, quod prendere possis.

438

Primary

Interea pavidae nequiquam filia matri

439

Primary

omnibus est terris, omni quaesita profundo.

440

Primary

Illam non udis veniens Aurora capillis

441

Primary

cessantem vidit, non Hesperus. Illa duabus

442

Primary

flammiferas pinus manibus succendit ab Aetna

443

Primary

perque pruinosas tulit inrequieta tenebras.

444

Primary

Rursus ubi alma dies hebetarat sidera, natam

445

Primary

solis ab occasu solis quaerebat ad ortus.

446

Primary

Fessa labore sitim conlegerat oraque nulli

447

Primary

colluerant fontes; cum tectam stramine vidit

448

Primary

forte casam parvasque fores pulsavit: at inde

449

Primary

prodit anus divamque videt, lymphamque roganti

450

Primary

dulce dedit, tosta quod texerat ante polenta.

451

Primary

Dum bibit illa datum, duri puer oris et audax

452

Primary

constitit ante deam risitque avidamque vocavit.

453

Primary

Offensa est neque adhuc epota parte loquentem

454

Primary

cum liquido mixta perfudit diva polenta.

455

Primary

Combibit os maculas, et quae modo bracchia gessit,

456

Primary

crura gerit; cauda est mutatis addita membris;

457

Primary

inque brevem formam, ne sit vis magna nocendi,

458

Primary

contrahitur, parvaque minor mensura lacerta est.

459

Primary

Mirantem flentemque et tangere monstra parantem

460

Primary

fugit anum latebramque petit; aptumque colori

461

Primary

nomen habet, variis stellatus corpora guttis.

462

Primary

Quas dea per terras et quas erraverit undas,

463

Primary

dicere longa mora est: quaerenti defuit orbis.

464

Primary

Sicaniam repetit; dumque omnia lustrat eundo,

465

Primary

venit et ad Cyanen. Ea ni mutata fuisset,

466

Primary

omnia narrasset: sed et os et lingua volenti

467

Primary

dicere non aderant, nec quo loqueretur habebat.

468

Primary

Signa tamen manifesta dedit notamque parenti,

469

Primary

illo forte loco delapsam in gurgite sacro,

470

Primary

Persephones zonam summis ostendit in undis.

471

Primary

Quam simul agnovit, tamquam tunc denique raptam

472

Primary

scisset, inornatos laniavit diva capillos

473

Primary

et repetita suis percussit pectora palmis.

474

Primary

Nescit adhuc, ubi sit: terras tamen increpat omnes

475

Primary

ingratasque vocat nec frugum munere dignas,

476

Primary

Trinacriam ante alias, in qua vestigia damni

477

Primary

repperit. Ergo illic saeva vertentia glaebas

478

Primary

fregit aratra manu, parilique irata colonos

479

Primary

ruricolasque boves leto dedit arvaque iussit

480

Primary

fallere depositum vitiataque semina fecit.

481

Primary

Fertilitas terrae latum vulgata per orbem

482

Primary

falsa iacet: primis segetes moriuntur in herbis,

483

Primary

et modo sol nimius, nimius modo corripit imber

484

Primary

sideraque ventique nocent, avidaeque volucres

485

Primary

semina iacta legunt; lolium tribulique fatigant

486

Primary

triticeas messes et inexpugnabile gramen.

487

Primary

Tum caput Eleis Alpheias extulit undis

488

Primary

rorantesque comas a fronte removit ad aures

489

Primary

atque ait: “O toto quaesitae virginis orbe

490

Primary

et frugum genetrix, inmensos siste labores

491

Primary

neve tibi fidae violenta irascere terrae.

492

Primary

Terra nihil meruit patuitque invita rapinae.

493

Primary

Nec sum pro patria supplex: huc hospita veni;

494

Primary

Pisa mihi patria est et ab Elide ducimus ortus;

495

Primary

Sicaniam peregrina colo, sed gratior omni

496

Primary

haec mihi terra solo est: hos nunc Arethusa penates,

497

Primary

hanc habeo sedem: quam tu, mitissima, serva.

498

Primary

Mota loco cur sim tantique per aequoris undas

499

Primary

advehar Ortygiam, veniet narratibus hora

500

Primary

tempestiva meis, cum tu curaque levata

501

Primary

et vultus melioris eris. Mihi pervia tellus

502

Primary

praebet iter, subterque imas ablata cavernas

503

Primary

hic caput attollo desuetaque sidera cerno.

504

Primary

Ergo dum Stygio sub terris gurgite labor,

505

Primary

visa tua est oculis illic Proserpina nostris:

506

Primary

illa quidem tristis neque adhuc interrita vultu,

507

Primary

sed regina tamen, sed opaci maxima mundi,

508

Primary

sed tamen inferni pollens matrona tyranni.”

509

Primary

Mater ad auditas stupuit ceu saxea voces

510

Primary

attonitaeque diu similis fuit. Utque dolore

511

Primary

pulsa gravi gravis est amentia, curribus oras

512

Primary

exit in aetherias. Ibi toto nubila vultu

513

Primary

ante Iovem passis stetit invidiosa capillis

514

Primary

“pro” que “meo veni supplex tibi, Iuppiter” inquit,

515

Primary

“sanguine proque tuo. Si nulla est gratia matris,

516

Primary

nata patrem moveat, neu sit tibi cura, precamur,

517

Primary

vilior illius, quod nostro est edita partu.

518

Primary

En quaesita diu tandem mihi nata reperta est,

519

Primary

si reperire vocas amittere certius, aut si

520

Primary

scire, ubi sit, reperire vocas. Quod rapta, feremus,

521

Primary

dummodo reddat eam: neque enim praedone marito

522

Primary

filia digna tua est, si iam mea filia non est.”

523

Primary

Iuppiter excepit: “Commune est pignus onusque

524

Primary

nata mihi tecum. Sed si modo nomina rebus

525

Primary

addere vera placet, non hoc iniuria factum,

526

Primary

verum amor est; neque erit nobis gener ille pudori,

527

Primary

tu modo, diva, velis. Ut desint cetera, quantum est

528

Primary

esse Iovis fratrem! — Quid quod non cetera desunt

529

Primary

nec cedit nisi sorte mihi? sed tanta cupido

530

Primary

si tibi discidii est, repetet Proserpina caelum,

531

Primary

lege tamen certa, si nullos contigit illic

532

Primary

ore cibos; nam sic Parcarum foedere cautum est.”

533

Primary

Dixerat. At Cereri certum est educere natam.

534

Primary

Non ita fata sinunt, quoniam ieiunia virgo

535

Primary

solverat et, cultis dum simplex errat in hortis,

536

Primary

Poeniceum curva decerpserat arbore pomum

537

Primary

sumptaque pallenti septem de cortice grana

538

Primary

presserat ore suo. Solusque ex omnibus illud

539

Primary

Ascalaphus vidit, quem quondam dicitur Orphne,

540

Primary

inter Avernales haud ignotissima nymphas,

541

Primary

ex Acheronte suo silvis peperisse sub atris:

542

Primary

vidit et indicio reditum crudelis ademit.

543

Primary

Ingemuit regina Erebi testemque profanam

544

Primary

fecit avem, sparsumque caput Phlegethontide lympha

545

Primary

in rostrum et plumas et grandia lumina vertit.

546

Primary

Ille sibi ablatus fulvis amicitur in alis,

547

Primary

inque caput crescit, longosque reflectitur ungues

548

Primary

vixque movet natas per inertia bracchia pennas:

549

Primary

foedaque fit volucris, venturi nuntia luctus,

550

Primary

ignavus bubo, dirum mortalibus omen.

551

Primary

Hic tamen indicio poenam linguaque videri

552

Primary

commeruisse potest: vobis, Acheloides, unde

553

Primary

pluma pedesque avium, cum virginis ora geratis?

554

Primary

an quia, cum legeret vernos Proserpina flores,

555

Primary

in comitum numero, doctae Sirenes, eratis?

556

Primary

Quam postquam toto frustra quaesistis in orbe,

557

Primary

protinus, ut vestram sentirent aequora curam,

558

Primary

posse super fluctus alarum insistere remis

559

Primary

optastis, facilesque deos habuistis et artus

560

Primary

vidistis vestros subitis flavescere pennis.

561

Primary

Ne tamen ille canor mulcendas natus ad aures

562

Primary

tantaque dos oris linguae deperderet usum,

563

Primary

virginei vultus et vox humana remansit.

564

Primary

At medius fratrisque sui maestaeque sororis

565

Primary

Iuppiter ex aequo volventem dividit annum.

566

Primary

Nunc dea, regnorum numen commune duorum,

567

Primary

cum matre est totidem, totidem cum coniuge menses.

568

Primary

Vertitur extemplo facies et mentis et oris:

569

Primary

nam modo quae poterat Diti quoque maesta videri,

570

Primary

laeta deae frons est, ut sol, qui tectus aquosis

571

Primary

nubibus ante fuit, victis e nubibus exit.

572

Primary

Exigit alma Ceres, nata secura recepta,

573

Primary

quae tibi causa fugae, cur sis, Arethusa, sacer fons.

574

Primary

Conticuere undae: quarum dea sustulit alto

575

Primary

fonte caput viridesque manu siccata capillos

576

Primary

fluminis Elei veteres narravit amores.

577

Primary

“Pars ego nympharum quae sunt in Achaide” dixit,

578

Primary

“una fui, nec me studiosius altera saltus

579

Primary

legit nec posuit studiosius altera casses.

580

Primary

Sed quamvis formae numquam mihi fama petita est,

581

Primary

quamvis fortis eram, formosae nomen habebam.

582

Primary

Nec mea me facies nimium laudata iuvabat,

583

Primary

quaque aliae gaudere solent, ego rustica dote

584

Primary

corporis erubui, crimenque placere putavi.

585

Primary

Lassa revertebar (memini) Stymphalide silva:

586

Primary

aestus erat, magnumque labor geminaverat aestum.

587

Primary

Invenio sine vertice aquas, sine murmure euntes,

588

Primary

perspicuas ad humum, per quas numerabilis alte

589

Primary

calculus omnis erat, quas tu vix ire putares.

590

Primary

Cana salicta dabant nutritaque populus unda

591

Primary

sponte sua natas ripis declivibus umbras.

592

Primary

Accessi primumque pedis vestigia tinxi,

593

Primary

poplite deinde tenus: neque eo contenta, recingor

594

Primary

molliaque impono salici velamina curvae

595

Primary

nudaque mergor aquis. Quas dum ferioque trahoque

596

Primary

mille modis labens excussaque bracchia iacto,

597

Primary

nescio quod medio sensi sub gurgite murmur

598

Primary

territaque insisto propioris margine ripae.

599

Primary

“Quo properas, Arethusa?” suis Alpheus ab undis,

600

Primary

“quo properas?” iterum rauco mihi dixerat ore.

601

Primary

Sicut eram, fugio sine vestibus: altera vestes

602

Primary

ripa meas habuit. Tanto magis instat et ardet,

603

Primary

et quia nuda fui, sum visa paratior illi.

604

Primary

Sic ego currebam, sic me ferus ille premebat,

605

Primary

ut fugere accipitrem penna trepidante columbae,

606

Primary

ut solet accipiter trepidas urgere columbas.

607

Primary

Usque sub Orchomenon Psophidaque Cyllenenque

608

Primary

Maenaliosque sinus gelidumque Erymanthon et Elin

609

Primary

currere sustinui; nec me velocior ille.

610

Primary

Sed tolerare diu cursus ego, viribus impar,

611

Primary

non poteram: longi patiens erat ille laboris.

612

Primary

Per tamen et campos, per opertos arbore montes,

613

Primary

saxa quoque et rupes et qua via nulla, cucurri.

614

Primary

Sol erat a tergo: vidi praecedere longam

615

Primary

ante pedes umbram, nisi si timor illa videbat;

616

Primary

sed certe sonitusque pedum terrebat et ingens

617

Primary

crinales vittas adflabat anhelitus oris.

618

Primary

Fessa labore fugae “fer opem, deprendimur” inquam,

619

Primary

“armigerae, Diana, tuae, cui saepe dedisti

620

Primary

ferre tuos arcus inclusaque tela pharetra.”

621

Primary

Mota dea est spissisque ferens e nubibus unam

622

Primary

me super iniecit. Lustrat caligine tectam

623

Primary

amnis et ignarus circum cava nubila quaerit.

624

Primary

Bisque locum, quo me dea texerat inscius ambit

625

Primary

et bis “io Arethusa io Arethusa!” vocavit.

626

Primary

Quid mihi tunc animi miserae fuit? anne quod agnae est,

627

Primary

siqua lupos audit circum stabula alta frementes,

628

Primary

aut lepori, qui vepre latens hostilia cernit

629

Primary

ora canum nullosque audet dare corpore motus?

630

Primary

Non tamen abscedit: neque enim vestigia cernit

631

Primary

longius ulla pedum: servat nubemque locumque.

632

Primary

Occupat obsessos sudor mihi frigidus artus,

633

Primary

caeruleaeque cadunt toto de corpore guttae,

634

Primary

quaque pedem movi, manat lacus, eque capillis

635

Primary

ros cadit, et citius, quam nunc tibi facta renarro,

636

Primary

in latices mutor. Sed enim cognoscit amatas

637

Primary

amnis aquas, positoque viri, quod sumpserat, ore

638

Primary

vertitur in proprias, ut se mihi misceat, undas.

639

Primary

Delia rupit humum; caecisque ego mersa cavernis

640

Primary

advehor Ortygiam, quae me cognomine divae

641

Primary

grata meae superas eduxit prima sub auras.”

642

Primary

Hac Arethusa tenus. Geminos dea fertilis angues

643

Primary

curribus admovit frenisque coercuit ora

644

Primary

et medium caeli terraeque per aera vecta est

645

Primary

atque levem currum Tritonida misit in urbem

646

Primary

Triptolemo; partimque rudi data semina iussit

647

Primary

spargere humo, partim post tempora longa recultae.

648

Primary

Iam super Europen sublimis et Asida terram

649

Primary

vectus erat iuvenis; Scythicas advertitur oras.

650

Primary

Rex ibi Lyncus erat: regis subit ille penates.

651

Primary

Qua veniat, causamque viae nomenque rogatus

652

Primary

et patriam, “patria est clarae mihi” dixit “Athenae,

653

Primary

Triptolemus nomen. Veni nec puppe per undas,

654

Primary

nec pede per terras: patuit mihi pervius aether.

655

Primary

Dona fero Cereris latos quae sparsa per agros

656

Primary

frugiferas messes alimentaque mitia reddant.”

657

Primary

Barbarus invidit; tantique ut muneris auctor

658

Primary

ipse sit, hospitio recipit somnoque gravatum

659

Primary

adgreditur ferro. Conantem figere pectus

660

Primary

lynca Ceres fecit rursusque per aera iussit

661

Primary

Mopsopium iuvenem sacros agitare iugales.”

662

Primary

Finierat doctos e nobis maxima cantus.

663

Primary

At nymphae vicisse deas Helicona colentes

664

Primary

concordi dixere sono. Convicia victae

665

Primary

cum iacerent, “quoniam” dixit “certamine vobis

666

Primary

supplicium meruisse parum est maledictaque culpae

667

Primary

additis et non est patientia libera nobis,

668

Primary

ibimus in poenas et, qua vocat ira, sequemur.”

669

Primary

Rident Emathides spernuntque minantia verba:

670

Primary

conataeque loqui et magno clamore protervas

671

Primary

intentare manus, pennas exire per ungues

672

Primary

adspexere suos, operiri bracchia plumis;

673

Primary

alteraque alterius rigido concrescere rostro

674

Primary

ora videt volucresque novas accedere silvis.

675

Primary

Dumque volunt plangi, per bracchia mota levatae

676

Primary

aere pendebant, nemorum convicia, picae.

677

Primary

Nunc quoque in alitibus facundia prisca remansit

678

Primary

raucaque garrulitas studiumque inmane loquendi.”

Text notes and edition context

Work

Metamorphoses

Ovid arranges myth as a chain of transformations, linking creation, desire, punishment, divine violence, and poetic self-fashioning across fifteen books.

Mythological epic / narrative poem | Original language: Latin

Early Imperial Roman poem, completed in the early 1st century CE

You are reading Book 5.

Primary Edition

Hugo Magnus

Latin | Verse

Latin base text via Perseus canonical TEI

This is the Magnus Latin text as distributed in the Perseus canonical repository.

Pilot canonical-spine import for Metamorphoses source books with line-level CTS identity preserved.

Source family: Latin canonical pilot texts

PerseusDL canonical-latinLit | CC BY-SA 4.0 upstream canonical text

Pinned canonical Latin TEI imports staged as pilot source-of-truth readings.

CTS range: urn:cts:latinLit:phi0959.phi006.perseus-lat2:5.1 -> urn:cts:latinLit:phi0959.phi006.perseus-lat2:5.678

Pinned source commit: e69eee761e5b

Source path: data/phi0959/phi006/phi0959.phi006.perseus-lat2.xml

Primary source: Latin canonical pilot texts | PerseusDL canonical-latinLit.

Canonical pilot note: this original-language edition is currently imported for Book 5 only and carries line-level CTS URNs in the runtime corpus.